Gaza's race tegen de klimaatondergang

17.01.2022

Te midden van een verergerende klimaatcrisis vechten Palestijnen in Gaza om hun land en middelen van bestaan te redden. Maar herhaalde bombardementen en een niet aflatende blokkade verwoesten de inspanningen om klimaatbestendigheid op te bouwen. [leestijd 16 minuten]

Steeds nijpender tekorten aan water en elektriciteit. Catastrofale overstromingen in dichtbevolkte stedelijke gebieden. Voedselonzekerheid verergerd door drastische temperatuurstijgingen, vermindering van de totale neerslag, en het langetermijneffect van giftige chemicaliën.

Dit is de sombere nabije toekomst die de Gazastrook te wachten staat, een hotspot voor klimaatverandering binnen een hotspot waar zowel de humanitaire basisbehoeften als de capaciteit en de middelen om zich voor te bereiden op de gevolgen van de klimaatverandering en deze tot een minimum te beperken, worden ontzegd.

Om beide problemen aan te pakken, moeten er echter stappen worden ondernomen onder de bijna twee decennia durende, niet aflatende blokkade van land, lucht en zee door zowel Egypte als Israël - en de herhaalde bombardementen door laatstgenoemd land verergeren ook de verwoesting van het milieu in de strook, waardoor het vermogen van Gaza om zich voor te bereiden op de zich ontvouwende klimaatcrisis nog verder wordt ondermijnd.

De twee miljoen inwoners van Gaza leven dus in feite in een openluchtgevangenis - een gevangenis die blootstaat aan onophoudelijke agressie- en vernielingsrondes, en aan de onverbiddelijke beperkingen die Israël oplegt aan het verkeer van mensen en materiaal. In deze fragiele realiteit wordt de meest elementaire levensondersteunende infrastructuur, zoals toegang tot schoon water en ononderbroken elektriciteit, voortdurend bedreigd. En dat zijn nu net de middelen en voorraden die het meest vatbaar zijn voor klimaatstoringen - waardoor Gaza en zijn inwoners in een race tegen de klok verwikkeld zijn om de strook leefbaar te maken, niet alleen in het heden, maar ook in een onzekere, en in toenemende mate onstabiele, toekomst.

Een dubbele crisis

In de kern gaat het bij klimaatbestendigheid om het versterken van het vermogen van mensen om in deze basisbehoeften te voorzien in een veranderend klimaat. Maar het versterken van de water- en elektriciteitsvoorziening is in wezen onmogelijk onder de voorwaarden die Israël en Egypte aan Gaza hebben opgelegd.

Het onvermogen van Gaza om klimaatbestendigheid op te bouwen maakt ‘deel uit van een systematisch mechanisme van onderdrukking gericht op het verdiepen van de Israëlische overheersing over Gaza,’ vertelde Alexia Guilaume, een juridisch onderzoeker bij Al-Haq, een van de zes Palestijnse rechtengroeperingen die Israël in oktober buiten de wet stelde, aan +972.

Hoewel Gaza ook een grens deelt met Egypte, dat controle houdt over het verkeer van mensen en goederen via zijn twee grensovergangen, zei Guilaume dat de machtigste actor in het gebied Israël is. ‘De blokkade van Israël is systematisch wat de Palestijnen verhindert om hun natuurlijke hulpbronnen duurzaam te beheren en klimaatbestendigheid op te bouwen,’ voegde ze eraan toe. Het Israëlische beleid ten aanzien van de Gazastrook is erop gericht ‘de kwetsbaarheden te verankeren om het onleefbaar en onaanpasbaar te maken,’ vervolgde Guilaume, die het ‘gewoon een ander instrument voor de handhaving van apartheid’ noemde.

