De parlementsverkiezingen van 18 mei waren een ramp voor het Portugese Linkse Blok. Extreemrechts heeft de Socialistische Partij vervangen als belangrijkste oppositie tegen de conservatieve regering en kan nu aandringen op grondwetswijzigingen. Alle linkse partijen hebben het moeilijk gehad, maar geen enkele zo erg als het Linkse Blok. Het aantal stemmen is ingestort en het heeft 4 van zijn 5 zetels in de Assembleia da República (het parlement) verloren. In deze resolutie van het Nationaal Bureau maakt de leiding van het Linkse Blok de balans op van de verkiezingsuitslag, uitgaande van de nationale context en de campagne van de partij, om antwoorden te vinden voor de toekomst.

Het Linkse Blok heeft het slechtste resultaat in zijn geschiedenis behaald bij de parlementsverkiezingen. Het Linkse Blok bekijkt de resultaten met bezorgdheid en wil een balans opmaken om fouten te corrigeren, naar alle leden en ook naar onafhankelijke mensen luisteren, en een koers uitwerken die de invloed van dit politieke project, zijn sociale betrokkenheid en zijn alternatief garandeert. Dat proces gaat niet snel en er is niet één verklaring voor. Het kost tijd, nederigheid, openheid en bereidheid om wegen te vinden die we alleen samen kunnen ontdekken.

Het totaal aantal stemmen voor partijen links van de PS is het laagste ooit, en dat geldt ook als de PS hierin wordt meegerekend. Die nederlagen – van links als geheel en van het Linkse Blok – brengen het land in groot gevaar. Om ze te begrijpen, moeten we kijken naar de factoren die de verkiezingsramp hebben veroorzaakt, en naar wat specifiek is voor elke politieke kracht. In deze resolutie worden enkele nationale en internationale politieke beperkingen en hun impact besproken, met name de manoeuvre van de premier, het effect van het plaatsen van immigratie in het centrum van het politieke debat, en ook de angst voor oorlog. Ook wordt een begin gemaakt met een reflectie op onze campagne.

De context van de verkiezingen

De politieke crisis die de premier heeft veroorzaakt door zijn exclusiviteitsverplichtingen te schenden, was een manoeuvre met precedenten in het recente bestuur, die heeft bijgedragen tot de verslechtering van het politieke klimaat. Voor Montenegro bleek het een succes, waardoor hij weer initiatief kon nemen. Zijn eerste signaal, in de zin van het toegeven van een grondwetsherziening met IL en Chega, ook al was dit verhuld in een verklaring over open beschikbaarheid, is een onverholen en uiterst ernstige bedreiging van enkele pijlers van de democratische verworvenheden van april.

Het feit dat immigratie het politieke debat zo heeft gedomineerd, was een belangrijke factor in het falen van links. Portugal heeft een van de meest ingrijpende veranderingen in zijn sociale samenstelling en arbeidersprofiel doorgemaakt. In slechts enkele jaren is het aantal buitenlandse werknemers vertienvoudigd en maakt het nu ongeveer een derde van de beroepsbevolking uit. Een groot deel van die nieuwe arbeidersklasse komt niet uit Portugeestalige landen. In die context hebben het falen van de dienstverlening en regularisatiediensten en het gebrek aan investeringen in een alomvattende aanpak van huisvesting, openbare diensten en toegang tot taalonderwijs het verhaal van extreemrechts versterkt.

Dat werd door de regering gebruikt om nieuwe wetgeving te rechtvaardigen en werd in tweede instantie ook gelegitimeerd door de terugtrekking van de PS op dit gebied. Dit verhaal werd populair gemaakt door de sensatiezucht van sommige media en vooral door massale manipulatie via sociale netwerken. In feite is extreemrechts erin geslaagd immigratie te veranderen in de verklaring voor alle problemen van de bevolking, van huisvesting tot ziekenhuizen.

