Oekraïne zit vast in een impasse van corrupt neoliberalisme. Hierdoor lijkt het einde van de oorlog steeds verder weg en leeft de bevolking in armoede. Het werk van alle staatsinstellingen wordt gekenmerkt door persoonlijke belangen, een gebrek aan planning en een gesloten houding ten opzichte van de bevolking. Zo'n systeem kan niet winnen.

De werkende bevolking van Oekraïne houdt de vijand massaal en opofferingsgezind tegen. Dat staat in contrast met het model van een staat die afhankelijk is van een kleine kring van personen en niet in staat is om voor het algemeen belang te zorgen. De hulpbronnen van het land worden niet alleen uitgeput door de bezetters, maar ook door hebzuchtige grote zakenlieden die geld verdienen aan de belangrijkste behoeften van de samenleving – op het gebied van energie en de defensie-industrie. De reactie van de samenleving op dat misbruik waren de protesten in juli 2025 onder anticorruptieslogans.

De zogenaamde 'herstart' van de regering heeft alleen maar het risico groter gemaakt dat door de oligarchen gewenste wetten worden aangenomen. De benoeming van Yulia Svyrydenko, Oleksiy Sobolev, Taras Kachka en andere aanhangers van ongebreideld kapitalisme van de Kyiv School of Economics (KSE) in sleutelposities laat dat duidelijk zien. De grootste bedreiging komt van het ministerie onder leiding van de heer Sobolev, dat ernaar streeft de werkende bevolking rechteloos te maken, door het opstellen van een ontwerp arbeidswetboek, en tegelijkertijd bevoegdheden op het gebied van ecologie heeft overgenomen, waardoor de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen door het bedrijfsleven wordt vereenvoudigd. Ons land wordt ongeschikt om in te leven en de hoop op een rechtvaardige wederopbouw vervaagt met de dag.

Deze situatie is een weerspiegeling van mondiale trends. De druk van reactionaire krachten in de wereld en het verraderlijke gedrag van de Amerikaanse regering hebben alle Oekraïners het gevoel gegeven dat hun veiligheid in het geding is. De onderbrekingen in de levering van wapens om de Russische agressor te weerstaan, verschuiven het mondiale machtsevenwicht in het voordeel van de onderdrukker. Maar veiligheid is niet alleen een kwestie van bewapening. Het gaat ook om sociale veiligheid – het stabiel functioneren van kritieke infrastructuur, een eerlijke beloning voor hard werken en een verregaande bescherming van mensen die in moeilijke levensomstandigheden verkeren. Dat alles vormt het fundament waarop een effectieve verdediging kan rusten.

Zowel defensie als welzijn zijn belangrijke taken van de staat. Privékapitaal is hierin niet geïnteresseerd vanwege de focus op winst en de wens om zo min mogelijk aan de staat af te dragen. De hoop van de Oekraïense bevolking was dat de staat zich meer zou gaan richten op het oplossen van de problemen van de bevolking. Het tegendeel gebeurde. Het ene na het andere schandaal komt aan het licht over zakenlieden die geld verdienen met van alles en nog wat, inclusief de productie van wapens.

Dit alles is het gevolg van de centralisatie van de macht, het verbergen van informatie achter de 'mist van oorlog' en de uitholling van democratische principes. Helaas fungeert de staat niet als een sociaal schild voor de bevolking, maar als een corrupte bovenbouw: de politieke, juridische, religieuze en culturele instellingen die rusten op en bepaald worden door de economische basis of productiewijze. Het gebrek aan steun wordt door iedereen scherp gevoeld, vooral door militairen, mensen die hun huizen moeten verlaten en degenen die in deze onzekere tijden een nieuwe generatie Oekraïners opvoeden.

De arbeidersklasse, waarvan het politieke potentieel niet wordt benut, was en blijft een massale kracht die op een cruciaal moment de geschiedenis kan veranderen. De werkende massa's werden uit de politiek verdrongen en werden speelbal van de heersende klassen. Als de werkende mensen zich verenigen, kunnen ze de politieke regels veranderen en op termijn de macht van de huidige elites overnemen. Want de maatschappelijke invloed van spoorwegpersoneel, medici, energiepersoneel en onderwijzers is enorm toegenomen dankzij hun enorme bijdrage aan het welzijn. Het dagelijks leven is afhankelijk van de strikte uitvoering van hun taken, dus het zal voor de autoriteiten moeilijk zijn om hun mening te weerleggen.

