Referentiekader.
Omdat het me opeens heel erg duidelijk wordt hoe het referentiekader van mensen heel bepalend is voor de beoordeling van feiten.
Ik probeer dat zelf altijd maximaal te vermijden en probeer radicale standpunten altijd open te houden voor harde feiten. Mijn pacifisme of anti-militarisme is nooit dogmatisch-gesloten geweest, mijn fundamentele kritiek op het imperialisme van de VS heeft nooit tot anti-Amerikanisme geleid. Het is zo als Wolkers net zo mooi zijn: het is voor kunstenaars een fantastisch vrij land, maar de regeringen hebben een beleid gevoerd die tegen uiterst kwalijk is (tegen het fascisme aan, zei hij zelfs). De 2 miljoen doden in Vietnam, het (op 11 september) op zeep brengen van het socialisme van Allende, het in het zadel helpen en houden van allerlei militaire diktaturen. Zelfs bij Bin Laden hebben ze nu last van draken waarvan de tanden zelf hebben gezaaid. Voor hun hun eigen Stinger-raketten zijn ze nu het meest beducht.

Geen naïef -pacifisme of vooringenomen anti-Amerikanisme, maar een derde stroming.
In onze positie en in deze situatie moeten we afstand nemen van het naïeve pacifisme (geweld leidt altijd tot geweld, voer de eendjes geen oorlog), die een volstrekte onderschatting levert van het karakter van de Taliban en de permanente dreiging van het El Qaida-netwerk . Ook moeten we afstand nemen van het dogmatisch anti-Amerikanisme, die eigenlijk zeggen, omdat de VS dit allemaal doet, is het per definitie verkeerd. Natuurlijk moeten we wijzen op Amerikaanse oliebelangen, die ook in Afhanistan hebben gespeeld. De regering Clinton wilde een oliepijpleiding door het land trekken en hebben toen hun beleid naar de taliban versoepeld.
Deze twee stromingen zijn sterk aanwezig in allerlei protestacties. Hoewel ook mijn kritiek wel beïnvloed wordt door dit analysekader lijkt mij de sterkste stroming , waartoe ik mezelf ook reken, een derde stroming. Die stelt de volgende vraag: leiden deze bombardementen niet tot zeer grote, onbedoelde maar wel voorziene neveneffecten in de rest van de islamitische wereld, zodat uit de toegenomen haat tegen de Amerikanen met hun wrede bombardementen een vruchtbaar substraat ontstaat waarin nieuwe terroristen als paddestoelen uit de grond schieten. En bij die paddestoelen zullen ook wel weer bijzondere giftige exemplaren opkomen, die Bin Laden als een Jezus of Che Guevara voor het moslimfundamentalisme zullen gaan zien.

Verschuiving van de doelen.
In de discussies is vaak gesproken over het zinnetje "those who harbour them"en de verwevenheid van Taliban en Bin Laden. Dat laatste valt niet meer te ontkennen. Maar mag dit leiden tot de optie dat naast Bin Laden ook de Taliban met militair geweld verwijderd moet worden? Bijna niemand in GroenLinks koos voor deze optie, hoewel iedereen het zou toejuichen als dat regime zou vallen. Feitelijk is nu de situatie, dat de Amerikanen deze strategie uitvoeren en dat GroenLinks - tot nu toe- daarin, vol twijfels en onzekerheden meegaat. We moeten duidelijk dit referentiekader van de Amerikanen afwijzen. Die voeren allang geen strijd meer tegen het Bin Ladenterrorisme maar zijn het Talibanregime met geweld aan het verdrijven. Zou niet meespelen, dat arrestatie van Bin Laden nog wel even kan duren en dat de ongeduldige achterban nu al daden wil zien met al die wapensystemen die zijn samengetrokken? De EU geeft dit nu ook openlijk toe en in een bericht in de Volkskrant van vrijdag 19 oktober bleek, dat Afghanistan in zgn. kill-boxes is opgedeeld. Alles van de taliban dat beweegt zal worden vermoord waarbij de onbemande vliegtuigen (roofdieren genoemd) met hellfire raketten een belangrijke rol zijn toebedeeld. Dat is toch niet de fase 2 zoals wij hadden gewild?