Het Linkse Blok en andere partijen werden bij de verkiezingen gestraft als gevolg van die realiteit. De les is dat strijdbare actie tegen racisme en fascisme centraal blijft staan, evenals het creëren van gemeenschappelijke en unitaire ruimtes en het optreden in volkswijken die worden betwist door autoritaire krachten en haatzaaiende retoriek. Het is cruciaal om manieren te vinden om vakbonden open te stellen voor buitenlandse werknemers, om inclusiemechanismen te creëren en om te voorkomen dat verschillen worden uitgebuit om sociale onvrede aan te wakkeren.

De strijd tegen de verdeeldheid van de arbeidersklasse is vandaag net zo belangrijk als morgen. De herverkiezing van Trump heeft verschillende gevolgen voor de internationale politiek, die extreemrechts in de kaart spelen:

Ten eerste bevordert het de genocide in Gaza en maakt het Netanyahu onaantastbaar voor internationale druk, waardoor regeringen die de genocide op de Palestijnen hebben veroordeeld, zoals die van Zuid-Afrika, in het verdomhoekje worden gezet; ten tweede streeft het een alliantie met Poetin na; ten derde bevordert het een reactionair internationaal klimaat waarin de Amerikaanse regering zich rechtstreeks mengt in de verkiezingen in Duitsland en andere Europese landen; ten vierde gebruikt het invoerheffingen als economisch beleid om zijn bondgenoten en partners onder de duim te houden en de confrontatie met China aan te gaan.

In die internationale context zag het Linkse Blok het risico dat de draai naar rechts die al een jaar te zien was, nog sterker zou worden, vooral door de toegenomen militaristische druk in dat nieuwe kader. Die druk zorgt voor angst en een verschuiving van de politiek naar rechts, waardoor centrumpartijen de Europese wapenwedloop en onderwerping aan de NAVO accepteren.

Die drie factoren – de gok van AD, die het discours over stabiliteit overnam dat de PS in 2022 een absolute meerderheid opleverde; de centrale rol van de immigratiekwestie, die de hele nationale politiek bepaalt; en de angst voor militaristische propaganda – waren bepalend voor de context van de algemene verkiezingen.

De onmiddellijke reactie op de constitutionele dreiging

De grootste verandering die op 18 mei plaatsvond, was de groei van Chega. Dat resultaat laat zien dat de partij in staat is om de kiezers die zij in 2024 uit de stembus heeft gehaald, te behouden en zelfs uit te breiden in het hele land, met name in sociaal achtergestelde gebieden, het binnenland en voormalige industriële regio's. Chega zal naar verwachting opkomen als tweede partij in aantal afgevaardigden (als de telling van de stemmen van de emigranten zo uitpakt) en begint daarmee effectief de strijd om de regering aan te gaan.

Die nieuwe situatie zal leiden tot een algemene verslechtering van de democratie, zowel in het parlement (waar Chega al jaren een strategie volgt om het debat en de vrijheid van meningsuiting te beperken) als in de samenleving, met een banalisering van racistisch, seksistisch, transfobisch en homofoob geweld en, meer in het algemeen, fascistisch geweld. Door een meerderheid te behalen in het zuiden van het land en in Setúbal, en door haar stemmen in alle districten te versterken, wint extreemrechts stemmen van het volk, waaronder veel stemmen die voorheen door linkse krachten werden vertegenwoordigd. Met die vertegenwoordiging zal Chega haar xenofobe en antidemocratische campagne opvoeren, in samenwerking met criminele groeperingen die in haar omgeving actief zijn (zie de recente aanval op de demonstratie van 25 april door een neonazibende, die onmiddellijk werd toegejuicht door Chega).