De gecombineerde effecten van belegering en opwarming van de aarde op het aanpassingsvermogen en de leefbaarheid van Gaza worden duidelijk in het ernstige tekort aan schoon water in de strook. Hogere temperaturen en wisselende regenval bedreigen de watervoorziening en -kwaliteit over de hele wereld, en met name in het Midden-Oosten, waar de temperaturen sinds de industriële revolutie met 1,5 graden Celsius (2,7 graden F) zijn gestegen, ruim boven de wereldwijde trend van 1,1 graden Celsius. Verwacht wordt dat de temperaturen tegen het einde van de eeuw met meer dan 4 graden Celsius zullen stijgen - gepaard gaande met een afname van de jaarlijkse neerslag, waarbij de schattingen uiteenlopen van 30-60 procent.

In Gaza, waar de toegang tot schoon water al beperkt is door de Israëlische blokkade, zijn de mensen echter nog kwetsbaarder voor watertekorten die door de klimaatverandering worden veroorzaakt. Gemiddeld krijgt een persoon in Gaza ongeveer een vijfde van de hoeveelheid veilig drinkwater die door de Wereldgezondheidsorganisatie wordt aanbevolen (slechts 21 liter per dag, tegenover de aanbeveling van 100 liter). Dit is minder dan 10% van het gemiddelde van 280 liter dat Israëlische burgers per dag krijgen. Slechts 3 procent van de enige natuurlijke waterbron van de strook, het grondwaterbekken dat bekend staat als de Coastal Aquifer, is veilig om te drinken. Het bekken is vervuild door het binnendringen van zeewater, als gevolg van overmatige extractie, en door afvalwater, dat van oudsher openlijk in de wadi's van Gaza stroomt door het ontbreken van zuiveringsinstallaties.

‘We weten dat de duurzaamheid van onze enige natuurlijke waterbron vereist dat we proberen de aquifer te rehabiliteren en te reinigen door hem aan te vullen met regenwater,’ zei Monther Shoblaq, hoofd van het grootste waterbedrijf van Gaza, de Coastal Municipality Water Utility. ‘Dit vereist grote, open landoppervlakken, waartoe we in Gaza niet veel toegang hebben. Maar het vereist ook dat we manieren vinden om regenwater op te vangen, en de frequentie van de regenval is aan het veranderen,’ voegde hij eraan toe.

Een regelmatig regenseizoen dat in oktober begon, heeft plaats gemaakt voor onvoorspelbare ‘buien [en] stormen’ die veel moeilijker te plannen zijn, en dus om regenwater op te vangen, legde Shoblaq uit. En in het licht van Gaza's intensieve verstedelijking en slechte infrastructuur voor stormwater, zullen de verwachte korte periodes van hevige regenval waarschijnlijk ernstige overstromingen veroorzaken in dichtbevolkte gebieden. Bovendien stijgt de zeespiegel doordat ijskappen en gletsjers smelten als gevolg van de opwarming van de aarde. In Gaza zal dit waarschijnlijk de huidige indringing van zout water in de Coastal Aquifer versterken. Bovendien zal laaggelegen landbouwgrond langs de kust - die goed is voor 31 procent van de totale landbouwproductie van de strook - het risico lopen te overstromen, wat de voedselzekerheid verder in het gedrang brengt.

Ook de toegang tot energiebronnen in Gaza is al decennia lang wankel. Als gevolg van de langdurige controle van zowel Egypte als Israël over de energievoorziening van Gaza, nog versterkt door geschillen over het bestuur tussen Hamas en de Palestijnse Autoriteit, lijdt de elektriciteitsvoorziening van Gaza aan chronische instabiliteit en voldoet ze aan minder dan 50% van de vraag.

