De tijd om te vechten voor het klimaat, voor het leven, voor ons en onze kinderen is nu!

29.06.2021
Foto: pixabay

'Het leven op aarde kan zich herstellen van grote klimaatveranderingen door te evolueren tot nieuwe soorten en nieuwe ecosystemen te creëren. De mensheid kan dat niet.' Dat staat in het ontwerp-rapport van het IPCC (6e beoordelingsrapport, dat naar verwachting  in februari 2022 uitgebracht wordt).

De tekst is ondubbelzinnig over de gevarendrempel die niet overschreden mag worden: meer dan 1,5°C zal leiden tot 'progressief ernstige gevolgen, gedurende eeuwen en soms onomkeerbaar'. De ontwrichting van de ijskappen van Groenland en Antarctica, naast andere verschijnselen, zou onomkeerbaar zijn op een historische tijdschaal. Het verdwijnen van de bedreigde gletsjers in deze gebieden (volgens sommige glaciologen is dit proces al begonnen en zal het niet meer ophouden) zou er echter toe leiden dat het peil van de oceanen in de komende eeuwen met ongeveer 13 meter zou stijgen.

'Het ergste moet nog komen'

In de overeenkomst van Parijs is als doel gesteld 'de opwarming ruim onder 2°C te houden en tegelijk de inspanningen voort te zetten om de 1,5°C niet te overschrijden'. De IPCC-deskundigen zijn niet tevreden met deze dubbelzinnige formule. Volgens de tekst moeten we ver onder de 1,5°C blijven: 'zelfs bij 1,5°C zullen de levensomstandigheden veranderen en zal het aanpassingsvermogen van sommige organismen ontoereikend zijn', zo lezen we in het rapport. Ter herinnering: de gemiddelde temperatuurstijging ten opzichte van het pre-industriële tijdperk bedraagt nu al 1,1°C en de Wereld Meteorologische Organisatie waarschuwt dat er bij het huidige emissietempo een risico van 40% bestaat dat de drempel van 1,5°C al in 2025 wordt overschreden.

'Het ergste moet nog komen', schrijft het IPCC, 'met gevolgen voor het leven van onze kinderen en kleinkinderen, veel meer dan voor dat van onszelf. Zonder radicale anti-liberale maatregelen zullen binnen tien jaar nog eens 130 miljoen mensen in extreme armoede vervallen. Bij een opwarming met 2°C zal het aantal mensen met honger tegen 2050 met 80 miljoen toenemen en zullen honderden miljoenen mensen in kuststeden vaker te maken krijgen met overstromingen, wat tot grotere migratie zal leiden. Zelfs bij 1,5°C zal het aantal stadsbewoners dat met watertekorten te kampen heeft, tegen 2050 met 350 miljoen toenemen.

Het moet keer op keer worden herhaald: de armen en de arme landen zullen het meest worden getroffen door de toename van de ramp. In het ontwerp-verslag wordt opgemerkt dat 'de aanpassingskosten voor Afrika naar verwachting met tientallen miljarden dollars per jaar zullen stijgen als de temperatuurstijging meer dan 2°C bedraagt'. Wie gaat dat betalen? Ter herinnering: meer dan tien jaar na de COP in Cancún (2010) zijn de rijke landen hun belofte om jaarlijks 100 miljard dollar te storten in het klimaatfonds, dat bedoeld is om de landen in het Zuiden te helpen, nog steeds niet nagekomen. Dit is een van de knelpunten in de onderhandelingen in de aanloop naar COP 26, die voor het eind van het jaar in Glasgow op het programma staat. Zo wordt, in de discretie die zorgvuldig in stand wordt gehouden door de financiële en politieke staf, langzaam een misdaad tegen de mensheid voorbereid die zijn weerga niet kent. Een misdaad tegen de armen die bijna geen verantwoordelijkheid dragen voor de klimaatverandering!

Het is tijd om te vechten!

De tekst die naar de pers is gelekt is niet het ontwerp-verslag zelf, maar de ontwerp-samenvatting voor beleidsmakers. De gebruikelijke gang van zaken bij het IPCC – een intergouvernementeel orgaan, dat mag niet worden vergeten – is dat over deze samenvatting wordt onderhandeld – vaak heftig – tussen de wetenschappers die het volledige rapport hebben geschreven en de vertegenwoordigers van de landen. Het lijkt waarschijnlijk dat degenen die het document hebben laten uitlekken, dit hebben gedaan om de oorspronkelijke tekst te laten circuleren, voordat de vertegenwoordigers van de landen zouden opleggen dat de meest verontrustende formuleringen afgezwakt of geschrapt zouden moeten worden. Deze hypothese is zeer waarschijnlijk, omdat de kapitalistische lobby voor fossiele brandstoffen er al tientallen jaren naar streeft het gevaar te ontkennen of te minimaliseren en over machtige politieke contacten beschikt (zo hebben China en Saoedi-Arabië bewerkstelligd dat de pers en NGO's de voorbereidende besprekingen voor COP 26 niet bijwonen). Het lek is dus een dubbel alarmsignaal: enerzijds over de extreme ernst van de objectieve situatie, en anderzijds over het gevaar dat de definitieve versie deze extreme ernst gedeeltelijk aan het oog van de wereldopinie zal onttrekken.

Hoe het ook zij, er is geen reden om zich in bochten te wringen: meer dan ooit moeten de sociale bewegingen uit alle macht aan de alarmbel trekken en een zo breed mogelijke mobilisatie op gang brengen om de staten ertoe te dwingen onmiddellijk de radicale maatregelen te nemen die onontbeerlijk zijn om de opwarming tot ver onder de 1,5°C te stabiliseren, met sociale rechtvaardigheid en Noord-Zuid-rechtvaardigheid (strikte naleving van het beginsel van 'gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid'). Zonder goocheltrucs, zonder 'tijdelijke overschrijding', zonder een beroep te doen op tovenaarsleerlingentechnologieën en door alleen maatregelen te nemen die verenigbaar zijn met de dwingende bescherming van de biodiversiteit.