Omgekeerd speelt kapitaal geen enkele rol in het overeind houden van de samenleving. De staatsbegroting wordt niet gevuld met vermogensbelasting: die is altijd in offshore-paradijzen verborgen geweest en is sinds het begin van de invasie gedaald door de ineenstorting van de export. De begroting wordt grotendeels gefinancierd uit loonbelasting (13,11 procent van de inkomsten), waarmee de defensie wordt gefinancierd, en uit internationale hulp, waarmee de sociale sector wordt gefinancierd.

De rol van sectoren met kritieke infrastructuur, die buiten de logica van de markt opereren, maar van vitaal belang zijn voor de stabiliteit op het slagveld en in de achterhoede, is toegenomen. Arbeiders in die sectoren zijn vaak het slachtoffer van Russische aanvallen, maar het Pensioenfonds van Oekraïne betaalt hen niet de beloofde compensatie vanwege bureaucratische problemen met het verkrijgen van de status van kritieke infrastructuur. Het bestaan van dit probleem doet afbreuk aan elke claim op een mensgericht beleid.

Het niveau van ondersteuning voor gepensioneerden en personen met een handicap is, gezien de enorme omvang van de internationale financiële steun, onaanvaardbaar.

Het uitblijven van positieve veranderingen op het gebied van sociale ondersteuning in combinatie met lage lonen leidt tot massale emigratie, vooral onder jongeren tot 22 jaar.

Decennialang heeft de staat zich aangepast aan investeerders en zakenlieden, omdat zij zogenaamd winst genereren. Maar het wordt duidelijk dat het nu, in een door oorlog verwoeste economie, onmogelijk is om winst te maken. Het is tijd dat brede lagen van de bevolking hun behoeften als prioriteit stellen, want alles hangt van hen af. Het welvaartsniveau zal niet worden bepaald door economische efficiëntie, maar door de mate waarin de bevolking eist dat er menselijk met haar wordt omgegaan. De onevenredige invloed die de oligarchie op de macht blijft uitoefenen, moet verdwijnen om de ontwikkeling van Oekraïne niet te belemmeren.

Sotsialnyi Rukh is van mening dat alleen het overwinnen van het kapitalistische beleid de belangen van de arbeiders volledig kan waarborgen. Daarom benadrukt het de prioriteit van de volgende eisen:

1. Een gemeenschappelijke economie voor een gemeenschappelijke overwinning. Nationalisatie onder arbeiderscontrole van de infrastructuursector, de defensie-industrie en bedrijven die delfstoffen exploiteren. Een quotum van 50 procent voor vertegenwoordigers van arbeiderscollectieven in de raden van toezicht van dergelijke bedrijven zal corruptie en machtsmisbruik door dienaren van het kapitaal tegengaan. Dat maakt het mogelijk om een inventarisatie te maken van de middelen die voor defensiedoeleinden kunnen worden gebruikt. Door onder andere de energiebedrijven te nationaliseren, kan een ecologische crisis worden voorkomen, die zich uit in een verslechtering van de kwaliteit van het water, de bodem en de lucht. Het is vooral noodzakelijk om de defensie-industrie voor 100 procent te nationaliseren, om te voorkomen dat particulieren geld verdienen aan opdrachten en om stabiele arbeidsomstandigheden voor het personeel te waarborgen.

Tijdens de staat van beleg mag er geen markt zijn voor de verhuur van woningen, medicijnen of militaire technologieën. Alle processen moeten worden gereguleerd door onafhankelijke overheidsinstanties die niet worden gedreven door winstbejag. Er moet worden afgezien van de financiering van medische instellingen op basis van efficiëntiecriteria, aangezien dat ertoe leidt dat medische zorg van een gegarandeerd recht verandert in een handelswaar. Uitbreiding van de publieke sector in de economie zal een brug slaan naar volledige werkgelegenheid, mits de arbeidsbureaus en vakbonden samenwerken. Het belastingstelsel moet een sociale functie vervullen en door middel van vermogensbelasting buitensporige vermogensverschillen tegengaan.