Elektriciteit naar Gaza komt uit drie bronnen: een enkele elektriciteitscentrale in de strook, die momenteel op diesel werkt (en die, volgens Hussein al-Nabih, de directeur-generaal van de Palestijnse Autoriteit voor Energie en Natuurlijke Hulpbronnen, slechts op 70-75 procent van zijn capaciteit werkt als gevolg van onderhoud aan een van de brandstofturbines, brandstoftekorten en lage niveaus van inning van gebruikersrekeningen); Egypte, dat vroeger goed was voor 15 procent van de elektriciteitsvoorziening van Gaza, maar waarvan de lijnen sinds april 2017 zijn uitgevallen als gevolg van technische storingen; en Israël, dat momenteel slechts 60 procent van zijn leveringscapaciteit levert. In deze realiteit melden inwoners van de strook dat ze gemiddeld vier tot zes uur per dag elektriciteit ontvangen, vaak met black-outperiodes van meer dan 12 uur (gepubliceerde gegevens over de beschikbaarheid van elektriciteit variëren, variërend van 5-15 uur per dag).

‘We zijn verdronken in vochtigheid, en mijn beademingsapparaat, waar ik jaren voor heb moeten vechten, gaat gewoon uit als er geen elektriciteit is,’ zei Saeed, een longkankerpatiënt die in Gaza woont. Saeed krijgt geen behandeling op de Westelijke Jordaanoever en is aangewezen op het medische systeem van Gaza, dat over te weinig middelen beschikt. Hij vroeg om zijn achternaam niet bekend te maken, uit angst dat de Israëlische autoriteiten hem dan opnieuw een uitreisvergunning zouden weigeren. ‘Mijn ademhalingsproblemen zijn toegenomen, en voedsel bederft omdat er geen koelkast in het huis werkt,’ vervolgde Saeed. ‘Onze telefoons zitten voortdurend zonder batterij, en dat geldt ook voor ons leven.’

Dit chronische tekort aan elektriciteit, dat al meer dan tien jaar duurt, heeft ernstige gevolgen voor de beschikbaarheid van essentiële diensten, waaronder gezondheidszorg, water en sanitaire voorzieningen. Als zodanig ondermijnt het ook de kwetsbare economie van Gaza, met name de industrie en de landbouw.

Klimaatbestendigheid opbouwen onder belegering

Terwijl de energie-, water- en voedselzekerheid in Gaza blijft afbrokkelen, beperken Israëlische beperkingen op de toegang van materieel ook de mogelijkheden van de strook om te reageren op de humanitaire crisis of om zich voor te bereiden op, te verzachten van of aan te passen aan de klimaatverandering. Jarenlang heeft Israël de toegang tot Gaza streng beperkt voor materiaal dat het definieert als ‘tweeërlei gebruik’, dat volgens Israël kan worden gebruikt voor zowel civiele als militaire doeleinden, aldus Miriam Marmur, internationaal mediacoördinator bij Gisha, een Israëlische mensenrechtenorganisatie die zich inzet voor de bescherming van de bewegingsvrijheid van Palestijnen in Gaza. De toegang tot basismaterialen voor de bouw en het onderhoud van infrastructuur staat onder controle van het Israëlische leger. Het leger legt naar believen bureaucratische maatregelen op die de invoer van materialen in de strook vaak vertragen, en kan op elk moment beslissen om de invoer van materialen volledig stop te zetten.

Dit vertraagt projecten, brengt aannemers in de schulden, put de capaciteit en interesse van donoren uit om de sectoren te steunen, en beperkt uiteindelijk het vermogen van water-, energie- en voedselzekerheidsprojecten om veilig water, elektriciteit en voedsel te produceren en te leveren.

Voor de watersector is de invoer van kritieke materialen zoals pijpleidingen en cement grotendeels beperkt door de Israëlische civiele administratie, de bureaucratische arm van de bezetting die binnen het ministerie van Defensie zetelt. Het gevolg is dat infrastructuurprojecten voor water en afvalwater, hoewel gepland en vaak gefinancierd om tegemoet te komen aan de urgente humanitaire crisis, jaren vertraging oplopen voordat zij worden voltooid. Zonder een betrouwbare en veilige drinkwatervoorziening zijn Gazanen afhankelijk van dure, particuliere waterleveranciers (die ook niet door de waterautoriteit worden gereguleerd en daarom vaak onveilig zijn om te drinken) om in hun drinkwaterbehoeften te voorzien.