In migrantenkringen wordt het Amerikaanse referentiekader fel gekritiseerd. Zelfs de Afghaanse organisatie van vrouwenvluchtelingen doen mee in de brede coalitie, die de "Tegen de nieuwe oorlog" heet. Maar ook een interessante en opvallende Iraanse schrijver als Kader Abdolah schrijft maandag 15 oktober in de Volkskrant: "Ik ben geen pacifist, maar met oorlogsvliegtuigen kun je het terrorisme niet bestrijden. Bush maakt tientallen nieuwe Bin Ladens met zijn bommen."

Een alternatief is nodig.
In de discussies heb ik mijn positie, ik dacht helder, uiteengezet. De resolutie van de VR moeten worden uitgevoerd. Bin Laden en zijn netwerk moeten worden uitgeleverd, de trainingskampen moeten gesloten worden. Dat laatste is nu via zeer zware bombardementen waarschijnlijk wel geschied. Ik vind het een domme aktie. Juist omdat die trainingskampen bewijsmateriaal hadden kunnen opleveren, toch al verlaten waren en onschuldige kinderen getroffen blijken te zijn.
Als voor het uitvoeren van deze VR-besluiten een militaire confrontatie met de taliban onvermijdelijk zou zijn geweest, dan zij dat zo. Dan houden ze de internationale gemeenschap af van het realiseren van de gestelde doelen. De militaire middelen die ik vooral wilde inzetten was veel special forces, die met geduld zouden moeten opereren en zeer gericht kunnen werken. Enige luchtaanvallen, puur op militaire doelen zoals vliegvelden, waren verdedigbaar omdat je het niet kunt hebben dat vanuit de lucht wordt beschoten als je op de grond bezig bent. Bij Kosovo heb ik dat standpunt toen ook ingenomen.
Maar de situatie is nu totaal anders.
Het is duidelijk, vooral uit de doelenkeuze zoals het geestelijk hoofdkwartier van de taliban, dat het doel van de Amerikanen verschoven is. De Taliban moet van de kaart. Die worden murw gebombardeerd en via de Noordelijke Alliantie (dat volgens specialisten van Clingendael uit moordenaars, verkrachters en martelaren bestaat) en een nog op te zetten zuidelijke alliantie moet in waarschijnlijk een lange en zeer vuile oorlog dit klusje geklaard worden. Er worden al Grozny-scenario's genoemd. Want wat te doen als de taliban zich in steden verschanst?
Dit is ook een hoofdvraag in de discussie: wordt GroenLinks stap voor stap meegetrokken in zo'n lange en vuile oorlog en hoe voorkomen we dat?

Van kattenluikje naar hemelpoort.
Ik was het eens dat in deze situatie niet elk militair middel uitgesloten kon worden, maar via dit kattenluikje dreigen we nu hemelpoort van een all out militair optreden binnen te treden. We dreigen in de situatie te komen, dat we wel kritiek uiten, maar geen conclusies trekken uit de kritiek. We moeten ons geen enkele illusie maken, dat we met onze kritiek veel invloed op de gebeurtenissen hebben. Het lijkt meer anders om te zijn.
Terwijl de Groenen in Frankrijk en Italië de straat op gaan onder de leus Justice, No War en de Engelse en Amerikaanse Groenen een integraal onderdeel van de protestbeweging zijn, dreigen wij in Nederland onze niet heldere positie met veel interne verdeeldheid te lang te handhaven. De weigering van het Platform tegen de Nieuwe Oorlog afgelopen zaterdag geeft ook aan, dat er sprake is van een verharding inde verhoudingen en veel onbegrip is voor het huidige standpunt. We moeten ons goed realiseren dat (naar schatting) tweederde van de organisaties in dit Platform (nog) op GroenLinks gericht is. Bij de Grunen is aan de basis zoveel protest tegen de opvattingen van Fischer dat sommigen vrezen dat ze bij de volgende verkiezingen zwaar verliezen. Maar in Berlijn bleek dit gelukkig allemaal reuze mee te vallen, ook omdat kopstukken als Strobele en Roth duidelijk afstand van Fischer hadden genomen.

