Elf historische dagen van volksstrijd tussen de mislukte zelfcoup van president Yoon Suk-yeol op 3 december en zijn afzetting op 14 december bezegelden Yoons lot. De afzetting van Yoon betekent een enorme triomf van de macht van het volk te midden van een politieke zelfmoord in slow motion, gepleegd door reactionaire conservatieven die de nationale politiek al meer dan zeven decennia domineren.

Het parlement heeft voor de afzetting gestemd, nu moet het Constitutionele Hof zijn definitieve oordeel vellen. Volgend voorjaar zijn er presidentsverkiezingen en Yoon's People Power Party (PPP) zal buitenspel worden gezet omdat hij ervoor gekozen heeft het volk te verraden.

Liberalen: een probleem, geen oplossing

Hoe kon een reactionair buitenbeentje als Yoon zelfs maar worden gekozen? Hoe werd deze officier van justitie die politicus werd een haalbare optie voor de conservatieven? Het antwoord is te vinden in de mislukkingen van de liberale regering-Moon Jae-in, die voortkwam uit een historische volksstrijd: de revolutie bij kaarslicht in 2016 die leidde tot de afzetting van toenmalig president Park Geun-hye.

De verkiezing van Yoon in 2022 was te wijten aan het falen van de liberalen om de democratie te verdiepen en sociale hervormingen door te voeren. De prestaties van de regering-Moon waren mager, waardoor de Democratische Partij (DP) de harten en geesten van de kiezers verloor en uiteindelijk ook de regering.

De DP herstelde haar stemmen tijdens de verkiezingen in april met een enorme overwinning en behaalde 180 van de 300 zetels in het parlement (de PPP kreeg er slechts 108). Dat resultaat was echter meer te wijten aan de slechte prestaties van Yoon en de verschillende schandalen rond hem en zijn vrouw, samen met de factiestrijd binnen de PPP, dan aan iets dat met de DP te maken had.

De parlementsleden van de DP, samen met die van kleinere partijen en parlementaire medewerkers, hielden de troepen tegen die het parlement binnen wilden gaan toen Yoon op 3 december de staat van beleg afkondigde. Ze stemden ook voor zijn afzetting. Maar vanaf dag één tot en met 11 was het volk de hoofdrolspeler met hun protesten bij kaarslicht.

Achter de zelfcoup

Er waren surrealistische taferelen op 3 december, toen elitetroepen van het leger in helikopters en bewapende voertuigen met een noodvaart het parlement binnenvielen. Yoon hoopte dat zijn zelfcoup kon slagen door een verdovende klap uit te delen.

Terwijl de gebeurtenissen zich ontvouwden, begonnen veel mensen zich af te vragen hoe de militairen zo snel uit het niets konden opduiken? Wat was de noodsituatie? Waarom werd de staat van beleg afgekondigd? Waarom probeerde Yoon een zelfcoup uit te voeren? Niemand leek antwoorden te hebben. Binnen een paar uur nam de oppositie een parlementaire motie aan die de staat van beleg ongedaan maakte. Pas daarna kwam de waarheid aan het licht, met dagelijks nieuwe feiten, ook al blijven veel details onduidelijk.

Yoon plande en organiseerde de coup zelf. Minister van Defensie Kim Yong Hyun was een belangrijke leider, hij gaf de generaals van de contraspionagebrigade, de speciale strijdkrachten en de verdedigingsbrigade van de hoofdstad het bevel om hun troepen te laten deelnemen. Onder leiding van Yoon en Kim mobiliseerden de generaals meer dan 1.500 soldaten en richtten zich op het parlement, het Nationaal Verkiezingscomité (NEC) en een opiniepeilingbureau dat banden had met een anti-regerings YouTuber.

De commandant van de contraspionage-eenheid, Yeo In-hyeong, overhandigde zijn troepen een lijst met mensen die gearresteerd moesten worden. Daarop stonden DP-leider Lee Jae-myeong, andere oppositieleiders en, verrassend, PPP-leider Han Dong-hoon. Geschokt keerde Han zich snel tegen Yoon toen dat aan het licht kwam. Op de lijst van 14 mensen stonden ook twee gepensioneerde rechters van het Hooggerechtshof, een leider van een maatschappelijke beweging, de eerder genoemde YouTuber en de voorzitter van het Koreaanse Verbond van Vakverenigingen (KCTU).