Ali Alasmer is een 55-jarige groenteboer wiens 12 familieleden volledig afhankelijk zijn van zijn inkomen als gevolg van werkloosheid en chronische gezondheidsproblemen in de familie. Ali is niet in staat om te boeren sinds zijn land het doelwit was van Israëlische luchtaanvallen - de eerste was in 2008, en opnieuw in 2012. Hij heeft gevraagd om zijn echte achternaam niet te publiceren uit angst voor vergelding van Israël. Ali kan sindsdien geen materiaal meer invoeren dat van cruciaal belang is voor het herstel van zijn landbouwgrond (zoals waterleidingen, pompen en filters voor irrigatienetwerken, zaden en zaailingen, meststoffen, chemische materialen, antibiotica voor planten en netten voor kassen) en heeft daarom zijn gemeentelijke waterrekeningen niet betaald. Zoals velen in Gaza heeft hij een langdurige schuld bij het waterleidingbedrijf en moet hij de gemeentelijke watervoorziening nog steeds aanvullen met gezuiverd water van particuliere verkopers. Inwoners van Gaza, met inbegrip van degenen die met +972 hebben gesproken, melden dat zij tussen 40 en 90 NIS (13 tot 29 USD) per maand uitgeven aan veilig drinkwater. Voor Ali is de 70 NIS (23 USD) die hij aan water uitgeeft ongeveer 20 procent van zijn maandinkomen. ‘We kunnen zelfs geen regenwater opvangen, omdat we geen tank hebben die geschikt is vanuit gezondheidsoogpunt,’ zei hij. ‘Ons dagelijks leven is verstoord en onstabiel door de onzekerheid op het gebied van voedsel, water en gezondheid.’

'Vol met gif'

Zelfs wanneer er infrastructuur voor de watervoorziening wordt gebouwd, loopt deze het risico te worden vernietigd. Volgens de Palestijnse waterautoriteit hebben de bewoners bij de laatste agressieronde in Gaza in mei van dit jaar 40 procent minder water als gevolg van directe en indirecte aanvallen op de waterinfrastructuur. Inspanningen om de waterinfrastructuur te herbouwen of te herstellen werden, naast andere sectoren, ook verhinderd door extreme toegangsbeperkingen voor materiaal, die vele maanden tot in de zomer duurden.

Ook de energiesector is niet immuun voor de gevolgen van perioden van escalatie. Afgelopen mei, tijdens het bombardement, verboden de Israëlische autoriteiten volledig de invoer van brandstof voor de elektriciteitscentrale van Gaza en sloten zij de grensovergangen nadat een soldaat licht gewond was geraakt door een mortiergranaat die vanuit de strook was afgevuurd.

Dit ‘totale brandstofverbod,’ in de woorden van Gisha's Marmur, beperkte de toch al haperende elektriciteitsvoorziening ernstig en bracht, tijdens een periode van massaal letsel en dood veroorzaakt door de bombardementen, ‘het functioneren van ziekenhuizen en andere civiele infrastructuur, zoals watervoorziening en rioolwaterzuivering, in gevaar.’

Hani Abu Rass is een elektriciteitstechnicus die werkt in de elektriciteitscentrale van Gaza en vroeger deel uitmaakte van een team dat elektrische leidingen repareerde tijdens Israëlische agressies. Hij zegt dat ‘we verschillende keren het doelwit waren terwijl we hesjes droegen waarop stond dat we elektrotechnici waren. De eerste keer dat Israël een van onze voertuigen onder vuur nam, raakten twee van mijn medewerkers zwaargewond. De tweede keer viel Israël het personeel aan met granaten, zodat we niet eens de lijnen konden bereiken die gerepareerd moesten worden. Het is een wonder dat ik nog leef.’ Als gevolg van deze stroomonderbrekingen moest de productie van veilig drinkwater door ontziltingsinstallaties drastisch worden verminderd: zij konden slechts enkele uren per dag werken, terwijl één installatie die 250.000 inwoners bedient, volledig werd stilgelegd. Pas na het staakt-het-vuren werden de activiteiten hervat volgens de cyclus van het elektriciteitsnet (ongeveer acht uur per dag).

