Grenzeloos de wereld begrijpen om de wereld te veranderen

16.08.2026

Marokko, Algerije, Tunesië, Egypte, Jordanië, Syrië, Irak, Jemen, Oman en Saoedi-Arabië werden afgelopen winter getroffen door overstromingen. Zes maanden later kampt de Arabischsprekende regio met extreme temperaturen: van 40° tot 50° in de Maghreb, 50° en meer in Irak en op het Arabische schiereiland en een gemiddelde van 35° in Gaza (wat neerkomt op 50° in de tenten). Het aantal sterfgevallen als gevolg van de hittegolf zou in Tunesië in de honderden lopen.

Bosbranden woeden in Algerije [1], Marokko, Tunesië [2] en Syrië. Het aantal dodelijke slachtoffers als gevolg van branden blijft in Algerije stijgen. Daarbij komen nog branden in woongebouwen in Algerije (een weeshuis: 11 doden en negentien gewonden [3]), op de Westelijke Jordaanoever, branden in opslagplaatsen (Dekawane, Libanon), in winkels (Misrata, Libië), elektriciteitscentrales (Samawa, Irak) en branden als gevolg van aanvallen tijdens conflicten (Soedan, Koeweit, Bahrein). Overal is er een tekort aan water en dit jaar wordt gekenmerkt door grootschalige stroomonderbrekingen (Irak, Tunesië, Jemen, Libië), die op hun beurt weer leiden tot problemen met de watervoorziening, met name in Tunesië. In Libië hebben de autoriteiten aangekondigd dat de putten van de Grote Kunstmatige Rivier zullen worden gesloten vanwege het stroomtekort, wat problemen met de watervoorziening doet vermoeden.

Dagelijkse strijd

Van Mauritanië tot Jemen, via Marokko, Irak, Gaza, Syrië en Libië: de bevolking in de regio gaat de straat op om drinkwater, irrigatiewater of elektriciteit te eisen. Elk jaar neemt die beweging toe naarmate de zomer nadert [4], maar dit jaar is ze eerder begonnen en heeft ze meer omvang aangenomen.

De strijd om water en elektriciteit wordt gevoerd door de bevolking, per wijk, per stad of dorp. Van sit-ins tot demonstraties, van geblokkeerde wegen tot het bezetten van openbare gebouwen: de mensen demonstreren in hun eigen leefomgeving, met uitzondering van de demonstraties van tientallen kilometers die Marokkaanse bewoners van afgelegen plaatsen maken om grotere steden te bereiken, of de bijeenkomsten voor het presidentiële paleis in Nouakchott in Mauritanië. Religieuze optochten veranderen in Irak in demonstraties. Vanwege hun strategisch belang worden wegen geblokkeerd: de 'Route van de Hoop' in Mauritanië, de weg die vanuit Egypte naar Soedan leidt [5].

Deze demonstraties zijn over het algemeen vreedzaam, maar ontaardden in Irak in confrontaties, waar de ordestrijdkrachten wapens hebben gebruikt en veel demonstranten hebben verwond, wat op zijn beurt weer tot nieuwe protesten leidde en de autoriteiten dwong de gearresteerde personen vrij te laten.

De demonstraties voor elektriciteit vinden vaak ’s nachts plaats (Irak, Tunesië, Libië, Jemen) vanwege de extreme temperaturen.

Deze strijd herhaalt zich dag na dag. Er zijn pogingen tot organisatie (in Qamishli in Syrië, in Kout in Irak). De strijd om water wordt gesteund door de FTDES in Tunesië of de AMDH in Marokko en wordt in Mauritanië soms op initiatief van politieke partijen gevoerd.

De matrasrevolutie

Deze revolutie was het werk van Jemenitische mannen die in juni nachtenlang op slaapmatten op straat doorbrachten om elektriciteit te eisen in verschillende districten van de provincies Aden en Lahij. [6] Met deze massale sit-ins braken ze enerzijds hun traditie van confrontaties met de autoriteiten in de afgelopen jaren en anderzijds met de ongekende mobilisatie van Jemenitische vrouwen in 2025 [7]. Deze methode, die ook door de hittegolf werd opgelegd, heeft zich verspreid naar Irak, waar een groep mannen het experiment onlangs heeft herhaald, eveneens om elektriciteit te eisen [8].

