De marxist Gilbert Achcar is een specialist op het gebied van internationale verhoudingen en het Amerikaanse imperialisme. Grenzeloos sprak met hem over de opkomst van China en de relatie met de VS.

Wat zijn jouw ideeën over de voorspelling dat binnen een aantal decennia China zal uitgroeien tot een supermacht die de VS op wereldschaal uitdaagt?
Deze voorspellingen worden over het algemeen gebaseerd op de huidige Chinese groeicijfers. Terwijl het helemaal niet zeker is dat China die cijfers de komende decennia kan vasthouden. Bovendien is het nog maar de vraag of we erop kunnen rekenen dat de Chinese staat enige mate van stabiliteit kan vasthouden nu de groeiende ongelijkheid grotere spanningen met zich mee brengt.
Daarnaast is het zo dat het gat in militaire uitgaven tussen de VS en China ieder jaar groter wordt in plaats van kleiner. De VS geven nu meer uit aan militaire zaken dan de rest van de wereld, en houdt zijn potentiële rivalen goed in de gaten, met als doel de situatie van ‘dominantie over het hele spectrum’ vast te houden. De voorspellingen die je noemt zijn alleen van nut voor Washington en het Pentagon, aangezien ze gebruikt worden als rechtvaardiging voor de Amerikaanse militaire uitgaven. Maar de waarheid is dat er tegenwoordig maar een ‘hyperpower’ is (met vele vazalstaten) en dat zijn de VS, en die voeren een agressieve imperialistische koers die de gehele mensheid kwaad doet.

Hoe verandert de geopolitieke positie van China sinds de integratie van het land in de kapitalistische wereldeconomie?
Er zijn verschillende gevolgen van die integratie. Laten we een aantal cruciale zaken noemen: aan de ene kant, hoe meer China een rol speelt op de kapitalistische wereldmarkt, hoe meer deze markt afhankelijk wordt van de toestand in de Chinese economie en hoe meer het globale kapitalisme belang heeft bij stabiliteit in China. China is een enorme markt geworden, en ook de Chinese export is sterk gegroeid: het land behoort dan ook tot een volledig andere categorie dan bijvoorbeeld Iran. Washington zou best blij zijn met destabilisering in Iran, omdat dat niet noodzakelijk ook de Iraanse olie-export aantast, terwijl een serieuze destabilisering in China de wereldeconomie in een serieuze crisis zou storten.
Aan de andere kant is China in toenemende mate afhankelijk van de Amerikaanse markt en van rust en stabiliteit in de Amerikaanse economie. Dat komt doordat China al grote hoeveelheden Amerikaanse dollars, obligaties en aandelen in bezit heeft, en is begonnen een rol te spelen op de Amerikaanse beurs. Dit betekent dat de Chinese regering steeds meer in solidariteit met het kapitalistische systeem zal optreden. Die werkelijkheid staat in schril contrast tot de illusies van hen die geloven dat China de rol van USSR zal overnemen in een hernieuwde globale bipolariteit. In werkelijkheid verdient China het veel meer dan Rusland deel te nemen aan de toppen van de rijkste landen.

Wat betekent de groeiende aanwezigheid van de Amerikanen in de Kaspische zee en in Centraal Azië voor de relatie tussen de VS en China?
In feite wordt het beeld dat ik net schetste alleen vertroebeld door het optreden van de VS: de Chinezen hebben een sterk gevoel van nationale trots en hebben een hekel aan voortdurende Amerikaanse aantastingen van wat zij zien als hun soevereine rechten, waaronder de kwestie Taiwan. Ze storen zich aan Washingtons ‘hegemonistische’ gedrag, en terecht. Ze hebben het gevoel – zeer gerechtvaardigd – dat de VS bezig zijn ze te omcirkelen: met de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Centraal Azië sinds de oorlog in Afghanistan, op de noordwesterse flank van China, en de troepen in Japan en Zuid Korea op de oosterse flank. Bovendien bevinden de troepen in Centraal Azië zich in een heel belangrijk gebied: namelijk dat het Europese hart van Rusland verbindt met China. De Amerikaanse aanwezigheid daar is duidelijk bedoeld om de militaire samenwerking tussen Beijng en Moskou, die tot stand kwam na het einde van de koude oorlog, dwars te zitten.

Als China inderdaad een transitie maakt naar een kapitalistische macht met (in ieder geval regionale) imperialistische ambities, maakt het voor internationalisten en socialisten dan iets uit wat de uitkomst is van rivaliteit tussen de VS en China?
Voorlopig zou het verkeerd zijn om China en de VS in dezelfde imperialistische categorie te plaatsen, zelfs als je imperialisme reduceert tot het regionale vlak. China’s territoriale claims zijn, in essentie – in ieder geval in Chinese ogen – zaken van nationale soevereiniteit: China heeft een bittere geschiedenis van onderdrukking door westerse machten in de negentiende en twintigste eeuw, en is die geschiedenis nog aan het goedmaken. Hoe men ook denkt over Taiwan, het recht van op zelfbeschikking van de Taiwanezen, en de dubieuze Chineze claim op het eiland, voor socialisten moet duidelijk zijn dat Washington met deze zaak in ieder geval niets te maken heeft.
In een confrontatie tussen de VS en China over dit onderwerp, zou Beijing ervan overtuigd zijn de soevereiniteit over een verloren territorium te herstellen, terwijl Washington zijn claim op globale imperialistische hegemonie hoog probeert te houden. Anti-imperialisten kunnen in dit soort zaken niet neutraal blijven, maar moeten optreden om de VS te stoppen. Dat is de prioriteit.