De protesten en pleinbezettingen in Spanje van de indignados in mei en juni inspireerden een soortgelijke beweging in Griekenland. In Engeland organiseert UK Uncut protest tegen belastingontduiking door grote bedrijven. Wordt er een Europese beweging voor ‘echte democratie’ geboren? Een gesprek met drie activisten.

Ester Vivas, lid van het Spaanse Izquierda Anticapitalista (Antikapitalistisch Links), Daniel Garvin van UK Uncut en de Griekse vakbondsactiviste Despina Koutsoumba in discussie over de toekomst van de bewegingen tegen bezuinigingen en sociale afbraak.

De situatie in Griekenland is het meest nijpend. Eind juni vonden twee algemene stakingen plaats en het Griekse parlement stemde intussen voor nieuwe bezuinigingen, ondanks felle protesten. In de aanloop naar de stemming in het parlement hadden demonstranten op het Syntagma-plein mensen opgeroepen te staken en het parlement te omsingelen.

Bestaat er binnen het parlement geen alternatief?

Koutsoumba: Dat is voor ons de vraag niet – de vraag is of ze het halve land in de uitverkoop gooien en nog meer bezuinigingen willen doorvoeren. We krijgen al anderhalf jaar te horen dat als we de nieuwste bezuinigingsmaatregelen niet doorvoeren, het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Unie ons geen geld meer zullen lenen. Als we de nieuwste maatregelen doorvoeren, dan komen we eindelijk uit de crisis – dat verhaal hebben we nu al vijf keer gehoord. Niemand gelooft het nog en is ons motto is: ‘het zijn niet onze schulden, wij verkopen niks, wij betalen niet!’ Wij, en geen enkel ander land, hoeven deze schulden te betalen, het zijn privé-schulden die gesocialiseerd zijn.

Midden juni werden in Spanje de kampen die na 15 mei in veel steden verrezen weer afgebroken. Hoe nu verder met de beweging van de ‘indignados’ (verontwaardigden)?

Esther Vivas: Tussen 15 mei en 19 juni doorliep de beweging een eerste fase die eindigde met grote nationale betogingen. Die lieten zien dat de pogingen van de regering om de steun voor de beweging te ondergraven mislukt waren. Na het einde van de kampen is nu het doel om op lokaal niveau de beweging voort te zetten, bijvoorbeeld door in wijken van grotere steden als Barcelona en Madrid regelmatig buurtvergaderingen te houden.

De Britse economie is anders dan die van Spanje en Griekenland – minder industrie en meer financiële ondernemingen. Zien die protesten er daarom zo anders uit?

Daniel Gavin: Ik denk dat de situatie niet wezenlijk verschilt – het gaat hier ook om schulden en bezuinigingen op openbare diensten. De situatie is niet zo ernstig als in Griekenland maar het gaat om de grootste bezuinigingen sinds 1920.

Kun je iets meer overUK Uncut vertellen, wat zijn jullie doelen?

Gavin: Het afgelopen jaar waren studenten zeer actief en we zagen een aantal buitengewoon grote en ook woedende demonstraties. Wij waren een van de groepen die hier aan deelnamen. In de milieubeweging hadden we ervaring opgedaan met burgerlijke ongehoorzaamheid en directe acties en deze actiemethodes wilden we bij de protesten tegen de bezuinigingen inbrengen. Van de kant van de regering komt de boodschap: ‘we hebben geen andere keuze! Onze schulden zijn hoog en het enige dat daar tegen helpt zijn bezuinigingen.’ Experts schatten echter dat de regering jaarlijks rond de 25 miljard pond (bijna 28 miljard euro) misloopt omdat de allerrijksten en grote ondernemingen hun belastingen ontlopen. In vier jaar gaat het dus om 100 miljard pond – de bezuinigingen voor de komende vier jaar bedragen 82 miljard pond. Daarom protesteren we bij bedrijven die belastingen ontlopen of formeel in het buitenland gevestigd zijn om geen belasting te hoeven betalen en eisen we dat ze betalen.

Hoe ziet de samenwerking met de bonden eruit?

Koutsoumba: De meest recente stakingsoproep werd door drie groepen ondertekend: de bijeenkomst op het Syntagma-plein in Athene, lokale bijeenkomsten in de wijken en andere steden en de vakbonden. Dat was een belangrijk besluit.