2. Herstart van de sociale staat. Een langdurige oorlog moet worden gezien als een sociale risicofactor voor de hele bevolking en sociale bescherming moet worden erkend als een plicht van de staat. De sociale beschermingsinstanties moeten proactief zijn en zelf hulp aanbieden aan gezinnen van militairen, getroffen arbeiders en kwetsbare bevolkingsgroepen, nog voordat die mensen zelf om hulp vragen. Leegstaande nieuwbouwwoningen moeten worden gebruikt voor ontheemden en militairen zolang de huisvestingscrisis voortduurt. In tijden van oorlog mag de staat de bevolking niet belasten met het innen van schulden voor nutsvoorzieningen en het verhogen van tarieven.

De periode van verblijf in frontgebieden en het verblijf in de status van ontheemde na 24 februari 2022 moet voor burgers worden meegeteld als verzekeringsperiode, ongeacht of zij officieel werk hebben. Om het risico van intellectuele achterstand van de bevolking te voorkomen, moet werk in het onderwijs worden aangemoedigd door alle onderwijzers een salaris te garanderen dat niet lager is dan het landelijk gemiddelde en door hen toegang te geven tot veilige, comfortabele schuilplaatsen. Er moet onafhankelijk toezicht worden ingevoerd op onderwijsachterstanden, met name in de frontgebieden.

3. Herstel van de massademocratie. De overheid moet bij de uitvoering van het beleid op alle niveaus naar de burgers luisteren, door nieuwe instellingen voor burgervertegenwoordiging op te richten en vertegenwoordigers van het personeel te kiezen voor het bestuur van ondernemingen. Arbeiders moeten het recht krijgen op 14 dagen betaald verlof per jaar voor vrijwilligerswerk, zodat ze het leger kunnen steunen en sociale problemen kunnen oplossen. Het parlement, waarvan de ambtstermijn is verstreken, heeft niet het recht om wetsvoorstellen over de beperking van de rechten en vrijheden van burgers te behandelen waarover vertegenwoordigers van de bevolking hun bezorgdheid hebben geuit. De juridisch bindende aard van verzoekschriften gericht aan overheidsinstanties moet worden gewaarborgd. Zo snel mogelijk na de opheffing van de staat van beleg moeten er verkiezingen worden gehouden.

Om te voorkomen dat politici die zichzelf in diskrediet hebben gebracht door hun banden met oligarchen aan de macht komen, moeten vermogensvereisten worden afgeschaft, de kiesdrempel voor politieke partijen worden verlaagd tot 1 procent en de vrijheid van zelfbenoeming worden gewaarborgd. Het oplossen van alledaagse sociale problemen moet zowel een doel van het beleid worden als een stimulans om de bevolking meer bij het politieke leven te betrekken. De tegenstellingen die zich in de samenleving hebben opgehoopt, moeten worden opgelost door de reële politieke concurrentie te versterken, op voorwaarde dat de mensenrechten en ideologische pluriformiteit worden gewaarborgd.

Juist de werkende bevolking – arbeiders, onderwijzers, medici, spoorwegpersoneel, energiepersoneel – moet de drijvende kracht worden achter de vernieuwing van Oekraïne. Jullie creëren alle rijkdom van het land, jullie verdedigen het, jullie hebben het volste recht om te beslissen hoe het bestuurd moet worden.

Sotsialnyi Rukh roept alle werkende mensen op om zich te verenigen. Richt vakbonden op in jullie bedrijven. Eis inspraak in beslissingen die jullie aangaan. Organiseer raden in jullie gemeenschappen. Wacht niet op toestemming van bovenaf – neem dat recht zelf in handen.

Alleen door massale organisatie en solidariteit is zowel de overwinning in de oorlog als een rechtvaardige wederopbouw daarna mogelijk. De geschiedenis leert ons dat alle belangrijke sociale veranderingen zijn bereikt door strijd van onderop, en niet zijn geschonken door de machthebbers.

Goedgekeurd op 28 september 2025 tijdens de jaarlijkse conferentie van de Sotsialnyi Rukh (Sociale Beweging), een democratisch socialistische organisatie.

Foto: deelnemers aan de jaarlijkse conferentie van Sotsialnyi Rukh.

Dit artikel stond op Sotsialnyi Rukh. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.