De bombardementen van vorige week, met name donderdag 11 oktober en daarna doorgaand in het weeken waren voor mij the limit. Het is goed en logisch dat het gebruik van clusterbommen is veroordeeld, maar het maakt wel duidelijk in wat voor situatie we zitten: we zijn niet-tegen een door de Amerikanen geleide, geheime militaire operatie, die zich aan onze ethische principes niet veel gelegen laat liggen. Het blijkt nu ook, dat de planning is tot in november door te bombarderen. Toen ik de beelden van El Jazeera zag van die kinderen onder de tenten, die getroffen waren door de bekende afzwaaiers en missers draaide mijn maag om. Maar kwader werd ik toen het obligate verhaaltje weer werd verteld: bij dit soort bombardementen is helaas bijkomende schade onvermijdelijk. We hebben het niet zo bedoeld, maar helaas het komt voor. Nog los van mijn emoties bij dit soort zaken, zou het niet zo zijn dat deze beelden die via El Jazeera in de hele moslimwereld worden uitgezonden tot een explosie van nieuwe haat kunnen leiden. Daar is toch niet veel fantasie voor nodig. Zelfs Megawatti heeft de militaire strategie van de Amerikanen al veroordeeld en ze moet ook wel want anders krijgen de moslimfundamentalisten die nu nog maar 10% aanhang hebben de overhand. De bombardementen van afgelopen donderdag gaven de bewoners van Kabul het gevoel, dat er een atoombom was afgegooid, zo zwaar werd de vernietigingskracht ingezet.
Het heeft in mijn ogen weinig met het tonen van karakter te maken als je deze feiten niet laat doordringen in je conclusie.
Wat ik in dit soort situaties altijd wel verhelderend voor me zelf vindt, is de reactie van - laat ik dat ook maar eens zeggen- gewone mensen, die niet elke dag over dit soort situaties diepgaand praten en alles erover lezen. Wat ik zo om me heen hoor, is dat veel mensen afkeer hebben van de bombardementen. Een groep uit Purmerend bezocht de fractie en in de discussie bleek dat ze unaniem en zeer overtuigd tegen de bombardementen waren en niet begrepen dat juist GroenLinks hiermee instemde. Maar hoe het wel moet, dat wisten ze ook niet. Daar zijn jullie voor om daar over na te denken. En dat is natuurlijk ook zo.
Binnen Groenlinks merk ik dezelfde reactie, hoewel het zeker niet eenduidig is.
De Brabantse statenfractie en de Zuidhollandse statenfractie vinden het genoeg geweest. Kappen er mee. Veel GroenLinksers zijn verscheurd door twijfel. Wat is wijsheid. Een deel is woedend, een deel steunt of kan leven met het fractieoptreden en een middengroep twijfelt, weet het niet. Na de berichten in de media over mijn standpunt krijg ik erg veel positieve mailtjes, soms heel onverwachte zoals van een lid van de landbouwgroep die nog zeer boos op me was vanwege het standpunt over de mkz-kortingen. Op de Provinciale Ledenvergadering te Groningen werd gepeild: 17 voor mijn standpunt,4 voor de TKF en 6 met twijfel. Onder de 17 waren mensen, die ik vaak helemaal niet kende, werd soms gemeld, dat ze weinig gemotiveerd meer waren voor GroenLinks, ook lokaal. In GroenLinks-Den Haag merk ik dat de mening ook is gekanteld. Alle migrantenleden van Turkse, Koerdische, Marokkaanse of Peruaanse origine zijn fel tegen. Vanuit Koerdische hoek, die zich sterk ons oriënteren, roepen ze soms uit protest op die stomme SP gaan stemmen en of willen bedanken als lid. Vaak zullen ze het niet doen, maar wellicht stoppen met betalen van het lidmaatschap. Ze snappen niets van het TKF-standpunt en ik stimuleer dat ze de website van GroenLinks goed moeten lezen. Dan weten ze waarom en welke soms ook goede argumenten een rol spelen. Maar daar hebben ze lang niet altijd zin meer in.