Ook de landbouwsector is aangevallen. Israël liet fosforbommen vallen op het land van Ali en zijn familie, en beschoot hun waterputten. ‘We voelden eerst een raket en werden verstikt door een stank,’ herinnerde Ali zich. ‘Daarna zagen we de bommen op ons land vallen. Toen het geweld voorbij was, nam ik mijn vriend, een landbouwingenieur, mee om ons land te controleren, en hij zei dat het vol gif zat. Later hoorden we van het Ministerie van Volksgezondheid in Gaza dat Israël fosforbommen gebruikte.’ Israël is ervan beschuldigd deze bommen op onwettige wijze te gebruiken, met name tijdens de aanval van 2008/9, vanwege het zonder onderscheid vuren boven dichtbevolkte burgergebieden. Deze chemische bommen hebben niet alleen een schadelijke invloed op de menselijke gezondheid en de lichamelijke veiligheid, maar kunnen ook het land verontreinigen en zijn giftig voor planten, fruit en groenten.  ‘We konden geen enkele soort groente planten op de plaatsen die werden vernietigd door de fosforbom,’ zei Ali. ‘Sinds deze bommen op ons land werden gebruikt, produceren alle omringende bomen gewassen met andere kleuren en smaken dan de gewassen die we eerder konden verbouwen. Israël gebruikt deze wapens om ons doelwit te maken en ons land te steriliseren. Ze vergiftigen ons fruit en onze groenten, zelfs nadat we ze gewassen hebben, waardoor voedselonzekerheid ontstaat door de daling van de productie.’ De chemicaliën die gebruikt worden in Israëlische wapens zoals fosfor brengen de gezondheid van de mensen in Gaza verder in gevaar. Dr. Tamer Yousef, een neuroloog gevestigd in een van Gaza's belangrijkste ziekenhuizen, legde uit dat omdat ‘bomen en planten deze giftige chemicaliën kunnen absorberen, hun landbouwproductie niet gezond is.’

Volgens Human Rights Watch concludeerde zelfs een medisch rapport van het Israëlische Ministerie van Volksgezondheid dat witte fosfor gevaarlijk is, waarbij werd opgemerkt dat het ‘ernstig letsel en de dood kan veroorzaken wanneer het in contact komt met de huid, wordt ingeademd of wordt ingeslikt,’ wat leidt tot verdere schade aan inwendige organen indien het wordt geabsorbeerd.

Hoewel onderzoek naar de langetermijneffecten van witte fosfor in Gaza ontbreekt, wijzen bodemstalen na Israëlische militaire agressies erop dat een cocktail van zware metalen in het milieu van Gaza werd gebracht, wat op lange termijn een impact kan hebben op de landbouwproductiviteit en op de milieu- en menselijke gezondheid. Bovendien bleek uit een gezamenlijk onderzoek van Gisha, Adalah en Al-Mezan dat Israël bij tientallen gelegenheden vanuit de lucht over 12 vierkante kilometer land in Gaza herbiciden heeft gesproeid in gevaarlijk hoge concentraties, onder meer ‘Roundup’, een chemische verbinding van Glyfosaat die eigendom is van Monsanto. Hoewel het Internationaal Instituut voor Kankeronderzoek deze verbinding als waarschijnlijk kankerverwekkend heeft aangemerkt en landbouwkundigen en milieudeskundigen hun bezorgdheid hebben geuit over de effecten ervan, wordt deze onkruidverdelger wereldwijd nog steeds gebruikt.

