Voor de activiteiten in de lucht en op de grond zullen KLM en Air France nog zeker drie jaar als zelfstandige maatschappijen blijven bestaan. Alitalia heeft al aangekondigd in het voorjaar van 2004 deel uit te willen gaan maken van het nieuwe verbond tussen KLM en Air France. De Italiaanse regering heeft al wetgeving aangenomen die het mogelijk maakt Alitalia te privatiseren. Lufthansa heeft laten weten dat het Swiss International Airlines -de opvolger van Swissair- wil overnemen en British Airways heeft zijn zinnen gezet op een fusie met Iberia. Waar komt deze plotselinge fusiekoorts vandaan?

Overproductie
Al voor de aanvallen op 11 september 2003 was de internationale luchtvaartsector terechtgekomen in een typisch kapitalistische overproductiecrisis die het management wilde oplossen door reorganisaties. Maar het management werd daarbij geconfronteerd met verzet van de kant van het personeel in een sector waar de vakbonden veel leden hebben. De aanvallen op 11 september creëerden een politieke situatie waarin het management veranderingen kon doorvoeren die voordien ondenkbaar waren. De voormalige president-directeur van US Airways, Rakesh Gangwal, was heel duidelijk over de manier waarop 11 september het mogelijk maakte het bedrijf te reorganiseren. ‘Ik wil geen gebruik maken van de situatie, maar we moeten wel dat doen wat goed is voor het bedrijf. En de gebeurtenissen op 11 september hebben een aantal deuren geopend voor de maatschappij, die van te voren zo goed als gesloten waren."
In een dergelijke situatie hebben de luchtvaartmaatschappijen in de VS massaal de arbeidsvoorwaarden verslechterd, bezuinigingen die volgens conservatieve schattingen alleen al bij al US Airways, United Airlines en American Airlines 36 miljard dollar opgeleverden. Dit werd allemaal gedaan terwijl de maatschappijen tegelijkertijd belastingvoordelen, belastinguitstel en voordelige leningen ontvingen en ondertussen ook nog eens interessante contracten voor militaire transporten ontvingen. Dit alles leverde de Amerikaanse maatschappijen nog eens achttien miljard dollar op.

Europees blok
Ondertussen gaf de Europese bourgeoisie geen steun aan de noodlijdende Europese luchtvaartmaatschappijen. Als onderdeel van het bredere doel om van de EU een economisch blok te maken dat kan concurreren met de VS hoopte de Europese bourgeoisie op een samenvoeging van de verschillende nationale luchtvaartmaatschappijen. De fusie tussen de KLM en Air France waardoor de derde grootste luchtvaartmaatschappij van de wereld ontstaat en de hierboven vermelde fusiekoorts laten zien dat de EU in haar opzet om de nationale maatschappijen in elkaars armen te drijven is geslaagd door ze geen staatssteun te geven.
De manier waarop de fusie tussen KLM en Air France nu wordt doorgevoerd zou mensen die werken bij luchtvaartmaatschappijen en ook vakbondsleden in het algemeen zorgen moeten baren. De fusie neemt -in ieder geval in eerste instantie- de vorm aan van een houdstermaatschappij die alle aandelen van Air France en KLM bezit. De activiteiten van de twee maatschappijen in de lucht en op de grond worden dus niet geïntegreerd. Zo'n integratie zou het personeel verenigen en de arbeidsvoorwaarden gelijk getrokken hebben. De bonden zouden in dat geval een hefboom hebben gehad om de beste aspecten van de arbeidsvoorwaarden van beide maatschappijen te combineren. Dit kan nu vermeden worden door het management en ze kan het personeel van de beide maatschappijen nu zelfs tegen elkaar opzetten. En hoewel zowel bij Air France als bij KLM overeenkomsten zijn gesloten die gedwongen ontslagen binnen vijf jaar uitsluiten, staat er in deze overeenkomsten ook dat daarvan afgezien kan worden in het geval van een terroristische aanslag, een oorlog, of een epidemie van het type SARS. Er zijn maar weinig mensen die verwachten dat we in de komende vijf jaren in een wereld zonder terrorisme, oorlog of een epidemie zullen leven. De 4500 ontslagen die KLM al voor de fusie bekend maakte, gaan trouwens gewoon door. Alitalia, dat waarschijnlijk zeer snel ook deel uit gaat maken van de fusie tussen KLM en Air France heeft ondertussen ook al 2700 ontslagen aangekondigd.

Liberalisering
De herstructurering in de Europese luchtvaartsector gaat gepaard met een sterke druk om die sector helemaal te liberaliseren. De EU onderhandelt met de VS over deregulering van de transatlantische burgerluchtvaart. Hierdoor zouden transatlantische fusies en investeringen ook mogelijk moeten worden. De Amerikaanse en Europese maatschappijen zouden op elkaars markten kunnen gaan opereren, waardoor de concurrentie verder zou toenemen. Zo'n toename van de concurrentie en de druk van de budgetmaatschappijen zal alleen nog maar tot verdere verslechteringen van arbeidsvoorwaarden leiden.
Als de Verenigde Staten en de EU er in slagen de transatlantische luchtvaart te liberaliseren, zal dat slechts de eerste stap zijn in de richting van een wereldwijde deregulering van de burgerluchtvaart. De fusies van de Europese luchtvaartmaatschappijen zullen het leven van de arbeiders in de luchtvaartindustrie er niet gemakkelijker op maken. Solidariteit tussen het personeel van KLM, Air France en Alitalia is nu belangrijker dan ooit.

Rodney Ward werkte als purser, maar werd na de aanslagen van 11 september ontslagen. Op dit moment schrijft hij voor Dollars & Sense Magazine.