Waarom eerst wel ingestemd?
De eerste week kon ik het fractiestandpunt naar buiten toe, met de nodige twijfels, verdedigen. Vooral tegen de naïef -pacifistische gedachte en het vooringenomen anti-amerikanisme konden goede argumenten ingebracht worden. De SP kwam er in het fractievoorzittersdebat ook veel te gemakkelijk vanaf: er kan de harde vraag gesteld worden, meneer Marijnissen als U vindt dat Bin Laden moet worden uitgeleverd en zijn netwerk moet worden opgerold, hoe had U dat dan willen doen zonder militaire middelen. Of bent U weer gewoon tegen zonder U de hersens te pijnigen over een zinvol alternatief. Wat is uw handelingsperspectief? Hun aanbod om Bin Laden met miljarden op te kopen moeten we als een lachertje van de hand doen. Daar waren bij Milosevic nog veel tegen (omkoperij) en de taliban zou het als westerse corruptie van de hand hebben gedaan. Kennelijk heeft deze kritiek de SP bereikt en overtuigd want Marijnissen bepleit nu ook special forces.
Opvallend is dat Rick van der Ploeg zich tegen de doelverschuiving heeft gekeerd en vervolgens keihard is gedisciplineerd. Maar ook Elske ter Veld kwam met een duidelijk statement in het Buitenhof van afgelopen zondag: stopzetten van de bombardementen. Het lijkt er op alsof er eindelijk een debat mogelijk is en kritiek niet meteen als landverraad (citaat Leurdijk) wordt gezien.

Een ander hoofdpunt zijn de vluchtelingen.
Misschien wordt de collateral damage wel het grootst als extra miljoenen mensen op de vlucht slaan en sterven van de honger en dorst. Die dwaze VS-pakketjes, die slechts 1% van de bevolking bereikt zijn natuurlijk een PR-stunt. Het is niet voor niets dat Mary Robinson en vooral NGO's voor een pauze in de bombardementen hebben gepleit. Want wie zou het kunnen verdedigen als pakweg 10.000 Afghanen of meer van de honger en dorst zouden omkomen, omdat er geen opvang gerealiseerd kan worden. Ook omdat de taliban dat tegenhouden. Vluchtelingen worden zo gegijzeld.
Ik steun van harte de oproep voor een pauze in de bombardementen en de eis van meer en eerlijke informatie. Maar zelf ga ik verder. Die informatie is toch nooit eerlijk en bij een pauze krijg je discussies: wat is een pauze, hoe lang moet die duren, waarom een pauze (alleen vanwege de vluchtelingen?). Ik ben benieuwd met naar het verhaal dat Farah donderdag na de Pakistan-reis heeft. Op Buitenhof was haar eerste indruk, dat er meer opvang is dan werd gedacht. Maar hoe zit het in Afghanistan zelf ? Dit zou wel exit-strategie voor GroenLinks kunnen worden. Mede daarom had ik me niet dinsdag 16 oktober losgemaakt van het fractiestandpunt. Het huidige knipperlichtstandpunt zou in het weekend in rood kunnen worden omgezet. Maar op donderdag bleek de nieuwe informatie niet te leiden tot een ander standpunt en werd aan het ANP doorgegeven, dat de agreement to disagree een feit was. Een rondje media viel over mee heen. Mijn toon is steeds: GroenLinks is een open en pluriforme partij, wij kennen geen kadaverdiscipline, verketteren elkaar niet, het is geen zwart-wit- discussie maar een ingewikkeld probleem en wij voeren wel openlijk deze delicate discussies.