De demonstranten

Want de nachtelijke demonstraties zijn het werk van mannen, die in Irak of Libië de volledige groep demonstranten uitmaken (in beide landen, zowel overdag als ’s nachts). In Irak heeft een moeder deze gang van zaken doorbroken door in haar eentje een wegversperring in brand te steken om haar deel van de elektriciteit op te eisen.

Overal elders demonstreren vrouwen overdag en leiden ze vaak de strijd om water. En sommige demonstraties bestaan uitsluitend uit vrouwen, zoals in Marokko of Tunesië. Overal elders heerst een gemengd publiek. En vaak staan kinderen in de frontlinie, zoals in Gaza.

De eisen voor water en elektriciteit gaan soms gepaard met andere eisen (Tunesië), of worden gecombineerd met andere: een betere levensstandaard of een stopzetting van de stijging van de brandstofprijzen (Syrië), uitbetaling van achterstallige lonen (Jemen), corruptie (Irak), ontslag van verantwoordelijken (Irak).

Slechts zelden ontstaat dergelijke strijd vanuit de werkplek. Dat was wel het geval in Egypte, waar arbeiders van het zonne-energieproject in Al Raqaba (gouvernement Aswan) op hun werkplek hebben gedemonstreerd na het overlijden van een arbeider en het onwel worden van andere collega’s als gevolg van hittestress (48° in de schaduw). Ze eisten aangepaste arbeidsomstandigheden (water, toiletten, een medische post) en loonsverhogingen. Arbeidsters van het textielbedrijf Ortho-Group in Beni Hassen (Tunesië) protesteerden op straat tegen de stroomonderbreking.

Het gebrek aan water en elektriciteit zorgt ervoor dat ook andere sociale groepen zich bij de protesten aansluiten: bloemisten in Marokko, ondernemers in Syrië, restauranthouders en industriëlen.

De jarenlange tekorten aan water en elektriciteit hebben geleid tot het ontstaan van nieuwe beroepen: particuliere elektriciteitsleveranciers of waterbezorgers met tankwagens. Deze groepen kwamen echter in 2026 in opstand: de eerste vanwege de onderbreking van de brandstoflevering (Syrië) [9], de tweede vanwege de brandstofprijzen (Jordanië).

'De toekomst is geen kwestie van geluk of het weer'

Vijftien jaar na het begin van het revolutionaire proces is het niet ongewoon om bekende slogans te horen: 'Het volk wil… water… elektriciteit'. Demonstranten in Syrië dragen spandoeken met de tekst 'Thouar 2011', oftewel 'de revolutionairen van 2011', of beroepen zich op de revolutie [10].

Geconfronteerd met deze dagelijkse mobilisaties die al bijna twee maanden aanhouden, hebben de autoriteiten geen passend antwoord. Sommige overheidsinstanties hebben zelfs hun deuren moeten sluiten, zoals die van de stad Tripoli (Libië) vanwege het gebrek aan elektriciteit.

De bevolking kreeg alleen stilzwijgen, gesloten deuren of incidentele maatregelen (zoals het sturen van tankwagens) te verduren, of beloften om de bevolking van tevoren te waarschuwen voor komende stroomstoringen! Maatregelen die bedoeld zijn om de onvrede tijdelijk te sussen en tijd te winnen in plaats van vooruit te kijken naar de toekomst. Om nog maar te zwijgen van de complottheorie waar de Tunesische president zo dol op is: hij verbrak zijn stilzwijgen om 'samenzweerders die zich in het hart van de staat verschuilen' te beschuldigen van sabotage, in plaats van toe te geven dat de netwerken verouderd zijn of dat er structurele tekortkomingen zijn [11].

Tunesische parlementsleden hebben vragen gesteld over de gevolgen in termen van sterfgevallen en verslechtering van de gezondheidstoestand van patiënten als gevolg van het uitvallen van medische apparatuur in ziekenhuizen of thuis. Anderen vragen hoe het staat met de projecten voor waterontzilting. Maar noodmaatregelen ontbreken, iets wat de demonstranten in Tunis op 25 juli goed begrepen, toen ze massaal de straat op gingen en de slogans van 2011 herhaalden: 'Wegwezen' en 'Vrijheid, Waardigheid' [12].

Tot slot deze verhelderende uitspraak van Ikram Ben Saïd: 'Een stroomstoring is precies hoe een natie eruitziet als ze ophoudt haar eigen toekomst met haar eigen volk te plannen […] De toekomst is geen kwestie van geluk of het weer. Het gaat erom wat we zullen opbouwen terwijl we bewust, samen en met open ogen daarop wachten.' [13]