Het coupplegersdriemanschap – Yoon, Kim en Yeo – zijn alumni van de Chug-am High School, een gerenommeerde privéschool. Kim en Yeo zitten nu in hechtenis. Het is slechts een kwestie van tijd voordat Yoon zich bij zijn oude schoolvrienden en medesamenzweerders voegt.

PPP: langzame zelfmoord te midden van onrust

Als reactie op de zelfcoup van Yoon koos de PPP voor de weg van langzame politieke zelfmoord. Han en zijn factie binnen de PPP stemden aanvankelijk met de oppositie mee om de staat van beleg ongedaan te maken. Maar fractievoorzitter Joo Ho-gyeong van de PPP zorgde ervoor dat parlementsleden van de partij de eerste stemming over de afzetting saboteerden door op 7 december het parlement uit te lopen.

Han's positie bleef de hele tijd dubbelzinnig en wisselde tussen steun en verzet tegen de afzetting. Kort nadat de staat van beleg was opgeheven, zei Han dat hij tegen de afzetting was. Maar hij veranderde van gedachten toen hij ontdekte dat hij op de arrestatielijst stond en probeerde de volgende dagen de PPP te overtuigen om haar anti-afzettingsstandpunt te veranderen. Uiteindelijk bleven slechts zeven PPP-parlementsleden in het parlement om op 7 december voor afzetting te stemmen.

De PPP toonde zich een fort van reactionair conservatisme. Tot het einde toe gaven de meeste PPP-parlementsleden de voorkeur aan het redden van Yoon – en zichzelf – boven democratie. Toen de tweede stemming over de afzetting werd gehouden, hielden 85 PPP-parlementsleden voet bij stuk voor Yoon, terwijl er slechts 12 voor de afzetting stemden (drie onthielden zich van stemming en acht stemden niet). Samen met de oppositie was dat echter genoeg om de vereiste tweederde meerderheid te halen.

De nationale en internationale media bekritiseerden de zelfcoup van Yoon vanaf het begin. Ook de regeringen van de Verenigde Staten en Europa brachten kritische verklaringen uit. China en Noord-Korea zwegen daarentegen. Maar ondanks de enorme binnenlandse- en internationale druk bleef de PPP koppig weerstand bieden.

Terwijl de PPP langzaam politieke zelfmoord pleegde, zochten reactionaire hardliners van de PPP zondebokken en beschimpten Han en zijn collega's die voorstander waren van een aanklacht. Han trad uiteindelijk op 16 december af als partijleider. De interne geschillen over de afzetting hebben bewezen dat de partij niet alleen een stelletje reactionaire schurken is, maar, in tegenstelling tot haar naam, een vijand van het volk en de democratie. Er wacht hen een oordeel van het volk.

Taegeukgi tegen afzetting

De Taegeukgi is de nationale vlag van de Republiek Korea (de officiële naam van Zuid-Korea). Aanhangers van de staatsgreep, die voornamelijk bestonden uit extreemrechtse randgroepen en christelijke fundamentalisten, maakten van de vlag een symbool van hun protesten. De vlag werd een gemeenschappelijk kenmerk van anti-afzettingsdemonstraties die demonstreerden onder de slogan 'de staat van beleg is goed'. De Taegeukgi kon soms samen met Israëlische vlaggen gezien worden. De meeste Koreanen zagen het verband niet, maar christelijke fundamentalisten zien Jeruzalem en Israël als hun spirituele thuis.

Quasi-fascistische Taegeukgi-groepen doken voor het eerst op in verzet tegen de protesten bij kaarslicht tegen Park in 2016. Samen met intellectuelen van Nieuw Rechts hebben die fervente aanhangers van de anticommunistische dictaturen van Syngman Rhee en Park Chung-hee pro-Amerikaanse en pro-Japanse standpunten. Tijdens de regering-Moon probeerden Nieuw Rechts en de Taegeukgi-groepen het anticommunistische sentiment aan te wakkeren.

Die krachten hebben een aanzienlijke ideologische invloed binnen de PPP, ondanks dat de partij officieel afstand houdt van dergelijke extremisten. Veel PPP-parlementsleden en ambtenaren hebben persoonlijke banden met die de facto fascistische bewegingen.

Taegeukgi-groepen begonnen te mobiliseren zodra Yoon met afzetting werd bedreigd. Terwijl de protesten bij kaarslicht de gebieden rondom het parlement op Yeouido Island bezetten, hielden Taegeugi-groepen tegendemonstraties in het centrum van Gwanghwamoon, de belangrijkste plek van de protesten bij kaarslicht in 2016. Maar de Taegeukgi-groepen werden overweldigd door de enorme omvang van de protesten bij kaarslicht. Ze wisten vanaf het begin dat ze deze strijd waarschijnlijk zouden verliezen – en daarmee ook de politieke macht.