In de nieuwe parlementaire samenstelling kan geen van de drie grootste partijen een meerderheid vormen met kleinere partijen. Voor het eerst overschrijden de partijen rechts van de PS echter de tweederde meerderheid die nodig is om grondwetswijzigingen door te voeren. Dit feit staat centraal in de huidige politieke situatie en vormt een reëel risico op een regressieve wijziging van het constitutionele stelsel, gezien de geschiedenis van de PSD op dit gebied, zowel wat betreft de aanval op de pensioenen onder de trojka als de voorstellen voor herziening van de kieswet of recente verklaringen over het stakingsrecht. IL en Chega hebben hun plannen al bekendgemaakt. Het Linkse Blok vindt het cruciaal dat alle stemmen en politieke krachten die zich herkennen in de waarden en de tekst van de grondwet van 25 april, zich verenigen om de vrijheden en garanties die daarin zijn vastgelegd te verdedigen.

Voor het Linkse Blok is het doel niet alleen om weerstand te bieden tegen de fascistische en xenofobe golf of mogelijke en gevaarlijke samenwerkingsverbanden tussen rechts en extreemrechts, of tegen de steun van de PS voor het beleid van Montenegro. Het doel van het Linkse Blok is om weer op te staan, te herstellen, allianties te smeden en uit te breiden en vastberaden te vechten voor ons volk.

De campagne van het Linkse Blok

In de nieuwe politieke omstandigheden hebben we ons campagnemodel herzien. We hebben besloten ons te concentreren op een paar essentiële thema's die we het meest in de verf hebben gezet, om zo het publieke debat aan te gaan: huurplafonds, rechten van ploegendienstmedewerkers en vermogensbelasting. We hebben andere programmatische strijdpunten die de identiteit van het Linkse Blok vormen, zoals openbare diensten, gelijkheid, afwijzing van xenofobie en verzet tegen oorlog, niet losgelaten, maar we hebben ons op die thema's geconcentreerd om ze tot ons handelsmerk te maken. Op die manier hebben we ook lege discussies over bestuurbaarheid vermeden en gewezen op maatregelen die het leven van grote delen van de bevolking zouden veranderen en waarvoor onze parlementaire vertegenwoordiging zich onder alle omstandigheden zou inzetten.

Dat beleid heeft effect gehad: de kwestie van de huurplafonds was belangrijk in het politieke debat, dwong al onze tegenstanders zich uit te spreken, werd versterkt door steeds alarmerender nieuws over de huisvestingscrisis en werd door een deel van de bevolking gezien als een goed antwoord. Het zal een van de belangrijkste strijdpunten blijven voor het leven van onze mensen – zelfs de meerderheid van de werkende gezinnen die een eigen huis kopen, weet dat hun kinderen dat niet zullen kunnen en geen huis kunnen huren. Het tweede voorstel, over ploegendienst, werd door duizenden werknemers gesteund. Maar geen van beide zorgde voor een herstel van de verkiezingsresultaten in de hierboven beschreven context.

Ten tweede gaven we in onze campagne de voorkeur aan gedecentraliseerde initiatieven van direct contact via huis-aan-huiscampagnes. We hebben meer dan twintigduizend huizen bezocht en een vorm van politieke actie geïnitieerd die in de toekomst van fundamenteel belang zal zijn. We hebben dat op een gedifferentieerde manier gedaan in het hele land, waarbij we jonge activisten, recente en oudere aanhangers hebben gemobiliseerd, die hebben kunnen zien hoe ze direct konden ingrijpen en niet als toeschouwers van de verkiezingscampagne. Om dezelfde reden hebben we de traditionele bijeenkomsten vervangen door 'koffiegesprekken', die openstonden voor dialoog met iedereen, en door creatieve en levendige feesten en openbare bijeenkomsten.

Ten derde hebben we al onze krachten ingezet, inclusief de kandidaten die de partij hebben opgericht. Die inzet had geen effect op de verkiezingen, maar wel een strijdbaar effect, waardoor de campagnes in grotere districten een impuls kregen.