Naast de periodieke militaire aanvallen heeft Israël de afgelopen decennia ook productieve landbouwgebieden in Gaza met bulldozers platgewalst en strenge beperkingen opgelegd aan de ontwikkeling van landbouwgrond in de ‘bufferzone’, een 984 voet breed gebied langs de omheinde perimeter die Gaza van Israël scheidt, waartoe de Israëlische autoriteiten de Gazanen beperkt toegang hebben gegeven. ‘Israël heeft zich systematisch gericht op onze landbouwgrond, alsof het onze levensomstandigheden wil verlammen,’ zei Ali. Hij merkte op dat Israël in de loop der jaren talloze gewassen, zoals olijf-, vijgen- en citrusbomen, met bulldozers heeft platgewalst.

De verwoesting van Gazaans land berooft veel Palestijnse landarbeiders verder van hun levensonderhoud. Ali zegt dat het land de belangrijkste bron van inkomsten is voor de meeste families die hij kent. ‘Er is geen andere werkoptie voor boeren in Gaza vanwege de economische stagnatie veroorzaakt door de Israëlische belegering,’ zei hij. ‘Ik ben een oude man. Mijn zonen zijn afgestudeerd aan de universiteit maar hebben geen werk. Ik was van plan om hen te laten werken op onze landbouwgrond, maar helaas, alles is weg.’ De krappere ruimte voor landbouwontwikkeling - zowel door de Israëlische bombardementen als door de beperkingen op landontwikkeling - heeft niet alleen gevolgen voor de bestaansmiddelen en de druk op de landbouwontwikkeling, maar versnelt ook de bodemaantasting en woestijnvorming, waardoor Gaza nog kwetsbaarder wordt voor de ineenstorting van het klimaat.

Tussen humanitaire crisis en klimaatcrisis

Ali's verhaal is representatief voor de voortdurende economische crisis die is ontstaan door de bezetting van Gaza door Israël, waarbij meer dan de helft van de Palestijnen in Gaza onder de armoedegrens leeft. In deze realiteit, waarin bijvoorbeeld water- en elektriciteitsrekeningen in de hele strook onbetaald blijven, zijn de water- en energieautoriteiten niet in staat hun basiskosten te dekken, hun bestaande infrastructuur te onderhouden en in de basisbehoeften van de bevolking te voorzien - laat staan deze klimaatbestendig te maken.

Er is een olifant in de kamer met betrekking tot de noodzaak om zowel de energie- en watervoorziening in Gaza aanzienlijk te verhogen, als deze klimaatbestendig te maken: de wereldwijde strijd tegen de klimaatcrisis roept op tot een dringende vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, en het Intergouvernementeel Panel inzake klimaatverandering van de VN heeft aanbevolen de CO2-uitstoot tegen 2030 te halveren en tegen 2050 over te schakelen op een netto-nul koolstofeconomie. De combinatie van een ernstig elektriciteitstekort en de dringende noodzaak om de humanitaire crisis aan te pakken, betekent echter dat de Westelijke Jordaanoever en Gaza nog steeds een enorme en snelle ontwikkeling vergen die wellicht niet strookt met de geest van de klimaatstrijd.

Illustratief hiervoor is het Gas4Gaza-project, dat tot doel heeft de binnenlandse energieproductie aanzienlijk te verhogen, de kosten voor de inwoners te verlagen en Gaza minder afhankelijk te maken van de invoer van elektriciteit en brandstof uit Egypte en Israël. Al-Nabih van de Palestijnse Autoriteit voor Energie en Natuurlijke Hulpbronnen ziet dit project als centraal in de energiecrisis van Gaza - het zal niet alleen het elektriciteitstekort overbruggen, zei hij, maar ook ‘de economische ontwikkeling [van Gaza] ondersteunen...en de uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk verminderen’. Hoewel dit project bedoeld is om een verschuiving in de Palestijnse energie-economie en uitstootvermindering te markeren, heeft de ontwikkeling van aardgas, dat rijk is aan methaan, enorme gevolgen voor het klimaat door de uitstoot van broeikasgassen die kan ontstaan door lekkages bij de productie en het transport (een standaardvoorval dat de bijkomende zorg met zich meebrengt van schade aan de infrastructuur en pijpleidingen door Israëlische bombardementen in Gaza). Er bestaat dus een grote spanning tussen het geven van prioriteit aan het economisch en humanitair herstel van Gaza, waardoor de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen op energiegebied zou toenemen, en de noodzaak om de klimaatcrisis te bestrijden, waarvoor dringend moet worden overgeschakeld op hernieuwbare energie.

