De vooruitgang in de samenwerking van Europese vakbonden, de laatste tien jaar, is nu duidelijk te zien. Reeds in 1992 lanceerden spoorwegarbeiders een internationale staking. Maar ondanks de 45 miljoen leden die het EVV telt, en ondanks haar veelbelovende doelstellingen (werkweek van 35 uur, Europees minimumloon), hield ze tot nu toe iedere georganiseerde mobilisatie tegenover de Europese instellingen tegen.
Daar lijkt verandering in gekomen te zijn onder invloed van drie impulsen. Ten eerste, de internationale weerklank die de arbeiders van Renault Vilvoorde kregen voor hun strijd, gevolgd door een enorme manifestatie in Brussel. Ten tweede, het ontstaan van de Europese Marsen, een echt netwerk in de strijd tegen de werkloosheid en de bestaansonzekerheid. Sinds 50.000 mensen in Amsterdam demonstreerden Bzonder de EVVB staat iedere top onder druk van onderop (Cardiff, Wenen, Keulen). Ten derde, na Seattle, waar de Amerikaanse vakbonden zich wél actief manifesteerden, moest ook de EVV echt 'iets gaan doen'.

Dag een
De vakbondsdemonstratie van 6 december in Nice droeg kenmerken van een echte Europese vakbeweging. De aanwezigheid van tenminste 15.000 niet-Franse demonstranten was een kwalitatieve sprong vooruit. Vooral de Belgische, Italiaanse en Spaanse delegaties waren sterk, met verschillende vakcentrales door elkaar. Van de Spaanse Comisiones Obreras en UGT bijvoorbeeld namen ongeveer 5.000 mensen deel. De Lab-vakbond uit Baskenland defileerde met 500 mensen, soms heel jong, die portretten van gevangenen of vermoorde Basken droegen. De Engelse vakbondsleden riepen met een mooi accent- 'Le monde n'est pas une marchandise! (De wereld is geen koopwaar!) De Franse CGT, die pas onlangs deel werd van de EVV en zich in Nice wilde bewijzen, voerde een succesvolle mobilisatiecampagne: 25.000 Franse deelnemers, alom vertegenwoordigd met hun vlaggen.
('Onze' FNV gaf helaas een heel magere vertoning in Nice. Het enige positieve was de leus die het FNV-blok aanhief: 'Wij zijn uitgepolderd, uitgepolderd, uitgepolderd.' Beter laat dan nooit.)

Het EVV plande de demonstratie voordat de top van Biarritz (oktober 2000) een nieuwe versie van het Handvest van Basisrechten aannam. Enkele concessies voldeden om de EVV te zien om slaan: ze eiste zelfs dat het Handvest als Europese wet werd bevestigd. De meeste deelnemers begrepen niets van die duistere manoeuvres.
Integendeel, in de staart van de mars manifesteerden 10.000 mensen tegen het Handvest en tegen het stemmen met gekwalificeerde meerderheid over de dienstenmarkt. Achter het spandoek 'voor een ander handvest, voor onze rechten, voor een ander Europa' demonstreerde de Franse lerarenvakbond FSU, de Franse SUD, de Euromarsen, de Spaanse CNT, de Italiaanse SinCobas, de Franse Boerenbond, ATTAC en veel anderen. De opkomst van ATTAC was opmerkelijk. Zo'n drie- tot vijfduizend mensen met vlaggen door de hele mars heen.

Dag twee
Op 7 december hadden de organisaties van de tegentop een afspraak op twee verschillende plekken. Mensen ontmoetten elkaar in een vrolijke, broederlijke sfeer: leden van ATTAC, van de Euromarsen, de radicale vakbonden, het Franse LCR, de Engelse SWP, Basken, Spanjaarden, Italianen, Koerdenÿ.
Het doel was om het Akropolis, de plek waar de Eurotop plaatsvond, te omringen. Voorkomen moest worden dat de staats- en regeringsleiders in alle rust de belangen van de meeste Europeanen konden ondergraven. Zoals we dat zo langzamerhand van Eurotoppen gewend zijn, was ook de Franse regering niet van plan om de vreedzame demonstranten zo dichtbij de macht te laten komen. Zodra de demonstratie in het zicht van de politie kwam, begon het massaal traangas te regenen. De politie voerde charges uit, vele demonstranten raakten gewond. Dat mocht niet baten. Men demonstreerde door, traangas en charges volgden elkaar op. Na enkele charges drong een groep demonstranten de oude stad van Nice binnen, waar de helikopters hen niet langer konden achtervolgen in de kleine steegjes. De mobiele eenheid raakte in paniek. Even was Seattle heel dichtbij...