Die keuzes hebben onze verkiezingscyclus niet omgebogen en het Linkse Blok heeft zijn zwaarste nederlaag geleden. En omdat we weten dat de discussie over de verkiezingsanalyse het mogelijk zal maken om fouten te identificeren en om, naast de genoemde kwesties, ook de communicatiemodellen, de organisatievormen, de campagnepedagogie, de adequaatheid van de reacties op vuile campagnes en andere aspecten van deze strijd te beoordelen, bevestigt het Linkse Blok dat het zal blijven vechten voor wat we in deze verkiezingen hebben nagestreefd: voor een volkshuisvestingsbeleid, voor de rechten van werknemers, tegen ongelijkheid en voor kwaliteit en garantie van openbare diensten, tegen fascistische dreigingen en voor eenheid in de verdediging van het democratische leven en de grondwettelijke regels die dat beschermen.

Overwegingen

Op 13 en 14 juni vindt in Porto het oprichtingscongres plaats van de European Left Alliance for People and Planet, een nieuwe Europese politieke partij die het Bloco de Esquerda (Portugal), La France Insoumise (Frankrijk), Left Alliance (Finland), Podemos (Spanje), Red-Green Alliance (Denemarken), Razem (Polen) en Left Party (Zweden) samenbrengt. De opkomst van extreemrechtse krachten en de sociale, ecologische en internationale crises vragen om een betere samenwerking tussen groene, feministische en antiracistische Europese linkse krachten.

Het Linkse Blok zet zich in voor deze nieuwe alliantie en nodigt aanhangers en sympathisanten uit om actief deel te nemen aan dit moment van debat en leren. Op dit congres, dat openstaat voor andere Europese en internationale linkse krachten, bewegingen en sociaal activisme, willen we nieuwe vormen van solidariteitswerk creëren en concrete acties voorbereiden tegen het kapitalisme en tegen oorlog, voor verzet tegen extreemrechts en voor het herstel van de sociale meerderheid aan de linkerkant.

Het Linkse Blok zal doorgaan met het voorbereiden van zijn kandidaturen voor de lokale verkiezingen en bevestigt zijn inzet voor programmatische afspraken voor linkse samenwerking, of dat nu met de PS in Lissabon is om Carlos Moedas te verslaan, of om linkse lokale alternatieven te bevestigen. Zelfs in gemeenten waar het Linkse Blok al kandidaten heeft voorgedragen, blijft het openstaan voor samenwerking, waar mogelijk, met de PCP, Livre, PAN en burgerbewegingen.

Gezien de vele jongeren die zich tijdens de verkiezingscampagne en in de dagen na de verkiezingen bij het Linkse Blok hebben aangesloten, herhaalt het Nationaal Bureau zijn oproep tot deelname aan het Vrijheidskamp, dat van 24 tot 27 juli in het centrum van het land zal plaatsvinden. Deze en andere uitgebreide bijeenkomsten voor politieke vorming en debat, zoals Socialisme 2025, die van 29 tot 31 augustus zal plaatsvinden, zijn van cruciaal belang in deze nieuwe fase van het leven van het land.

Gezien de nieuwe politieke situatie en de zware verkiezingsnederlaag van het Linkse Blok, besluit het Nationaal Bureau een nieuwe oproep te doen voor een Nationaal Congres op 29 en 30 november. Het gaat er dus niet om het proces dat door de verkiezingen werd onderbroken, weer op te pakken, aangezien de verandering van de nationale politieke omstandigheden, de noodzaak van een grondige reflectie en de vaststelling van een koers voor de komende jaren niet kunnen worden beschouwd als de loutere afronding van een proces dat in januari 2025 werd ingezet, toen er nog geen sprake was van parlementsverkiezingen en Trump nog niet aan de macht was. Met dit besluit begint een nieuwe periode voor het indienen van moties over de te volgen koers en wordt het aantal leden met kies- en verkiesbaarheidsrecht bijgewerkt.

Dit artikel stond op Esquerda. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.