Maar aanvankelijk sprak de pleinen-beweging zich uit tegen deelname van de bonden...

Koutsoumba: De vakbondsleiding is deel van het politieke systeem. Voor en na de verkiezingen hebben zij de huidige regering van de sociaaldemocratische PASOK gesteund. Vorig jaar had Yiannis Panagopoulos, de voorzitter van de vakbondsfederatie GSEE, een ontmoeting met de voorzitter van de werkgeversvereniging, in het ministerie van arbeid, terwijl buiten flexwerkers protesteerden. Zo zijn er nog veel meer bekende voorbeelden. Daarom zeggen mensen dat als Papandreou nog eens met de helikopter het land moet ontvluchten hij Panagopoulos maar meteen mee moet nemen. Het afgelopen jaar werd hij al tweemaal aangevallen tijdens een staking. Maar leden van de afzonderlijke bonden, iedereen die staakt, is welkom.

Vivas: De situatie in Spanje is vergelijkbaar. De kritiek dat politici de belangen van het bedrijfsleven en niet die van de bevolking vertegenwoordigen, gaat ook op voor de leiding van de grote bonden, de CCOO en UGT. Het is belangrijk dat de beweging druk uitoefent op de bonden, zij hebben samen met werknemers en de alternatieve bonden gedeelde belangen.

Gavin: Wij hebben vooral contact met de bonden in de publieke sector – bezuinigingen hierop werden al in oktober 2010 bekend. Het heeft lang geduurd voor de bonden de ogen open deden maar er is vooruitgang. In Juni vindt een van de grootste stakingen van de afgelopen honderd jaar plaats.

Schulden zijn de gemeenschappelijke noemer voor de Europese bewegingen. Is er sprake van internationale samenwerking?

Koutsoumba: Mensen op het Syntagma-plein hebben contacten met demonstranten in Barcelona. Toen de protesten begonnen in Spanje, gingen enkele Spanjaarden die in Athene wonen demonstreren voor het Spaanse consulaat. Toen kondigde de regering de nieuwe bezuinigingsmaatregelen aan en werd door hen de oproep om op het Syntagma-plein te verzamelen verspreid. Maar in verschillende landen lopen de bewegingen langs elkaar heen – ik denk dat het belangrijk is dat er op basis van gemeenschappelijke politieke doelen samengewerkt wordt. Centraal staat hoe het kapitalisme uit deze crisis probeert te komen, de rijken willen sociale rechten afbreken en een meerwaarde halen uit de crisis. Het is overal hetzelfde: minder scholen, minder ziekenhuizen, minder cultuur, minder opleiding. Is dat het land of het Europa dat wij willen? Of zijn er alternatieven, die werknemers en niet het kapitalisme in bescherming nemen?

Wat zou een gemeenschappelijke eis kunnen zijn?

Gavin: De vennootschapsbelasting blijft maar dalen. Zodra er een voorstel ligt om de belasting te verhogen, dreigen ondernemingen en de rijken het land te verlaten. Landen concurreren met elkaar om het laagste belastingtarief – daar moet een einde aan komen maar het helpt niet als alleen de Britten een hogere vennootschapsbelasting zouden invoeren. Er moet een einde gemaakt worden een de concurrentie om lage belastingtarieven.

En hoe nu verder?

Vivas: Kapitalisme heeft ons in deze crisis gestort en wij moeten er een einde aan maken. Maar uit het parlement zal het alternatief niet komen. Er is geen handleiding maar wat we van de Arabische revoluties kunnen leren is dat veranderingen plotseling kunnen komen en er organisatie en alternatieve ideeën nodig zijn. De hoop dat een andere wereld mogelijk is, heeft een nieuwe impuls gekregen.

Reden voor optimisme dus?

Koutsoumba: Ja, maar tegelijkertijd denk ik dat de verandering niet binnen een paar weken zal komen, het zal een kwestie van jaren zijn. Ik geloof dat er in heel Europa iets zal veranderen maar tussen het moment dat mensen wakker worden en merken wat er gaande is en het moment dat ze er ook iets aan doen ligt een lange weg. Maar ik ben optimistisch.

Dit is een bewerking van een interview dat eerder verscheen in de Duitse krant Neues Deutschland