Het is waarschijnlijk dat Gaza, vanwege de kwetsbaarheid en ernst van de situatie, niet hetzelfde proces van terugtrekking van fossiele brandstoffen zal ondergaan als andere delen van de wereld. Een dergelijke omschakeling zou uitgebreide maatregelen vereisen zoals het verbeteren van de energie-efficiëntie, het verminderen van het gebruik van kolen en brandstof, en het opwekken van hernieuwbare energie zoals zonne-energie - basisvoorwaarden waaraan Gaza bij lange na niet de middelen of capaciteit heeft om te voldoen. Deze moeilijke realiteit stemt overeen met een groeiende erkenning binnen de klimaatrechtvaardigheidsbeweging dat, hoewel we inderdaad allemaal getroffen worden door de klimaatcrisis, we niet allemaal ‘in hetzelfde schuitje zitten’. Bevolkingsgroepen die te lijden hebben onder systemische discriminatie, racisme en geweld, evenals bevolkingsgroepen die onder bezetting leven, hebben meer moeite om klimaatbestendigheid op te bouwen en zullen daarom veel meer onder de klimaatcrisis te lijden hebben dan andere bevolkingsgroepen. Nu Gaza zelfs de meest elementaire humanitaire behoeften en mensenrechten probeert veilig te stellen, komt het idee van een koolstofarme economie en vermindering van de uitstoot van broeikasgassen onvermijdelijk op de achtergrond; in plaats van proactieve klimaatbestendigheid gaat de aandacht dan uit naar reactieve aanpassing en rehabilitatie na het instorten van het klimaat.

Guilaume van Al-Haq vreest dat de Palestijnse instellingen veel te gefragmenteerd zijn om enige zinvolle coördinatie in klimaatadaptatie na te streven, met Hamas in Gaza, de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever, en Israëls algehele heerschappij tussen de rivier en de zee. Een dergelijk verdeeld bestuur, zo waarschuwde ze, ‘zal een belemmering vormen voor het opstellen van een effectieve routekaart voor het verzachten van de gevolgen van klimaatverandering.’ Bovendien, benadrukte Guilaume, zal de controle van Israël over de natuurlijke hulpbronnen in Gaza de kwetsbaarheid van de strook voor het klimaat verder verergeren - en deze stand van zaken zal alleen maar verergeren, voegde ze eraan toe, waarbij Israël vrijwel zeker nog meer controle zal uitoefenen over de hulpbronnen van Gaza ‘om zich aan te passen aan de klimaatcrisis.’

De strijd tegen kolonialisme gaat hand in hand met de strijd voor klimaatbestendigheid'

