Of het nu folk, jazz, blues of soul was, ze zong het allemaal en haar onmiskenbare stem raakte altijd een zenuw. Normaal gesproken is het overdreven om te zeggen dat muziek de wereld kan veranderen, maar in het geval van Odetta kunnen we wellicht een uitzondering maken. Toen Rosa Parks, de zwarte vrouw die beroemd werd omdat ze weigerde op te staan voor een blanke, eens gevraagd werd welke muziek voor haar het meeste betekende antwoordde ze: 'Alles wat Odetta zingt'. Muziek die zo kan inspireren is zeldzaam. Haar muziek speelde een cruciale rol in de alliantie tussen de folk muziek van de jaren zestig en de beweging voor burgerrechten in de Verenigde Staten.
Odetta Holmes werd geboren in 1930, tijdens de donkerste jaren van de Grote Depressie, in Alabama - het diepe zuiden. Zeven jaar oud verhuisde ze met haar familie naar Los Angeles waar ze door haar unieke stem en talent opviel bij haar muziekleraren. Tijdens een musical-tournee vond ze op negentien-jarige leeftijd haar roeping in de muziek-cafés van San Francisco: 'Na ons optreden gingen we naar de kroeg; mensen speelden er gitaar en zongen. Het voelde als thuis'. In plaats van voor een carrière in Hollywood en Broadway, koos Odetta ervoor om de liederen over arbeid en strijd die ze kende uit haar jeugd te zingen: 'Tijdens klassieke muziekles zong ik dingen als 'oh, zwaluw, zwaluw die naar het zuiden vliegt'. Een goede oefening maar het had niks te maken met mijn leven. Folk muziek was de boosheid, het venijn en de haat van mij en iedereen. Het waren liederen van bevrijding! Je leeft je leven en gaat gebukt onder het juk van de wereld om je heen, en wat je ook doet, je komt er niet onderuit. En als je voor de keuze komt te staan kun je opgeven en je overgeven of blijven volhouden.'
Tegen de vroege jaren vijftig was ze al een prominente folkzangeres en in 1956 bracht ze haar eerste solo-album uit, Odetta Sings Ballads and Blues. De invloed van dat album was enorm. Bob Dylan luisterde ernaar voor hij in de late jaren vijftig naar Greenwich Village kwam en zei later dat het Odetta's muziek was geweest die hem zijn akoestische gitaar deed inruilen voor een elektrische. Andere muzikanten die door haar beïnvloed waren zijn Joan Baez, Janis Joplin en Phil Ochs.
In 1963 zong ze tijdens de 'March on Washington for Jobs and Freedom' voor een publiek van 250.000 mensen. Haar uitvoeringen van 'Oh Freedom,' 'On My Way' and 'We Shall Overcome' werden legendarisch en vooral 'Overcome' werd een van de kenmerkende liederen van de burgerrechtenbeweging.
Alhoewel Odette in haar bijna zestig jarige carrière slechts weinig speciaal voor haar geschreven nummers opnam, maakte ze elk lied dat ze zong tot haar eigen. Haar krachtige stem en roerende arrangementen brachten de muziek tot leven. Hoewel ze zong met het bereik van een opera-zangeres vergat ze nooit het eenvoudige, directe karakter van de muziek.
Folk liederen zijn nu relieken, ontdaan van alle sociale context en emotionele impact. Maar in Odetta's uitvoering was het onmisbaar dat deze liederen geboren werden uit boosheid en hoop, droefenis en geluk, onderdrukking en het verlangen naar gerechtigheid en gelijkwaardigheid. Gedurende de jaren zestig groeide niet alleen de beweging voor burgerrechten en die tegen de oorlog in Vietnam, ook Odetta groeide. Ze sprak zich steeds duidelijker uit tegen de Amerikaanse rol in Vietnam en haar muziek werd steeds gevarieerder en onverschrokken.
In de loop van de jaren verdween Odetta jammer genoeg uit de publieke belangstelling. Maar dat betekent niet dat haar muziek minder relevant werd. Na de orkaan Katrina nam ze een nieuwe versie van 'House of the Rising Sun' op. Het is bijna onmogelijk om haar diepe, langzame stem over 'a house in New Orleans' te horen zingen en niet tot tranen geroerd te zijn.
Ondanks haar gevorderde leeftijd bleef ze muziek maken en optreden. Odetta was de eerste artiest die werd gevraagd om op te treden tijdens de inwijding van Barack Obama. Het is tragisch dat ze dat ze aan dit optreden niet meer toe zal komen. Haar invloed op de populaire muziek blijft. Odetta's muziek gaf een stem aan een beweging waar het de tijd voor was en herinnert ons eraan dat er meer van zulke momenten zullen komen. De zangeres liet zien dat muziek niet voortkomt uit de zucht naar geld en roem en niet aan één persoon toebehoort, maar aan iedereen die gelooft dat mensen het mooiste en grootste verdienen dat het leven te bieden heeft.

Dit artikel verscheen eerder op SleptOn.com
De vertaling is van Alex de Jong.