We hebben onze standvastigheid laten zien, ons politieke doel bereikt: de Eurotop begon verre van kalmpjes. President Chirac, premier Jospin en hun gasten konden het traangas proeven, verspreid op het Akropolis via de airco.

Vertaling: Peter Drucker. Bewerking: Barend de Voogd

En wat bereikten zij?

We moeten de schade die de neoliberalen hebben aangericht niet onderschatten.

- Het Handvest van Basisrechten is aangenomen. Dankzij het veto van Blair - die ook het stakingsrecht er uit wist te halen B worden de basisrechten niet in het verdrag opgenomen, maar het blijft een referentiepunt en wordt misschien wel de inleiding van een Europese constitutie. De inhoud is veel slechter dan veel huidige sociale wetgeving. Het recht op arbeid wordt bijvoorbeeld vervangen door de "vrijheid" om te werken. Er staat niets in over het recht op een minimuminkomen, alleen iets over "sociale hulp" en liefdadigheid. Eigendomsrechten spelen uiteraard wel een grote rol in het Handvest.

- Er wordt een snelle reactiemacht van 60.000 man opgericht, onder hegemonie van de NAVO. De EU laat dus haar ambities zien om een tweede "supermacht" te worden.

- De weg ligt nu open voor uitbreiding van de EU naar het oosten. Maar Oost-Europa wordt binnengehaald door het opleggen van een neoliberaal beleid. De EU-regeringsleiders zeggen nu al dat de uitbreiding niet te veel moet kosten en dat er daarom flink bezuinigd moet worden op de structuurfondsen voor arme regio's. Daardoor wordt de EU nog minder sociaal en nog meer louter een vrijhandelzone.

Het opbouwen van liberaal Europa gaat dus door. Dit kan alleen worden tegengehouden door een mobilisatie van de arbeiders- en basisbewegingen.

Links voor een ander Europa

Een conferentie van Europees radicaal links kwam op 4 en 5 december in Parijs bijeen, op uitnodiging van de Revolutionair Communistische Liga (LCR, Franse zusterorganisatie van de Nederlandse SAP). De conferentie was een vervolg op een vergelijkbare vergadering in Lissabon zes maanden eerder. Het doel blijft hetzelfde: het opbouwen van een zichtbare antikapitalistische stroming, links van de sociaal-democratie en de Groenen.

Enkel jaren geleden was zoiets luchtfietserij geweest. Maar in steeds meer Europese landen tellen radicaal-linkse organisaties mee in de politiek. Sinds een jaar of vijf zijn de linkse hergroeperingen Rood-Groene Alliantie (Denemarken), Links Blok (Portugal) en de SP (Schotland) voor het eerst in hun landelijke parlementen vertegenwoordigd. Het LCR zelf is voor het eerst in het Europese parlement gekomen dankzij een alliantie met Lutte Ouvrière.
Zo'n hergroeperingproject op Europees niveau gaat niet vanzelf. Terwijl organisaties van de Vierde Internationale (het netwerk van o.a. het LCR en de SAP) aan de hergroeperingen meedoen in bijvoorbeeld Denemarken en Portugal, doen andere stromingen ook mee. Die hebben allemaal hun eigen tradities, standpunten en Europese netwerken. Het kost tijd en moeite om wederzijdse vertrouwen op te bouwen en tot gemeenschappelijke formuleringen te komen.

Ook de vraag wie er wel en niet uitgenodigd moeten worden blijft moeilijk. De
Europarlementariërs van het LCR zitten in de parlementaire groep Verenigd Europees Links (ex-CPs), maar uit die groep werd niemand uitgenodigd. Sommige mensen hadden graag het Italiaanse Rifondazione of de Nederlandse SP in Parijs gezien. Toch moet het als een succes worden gezien dat de de Denen, Portugezen en Schotten allemaal positief op de uitnodiging van de LCR reageerden.

De vergadering gebruikte de EU-top om een helder, internationalistisch alternatief te bieden voor het beleid van de EU. De verklaring van de conferentie was een stap vooruit: die nam stelling tegen de Europese reactiemacht, tegen het Handvest van Basisrechten, tegen de groeiende macht van de grootste lidstaten en tegen het opleggen van neoliberale normen aan Oost-Europa. Niet alle organisaties konden meteen tekenen. De verklaring wordt nog voer voor discussies in verschillende landen.

Over zes maanden in Zweden en vooral in december 2001 in Brussel wordt het mogelijk om nog krachtiger de verrijzenis van een pluralistische antikapitalistische stroming te onderstrepen.