Onder hun gelederen bevonden zich extreemrechtse YouTubers die hadden gepleit voor een staatsgreep en de vernietiging van pro-Noord-Korea links. Ze speelden een belangrijke rol bij het beïnvloeden van Yoon en zijn medesamenzweerders om de zelfcoup te initiëren. De staatsgreep was echter vanaf het begin gedoemd te mislukken. Nadat de volkswoede was aangewakkerd, kwamen de mensen in opstand en overweldigden de pro-coup en anti-afzettings extremisten. Golven van protesten culmineerden in een demonstratie van twee miljoen mensen met felle kaarsen en kleurrijke glowsticks.

Oude en nieuwe demonstranten

Vakbonden en maatschappelijke organisaties (met name ngo's) speelden een sleutelrol in de eerste dagen van de mobilisatie. In de nacht van 3 december haastten veteraanactivisten zich naar het parlement waar, ondanks het feit dat politieagenten onder leiding van coupplegers hun de toegang versperden, enkele duizenden mensen protesteerden tegen de afkondiging van de staat van beleg door Yoon. Sommige activisten blokkeerden dapper gepantserde voertuigen op weg naar het parlement. Het protest ging de hele nacht door en toen de stemming om de staat van beleg af te gelasten werd aangekondigd, vierden ze hun eerste overwinning.

De volgende dagen werden er bijeenkomsten gehouden door vakbondsleden (voornamelijk vakbondsleiders en -medewerkers), ngo-medewerkers en activisten van sociale bewegingen. Twee vakcentrales – de militante KCTU en de meer gematigde Federatie van Koreaanse Vakbonden (FKTU) – riepen op 4 december een algemene staking uit, hoewel alleen de spoorwegvakbonden en enkele kleine vakbonden daadwerkelijk gingen staken.

Maar bij de twee grote mobilisaties op zaterdag werden de oudere activisten volledig overrompeld door de jonge generaties, die grotendeels gemobiliseerd waren via sociale medianetwerken. Vakbondscontingenten waren aanwezig, maar werden overstemd door de zee van kaarsen en glowsticks die door jongeren werden vastgehouden. De aanwezigheid van de zogenaamde georganiseerde sectoren was heel klein vergeleken met de nieuwe golven van jonge demonstranten.

Iets soortgelijks deed zich voor bij de studentenbeweging. Studentenorganisaties zijn een schaduw van hun gloriedagen in de jaren '80 en '90 en zijn tegenwoordig nauwelijks nog actief. Desondanks kwamen grote aantallen studenten in opstand en werden campussen in het hele land in vuur en vlam gezet door boze jonge studenten. Die studenten waren duidelijk geen ervaren activisten; ze kwamen spontaan in actie.

Jonge vrouwen, van tieners tot dertigers, speelden ook een hoofdrol, met de glowsticks die ze normaal gesproken meenemen naar K-Pop concerten. Boos op het patriarchale machismo dat nog steeds diep geworteld is in de Zuid-Koreaanse samenleving, richtten ze hun woede tegen Yoon.

Yoon en zijn mede-samenzweerders begrepen die nieuwe dynamiek binnen de Zuid-Koreaanse samenleving niet. Zelfs als de zelfcoup was geslaagd, zouden ze te maken hebben gekregen met een enorme golf van boze protesten onder leiding van die jongere generaties. Het is moeilijk te voorspellen wat er met die jonge generaties zal gebeuren: zullen de kaarslichtprotesten in 2024 leiden tot een nieuwe golf van activisme of wordt alles weer normaal? De toekomst blijft open.

De kaarslichtprotesten van 2024

Vanaf het moment dat Yoon de staat van beleg afkondigde, begonnen mensen zich te verzamelen voor het parlement en staken ze kaarslicht aan. Ze zijn nooit gestopt totdat Yoon werd afgezet. Dagelijkse waken en protesten culmineerden in twee gigantische zaterdagprotesten met 1 miljoen mensen op 7 december en 2 miljoen op 14 december. Die twee dagen zullen de geschiedenis ingaan als historische momenten ter verdediging van de democratie in Zuid-Korea.