Voorzorgsbeginsel.
Door sommigen wordt nu gezegd: maar hoe kunnen we ons standpunt wijzigen als onvoldoende informatie bekend is. In het milieubeleid zijn we voor het voorzorgprincipe: bij twijfel niet oversteken, als er onbekende risico's zijn niet doen. Waarom zouden we dat in onze buitenlandse politiek waar het gaat om leven of dood ook niet doen. Juist omdat we zo weinig weten, kunnen weten en mogen weten, zien wij geen mogelijkheden verantwoordelijkheid te dragen. We kunnen veel niet weten omdat de strategie van de Amerikanen geheim is en er geen journalisten in het gebied zijn. Zelfs Dijkstal geeft dit toe! Van de Nederlandse regering mochten we de bewijsvoering niet eens weten. De informatie die we ongetwijfeld via de NAVO wel zullen krijgen zal altijd wel onvolledig zijn, want in een oorlog wordt nu eenmaal in het geheim gevoerd en de waarheid was immers het eerste slachtoffer. We zijn genoodzaakt alles uit open bronnen tot ons te nemen en dat zijn vooral buitenlandse en Amerikaanse kranten of diverse websites.

Samengevat.
Ik stel voor om het huidige standpunt niet-tegen te veranderen in nu-wel-tegen-omdat.
De hoofdargumenten zijn:
- Deze grootschalige bombardementen, zelfs met door ons bestreden clusterbommen zijn contra-effectief in de strijd tegen het terrorisme. Ze zaaien nieuwe en gevaarlijke haat, omdat de beelden van onschuldige burgers, kinderen niet alleen voor onszelf niet te verdedigen zijn maar in de hele wereld afschuw oproepen. Het obligate verhaaltje "jammer, maar helaas" accepteren we niet. Het ligt niet in ons karakter, dacht ik, om dat wel te doen.
- Deze nieuwe haat is zeer gevaarlijk. In allerlei moslimlanden kunnen fundamentalisten zo de wind in de zeilen krijgen
- Er moet een pauze in en nog beter een eind aan de bombardementen komen vanwege het grote risico voor stervende vluchtelingen. Dit standpunt zou hard en ontbindend voor onze steun kunnen zijn.
- We kunnen geen verantwoordelijkheid dragen voor een door de Amerikanen geleide geheime informatie, die zich niet veel aantrekt van onze uitleg van de criteria proportioneel en effectief. Het kritisch commentaar leveren op onderdelen (clusterbommen, geestelijk centrum van de taliban of electriciteitscentrales) is nodig maar onvoldoende. Dit soort dingen gebeuren als de Amerikanen het heft in handen hebben.
- Ons alternatief kan zijn: wat meer geduld en alle prioriteit op inlichtingenwerk, samenwerking van de geheime diensten (mn. ook met Pakistan en Rusland) en de special forces op basis van controle van het luchtruim de resolutie van de VR laten uitvoeren.
- We kunnen niet meegaan in de verschuiving van doelen in de militaire strategie. Als het Talibanregime al militair ten val gebracht moet worden dan dient de VR zich daar over uit te spreken en dit regime te benoemen als een bedreiging voor de vrede en veiligheid. Coalitions of the willing zijn daarbij dan nodig en militairen van moslimlanden zijn dan veel slimmer dan westerse legers, die immers uit zondaars bestaan en die half- blote meiden voor zich laten zingen.

In elke oorlog wordt je oog getroffen door een bijzonder artikel of boek. In de Kosovo-oorlog citeerde ik de Hongaarse schrijver Konrad. Nu werd mijn oog getroffen door een artikel van John le Carré, (ex-spion), die na de koude oorlog een idealist werd en een prachtig boek schreef over medicijnen in de derde wereld. (De Tuinman en zijn tuinier)
Ik wil eindigen met een citaat van zijn hand (NRC 20 oktober): " Maar wat Amerika zich nu juist op de hals haalt, net als de Britten,, zijn nog meer vijanden. We kunnen namelijk niet voorkomen dat telkens wanneer een onschuldig dorp door een verdwaalde raket wordt weggevaagd, een zelfmoordterrorist wordt geboren. En niemand weet hoe we deze duivelse cyclus van wanhoop, haat en - alweer- wraak moeten vermijden. "