Ondanks deze immense obstakels doen de autoriteiten en instellingen in Gaza wat ze kunnen om klimaatbereidheid en -veerkracht op te bouwen. Shoblaq, van het waterleidingbedrijf van de Gazaanse kustgemeente, zei dat de watersector vooruitgang blijft boeken met de integratie van hernieuwbare energie in hun systemen. ‘We hebben het geluk dat wanneer er een grote storm is, de zon daarna tevoorschijn komt,’ zei Shoblaq. ‘De meeste van onze water- en afvalwaterfaciliteiten draaien momenteel of binnenkort op zoveel mogelijk hernieuwbare energie.’ De afvalwaterzuivering in Gaza is de laatste jaren ook aanzienlijk verbeterd, aldus Shoblaq. ‘Waar vroeger afvalwater door Wadi Gaza naar de zee stroomde, hebben we een geavanceerde infrastructuur voor afvalwaterbehandeling om de omstandigheden van ons milieu te verbeteren, en we herstellen de wadi's waar dit afvalwater ooit stroomde,’ zei hij. ‘Hoewel deze infrastructuurprojecten jaren vertraging hebben opgelopen door de toegangsbeperkingen voor materiaal, hopen we dat Wadi Gaza een symbool van hoop kan zijn.’

Voor de Palestijnen in Gaza zijn dergelijke versnipperde interventies echter ontoereikend voor de systemische revisie die nodig is om hun omgeving te herstellen en te beschermen. ‘Jaren zijn voorbij gegaan en onze realiteit is niet verbeterd,’ zei Ali. ‘Israël heeft het discriminerende beleid tegen Gaza alleen maar aangescherpt. De internationale gemeenschap moet beginnen met druk uit te oefenen op Israël om de belegering te verbreken, zodat we net zo goed als ieder ander kunnen reageren op klimaatverandering.’

Toch breekt de discussie over de wisselwerking tussen de politieke, economische, humanitaire en klimaatrampen in Gaza niet door in het mondiale klimaatdebat. De recente VN-conferentie over klimaatverandering (COP26) in Glasgow is een duidelijke illustratie van deze dynamiek: hoewel deze conferentie de huidige aandacht van de wereld voor de klimaatcrisis onderstreepte, was geen enkele inwoner van Gaza in staat het evenement bij te wonen. (De Palestijnse delegatie van het maatschappelijk middenveld kreeg bovendien geen visum om de conferentie bij te wonen, hoewel twee leden van de delegatie de conferentie wel konden bijwonen via een videoverbinding). Voor de bewoners van de strook benadrukte deze afwezigheid van Palestijnse stemmen uit Gaza de realiteit dat verandering niet zal komen van elitaire besluitvormers op COP26 alleen, maar door het omarmen van een intersectionele aanpak binnen de beweging voor klimaatrechtvaardigheid. ‘We weten dat de klimaatverandering mensen over de hele wereld treft, ook in Gaza,’ zei Ali. ‘Dus de oplossing voor de wereldwijde klimaatcrisis moet rekening houden met Palestina. Ik ben bang dat als de wereld het lijden van Gaza blijft negeren, dit niet alleen de lokale maar ook de internationale klimaatbestendigheid zou bedreigen.’

Saleem Jaber, een mensenrechtenactivist die gewond raakte tijdens de Israëlische aanval op Gaza in 2008, sloot zich bij dit sentiment aan. ‘De strijd tegen het Israëlische kolonialisme gaat hand in hand met de strijd voor klimaatbestendigheid,’ zei hij. ‘Beide gevechten verzetten zich tegen verschillende soorten onrechtvaardigheden die uiteindelijk een kwestie zijn van het beschermen van mensen. Maar deze gevechten zijn ook met elkaar verbonden - en we kunnen niet één strijd steunen zonder te begrijpen dat we alle inspanningen voor het bevorderen van gerechtigheid moeten steunen.’

Khalil Abu Yahia is een in Gaza gevestigde academische schrijver en onderzoeker in literaire, postkoloniale en culturele studies. Natasha Westheimer is een specialist in waterbeheer en een activist tegen de bezetting en voor klimaatrechtvaardigheid uit Jeruzalem. Mor Gilboa is milieuactivist en voorvechter van klimaatrechtvaardigheid en maakt deel uit van de 'One Climate'-beweging die zich inzet voor klimaatrechtvaardigheid tussen de Jordaan en de Middellandse Zee.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op +927 magazine. Nederlandse vertaling Bert Giskes.

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.