'Nul netto emissies' is een misdadig beleid

Laten we eerlijk zijn: dit is helemaal niet wat regeringen verzinnen als ze ons 'koolstofneutraliteit' (of 'geen netto-uitstoot') beloven tegen 2050. In het beste geval bereiden deze regeringen een scenario voor van 'tijdelijke overschrijding' van 1,5°C met de toename van 'koolstofarme technologieën' (codenaam voor kernenergie) en de inzet van zogenaamde 'negatieve-emissietechnologieën'. Hoewel de meeste van deze technologieën zich nog maar in de  prototype- of demonstratiefase bevinden, wordt ons wijsgemaakt dat ze de planeet zullen afkoelen door in de tweede helft van deze eeuw enorme hoeveelheden CO2 aan de atmosfeer te onttrekken en ondergronds op te slaan. In werkelijkheid zijn deze science-fiction scenario's alleen bedoeld om de heilige koe van de kapitalistische groei intact te houden en de winsten te beschermen van degenen die het meest verantwoordelijk zijn voor deze puinhoop: de multinationals van de olie-, kolen-, gas- en agro-industrie.

Het recente rapport van het Internationaal Energieagentschap (IEA) over 'nulemissie' wijst de weg naar dit misdadige beleid. Om in 2050 een 'netto-nulemissie' te bereiken zonder de groei aan te tasten, moeten we volgens het IEA Twee keer zoveel kerncentrales aanvaarden en dat een vijfde van de energie in de wereld nog steeds afkomstig is van de verbranding van fossiele brandstoffen, met een uitstoot van 7,6 Gt CO2/jaar; deze 7,6 Gt CO2 elk jaar ondergronds opvangen en opslaan in geologische reservoirs (waarvan de waterdichtheid niet kan worden gegarandeerd); 410 miljoen hectare bestemmen voor de monocultuur van biomassa voor energiedoeleinden (dit komt overeen met een derde van het permanent bebouwde landbouwareaal!); verdubbeling van het aantal grote stuwdammen; vernietiging van alles – zelfs de maan – om de 'zeldzame aardmetalen' te monopoliseren die onmisbaar zijn voor 'groene technologieën'; enzovoort.

Dit is, met variaties, het krankzinnige productivistische beleid dat wordt uitgevoerd door de landen en groepen landen die zich nu haasten naar het 'groene kapitalisme'... Hun doel is niet om de planeet te redden, maar om de kapitalisten een zo groot mogelijk deel van de markt voor nieuwe technologieën te bieden, een zo groot mogelijk deel van de winsten... Moeten we erop wijzen dat dit ook impliceert dat om 'investeerders aan te trekken', het neoliberale beleid van vernietiging van sociale en democratische rechten wordt voortgezet?

Ecologisch-Groen, waterdragers van het groene kapitalisme

We moeten ons niet laten misleiden door de verklaring van de Belgische regering dat ze uit de kernenergie wil stappen: het is wel degelijk binnen dit neoliberale kader van 'groen kapitalisme' dat zij actie onderneemt. Het gebruik van gascentrales ter compensatie van kerncentrales is een misdaad tegen het klimaat en een belediging voor de tienduizenden jongeren die in ons land hebben gedemonstreerd in reactie op de oproep van Greta Thunberg. Het aanbieden van miljoenen euro's aan de energiemultinationals die deze nutteloze en schadelijke centrales zullen bouwen, is een belediging voor de honderdduizenden werknemers die het slachtoffer zijn van verstikkende loonsverlagingen. Het opvangen van de door deze centrales geproduceerde CO2 en het opslaan ervan in de ondergrond van de Noordzee (op wiens kosten?) is even onverantwoordelijk ten opzichte van toekomstige generaties als het opslaan van kernafval in diepe geologische lagen, zoals in Bure (in Frankrijk) of elders. En het kopen van 'emissierechten' uit 'koolstofcompensatie' in het Zuiden is even kolonialistisch als de directe plundering van de hulpbronnen van deze landen in de tijd van Leopold II en zijn opvolgers.

Wat we nodig hebben is een ander beleid. Een sociaal en ecologisch beleid dat breekt met deze kapitalistische groei die zoveel ongelijkheid en vernietiging voortbrengt... die nog meer ongelijkheid en vernietiging voortbrengt en zal voortbrengen. Productivisme is een doodlopende weg. Het is de hoogste tijd, voor ons en vooral voor onze kinderen, om de muren af te breken die ons verhinderen een andere toekomst uit te vinden, een die het waard is geleefd te worden. De manier om beter te leven, om goed te leven – Buen vivir, de weg naar een mogelijke en wenselijke toekomst is minder te produceren, minder te consumeren, minder te vervoeren, meer te delen en zorg te dragen. Het delen van rijkdom, noodzakelijk werk, tijd en ruimte, op wereldschaal; de zorg voor mensen, niet-mensen en ecosystemen, op wereld schaal. Ofwel openen wij deze anti-kapitalistische weg door onze strijd, door de articulatie van onze strijd, ofwel blijven wij wegzinken in de duisternis van een verschrikkelijke catastrofe.

Op 10 oktober vindt in Brussel een grote klimaatdemonstratie plaats. Laten we alle krachten verzamelen, alle collectieven, alle individuen – feministen, vakbondsleden, antiracisten, ecologen – die bereid zijn het in deze richting te sturen.

Dit artikel verscheen op de site van Gauche Anticapitaliste. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.