Het escalerende extreemrechtse verzet tegen de spreidingswet werpt zijn vruchten af. Het Jetten-kabinet neemt geen enkel initiatief om voor menswaardige opvang te zorgen, terwijl de VVD dit actief ondermijnt. De voorbeeldjes van georganiseerde solidariteit moeten we uitbouwen. 

Het duurde zes dagen voordat het kabinet van premier Rob Jetten met een reactie kwam op de extreemrechtse aanslag op een azc in Loosdrecht. Over de intimidatie en het geweld stelde hij: ‘Dit gaat alle perken te buiten en ondermijnt de democratische rechtsorde. Iedereen moet zich veilig voelen in Nederland.’

Wie denkt dat deze veroordeling eindelijk leidt tot doorzettend beleid komt bedrogen uit. Zo kondigde het kabinet aan gemeenten te willen ondersteunen met een speciaal team van ambtenaren die ervaring hebben met het organiseren van opvang en bewonersinspraak. Kennelijk gebeurde dit eerder niet? Daarnaast kondigde minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie aan gemeenten die te weinig asielzoekers opvangen in Den Haag te willen ontbieden. 250 van de 342 gemeenten halen hun doelstelling niet. Maar zonder consequenties voor gemeenten die hun verantwoordelijkheid ontlopen, is dit slechts een nieuwe poging van het Jetten-kabinet een daadwerkelijke oplossing voor zich uit te schuiven.

VVD-beleid

Dit ‘opschalen’ door de minister was een antwoord op de uitspraak van VVD’er Ruben Brekelmans dat ‘gemeenten zelf moeten weten of ze wel of geen asielzoekers willen’. Door te doen alsof het voor gemeenten optioneel is om opvang te organiseren voor asielzoekers, geeft de anders zo gezagsgetrouwe Brekelmans extreemrechts wind in de zeilen. Onder het voorzitterschap van Dilan Yesilgöz omarmde de VVD extreemrechts, maar racisme binnen de partij kent een lange geschiedenis. Toenmalig fractievoorzitter Halbe Zijlstra loog in 2015 dat vluchtelingen voor borstvergrotingen naar Nederland zouden komen, terwijl toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok zijn voorkeur uitsprak voor een witte etnostaat. Op deze manier ondermijnt de VVD doelbewust draagvlak voor opvang.

Daarnaast droegen ook de bezuinigingen op de opvang onder oud-premier Mark Rutte bij aan het gevoel dat er sprake is van een asielcrisis. In periodes dat het aantal vluchtelingen afnam, werden opvanglocaties en medewerkers wegbezuinigd. In mei sliepen er voor het vijfde jaar op rij weer asielzoekers op het gras voor het aanmeldcentrum in Ter Apel. Zo wordt het beeld van een ‘crisis’ gecreëerd.

Feit of fictie?

De extreemrechtse desinformatie en het racistische asielbeleid maken het voor links des te belangrijker zich actief te mengen in het (lokale) debat over asielopvang en veelvoorkomende mythes door te prikken. Zoals dat het aantal asielzoekers de afgelopen jaren afnam, in plaats van toenam, terwijl het opvangtekort juist wel groter werd. Ook dit is een direct gevolg van regeringsbeleid. Doordat de sociale huursector is afgebroken en veel gemeenten statushouders geen voorrang meer geven, woonden in 2024 elfduizend Nederlandse staatsburgers meer dan een jaar in de asielopvang. ‘Een op de vier opvangbewoners is nu statushouder’, concludeert Toezicht Sociaal Domein.

Dit heeft vooral grote gevolgen voor de vluchtelingen zelf, die jarenlang in grote onzekerheid worden gehouden en geen leven op kunnen bouwen. Maar voor de positie van asielzoekers zelf is bij het Jetten-kabinet geen aandacht. Integendeel: nadat de Eerste Kamer Marjolein Fabers asielwetten wegstemde, kwam het kabinet direct met een voorstel om dwangsommen die uitvoeringsinstantie IND aan asielzoekers moet betalen te schrappen.

In mei was er ophef over de genocidale retoriek van Gidi Markuszower om de grote groep Palestijnse vluchtelingen met meer geweld dan Israël gebruikt tegen te houden bij de Nederlandse grens, maar vluchtelingen worden met steun van gevestigde partijen van ‘links’ tot rechts door Fort Europa al de dood ingejaagd.

Links antwoord

Op verschillende plekken weet georganiseerd extreemrechts aansluiting te vinden bij lokale bewoners door in te spelen op gebrekkige inspraak of gehaaste besluitvorming. Zo werd er in Loosdrecht in de zomer van 2025 wel onderzoek gedaan naar de voorkeuren van bewoners, maar werden plannen voor een nieuwe opvang vervolgens op korte termijn doorgevoerd. Dit terwijl omwonenden die wel inspraak hebben over de opvang van asielzoekers over het algemeen positiever zijn over de opvang van asielzoekers dan omwonenden die dit niet hebben.

Maar gemeentelijke bestuurders worden hierin ondermijnd door de jarenlange afbraak en het gebrek aan regie op landelijk niveau. Hierdoor moet veel opvang juist op korte termijn gerealiseerd worden en het liefst ook zoveel mogelijk mensen op zo groot mogelijke locaties. Het is daarom positief dat delen van links in toenemende mate zich ook lokaal organiseren om zich uit te spreken voor opvang. Dit is ook een springplank voor solidariteit als de asielzoekers er eenmaal zijn.

Op initiatief van activisten van onder andere de Dolle Mina’s en Extinction Rebellion gingen op 21 mei vijfduizend mensen de straat op voor een ‘vluchtelingen welkom’-protest in Utrecht. Dit was hartverwarmend. Maar om te voorkomen dat extreemrechts de spreidingswet van tafel veegt en de val van het Jetten-kabinet dichterbij brengt, moet links juist een luide en antiracistische pool van verzet opbouwen. Hierbij kunnen we voortbouwen op de maatschappelijke coalities die we de afgelopen jaren opbouwden in solidariteit met de Palestijnen.

Overgenomen van Socialisme.nu.