Terwijl de protesten bij kaarslicht zich over het land verspreidden, veranderden ze in een voortdurende landelijke mobilisatie. In grote steden als Busan, Daegu, Gwangju en Daejeon, maar ook in kleine steden en dorpen, gingen mensen de straat op met hun kaarsen. De Koreaanse diaspora sloot zich ook aan bij de strijd en gaf verklaringen uit waarin de zelfcoup van Yoon werd bekritiseerd en waarin zijn aftreden, afzetting en bestraffing werd geëist. Terwijl miljoenen zich op opeenvolgende zaterdagen in Seoul verzamelden, hielden Koreanen kaarslichtprotesten in Parijs, Berlijn, Londen, New York, Sydney, Melbourne en veel andere steden over de hele wereld.

De protesten bij kaarslicht in 2024 waren echt van het volk, door het volk en voor het volk. Mensen van alle rangen en standen deden mee waar ze maar konden, vooral jongeren en feministen. Jongeren, die over het algemeen als apolitiek worden beschouwd, namen in groten getale deel en fascineerden de menigte met hun creatieve borden en glowsticks, waardoor de nationale mobilisaties iets weg hadden van K-Popfestivals.

De derde revolutie bij kaarslicht in Zuid-Korea

In juni 1987 dwongen maandenlange demonstraties en straatgevechten de dictatuur van Jun Doo-hwan om zich over te geven aan de macht van het volk. De opstand was zowel volkswraak voor het bloedbad in Gwangju in 1980 als een voortzetting van de opstand in mei 1980. Het markeerde het begin van de institutionele democratie in Zuid-Korea. Jun belandde in 1995 in de gevangenis.

In de 21e eeuw hebben de Koreanen drie revoluties bij kaarslicht meegemaakt: in 2008, 2016 en 2024. De revolutie bij kaarslicht in 2008 was gericht tegen de regering-Lee Myung-bak, die aan de macht kwam na een decennium van liberaal bestuur. Lee's besluit om de rundvleesmarkt open te stellen voor Amerikaanse exporteurs ontketende een volkswoede die meer dan zes maanden duurde en het begin van de kaarslichtbeweging inluidde. Hoewel de beweging mislukte, verzwakte het de legitimiteit van de corrupte regering. Lee werd later in 2018 gevangen gezet wegens corruptie.

Het volk kwam in 2016 opnieuw in opstand tegen Park, de dochter van militaire dictator Park Chung-hee. Na het verlies van haar moeder trouwde Park met een pastoor en verkrachter, wiens dochter Choi Soon-shil haar vriendin annex mentor werd. De twee raakten verwikkeld in verschillende schandalen en beschuldigingen van corruptie. Meer dan zes maanden lang staken demonstranten kaarsen aan om haar af te zetten. Uiteindelijk werd Park in 2017 afgezet en gevangen gezet.

Na tot nu toe tot de gevangenisstraf van twee presidenten te hebben geleid, heeft de macht van het volk nu een president afgezet die zich binnenkort bij de rangen van die in ongenade gevallen presidenten zal voegen. Protesten bij kaarslicht hebben een sleutelrol gespeeld bij het verdedigen van de democratie in Zuid-Korea en het redden van de natie uit een reeks crises. Generatie na generatie heeft haar rol gespeeld in het verdiepen van de democratie.

Hoewel ze minder radicaal lijken dan de mobilisaties van de militante jaren '80, heeft deze nieuwe traditie van protesten bij kaarslicht een nieuwe test doorstaan en daarbij een historische overwinning behaald.

In plaats van een conclusie

Yoon is afgezet, maar de strijd is nog niet voorbij. Lee Jae-myung en zijn DP staan op het punt om weer aan de macht te komen. Opnieuw hebben ze hun succes te danken aan de macht van het volk. Maar de DP is geen oplossing. De mensen weten dat. Toch worden ze, zonder een duidelijk alternatief, gedwongen om te kiezen uit de beschikbare opties.

Welke regering er ook komt, dezelfde mensen die zijn wakker geschud en hun vertrouwen hebben herwonnen door de revolutie bij kaarslicht in 2024, zullen echte volksmacht moeten eisen in de vorm van meer politieke, economische, sociale en culturele democratie.

Door de tragische verdeeldheid van de natie en het bestaan van Noord-Korea blijft socialisme taboe. De strijd om de democratie te verdiepen kan echter helpen om de weg te openen naar een strijd voor emancipatoir socialisme.

Dit artikel stond op Links. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.