Om te beginnen, de hypocrisie. Terecht stelde een journalist de vraag: ‘Wie wil over corruptie de les gelezen worden door iemand die zegt: ‘doe wat ik zeg, niet wat ik doe’. Het antwoord is natuurlijk dat niemand dat wil. De vraag brengt heet accuraat het manipulatieve spelletje strippoker dat de wereldwijde handel heet voor het voetlicht. Een systeem waarin de VS en Europa door middel van de Wereldbank, het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldhandelsorganisatie de ontwikkelingslanden opdragen hun handelsbarrières op te heffen terwijl de eigen barrières in stand worden gehouden. Hypocrisie is het leidende principe van onze economische orde.

Werkwijze
De misdaad van Wolfowitz was dat hij hij de internationale handelswijze van de Wereldbank ook op zichzelf toepaste. De reactie van Wolfowitz op het uitbreken van het schandaal - hij nam een beroemde advocaat in de arm en ging op zoek naar een ‘leiderschapscoach’ - laat zien hoezeer hij zich de werkwijze van de bank eigen heeft gemaakt. Gaat er iets mis, dan verkwist je het budget aan dure adviseurs en noem je dit ‘hulp’.
Dat de Wereldbank tot voor kort een vlekkeloze ethisch blazoen had is een grote leugen! Veel progressieve Amerikanen geloven dit fabeltje, verslaafd als ze zijn aan de vluchtige kick die het geeft als een neoconservatief gedwongen wordt op te stappen. Maar de waarheid is dat de geloofwaardigheid van de bank al fatale schade opliep toen ze Ghana dwong schoolgeld in te voeren; toen ze eiste dat Tanzania haar watervoorziening privatiseerde; toen ze de privatisering van telecomdiensten een voorwaarde maakte voor hulp na de orkaan Mitch; toen ze in de nasleep van de Aziatische tsunami in Sri Lanka een 'flexibele' arbeidsmarkt eiste; toen ze ijverde voor het afschaffen van subsidies op voedsel in Irak. De inwoners van Ecuador geven niks om de vriendin van Wolfowitz; van groter belang voor hen is dat de bank in 2005 een toegezegde lening van 100 miljoen dollar weer introk nadat het land de euvele moed had een deel van de inkomsten uit de olie-industrie te gebruiken voor volksgezondheid en educatie. Dat is de manier waarop de Wereldbank armoede bestrijd.

Moreel
Als het op de bestrijding van corruptie aankomt is de claim op moreel leiderschap van de Wereldbank wel het meest dubieus. Wereldbank en IMF waren de afgelopen decennia steeds als eerste op de plaats van delict als staten weer eens hun bevolking beroofden. En nee, de bank keek niet de andere kant op terwijl de locals hun zakken vulden. Ze schreven de handleiding voor de diefstal, ondertussen 'opschieten alsjeblieft!' roepend. 'Rapid-fire shock therapy' heet dat.
Het Rusland onder de recent overleden Boris Jeltsin is een voorbeeld. Begin 1990 was de Wereldbank een van de sterkste pleitbezorgers van wat ze 'radicale hervormingen' noemden van de Sovjet Unie. Toen Michael Gorbatsjov weigerde hierin mee te gaan nam Jeltsin het roer over. Deze menselijke bulldozer liet niks of niemand het door Washington neergepende hervormingsprogramma in de weg staan, ook de democratisch gekozen Russische politici niet. Hij liet legertanks het vuur openen op demonstranten. Honderden doden en een zwartgeblakerd parlement later was de weg vrij voor het verkopen van de meest waardevolle Russische staatseigendommen aan de zogenaamde oligarchen. En natuurlijk was de Wereldbank erbij. Na Jeltsins coup en ongehinderd door enige vorm van democratie, volgde een wervelwind aan nieuwe wetten. Charles Blitzer, de hoogste econoom van de bank verantwoordelijk voor Rusland, vertelde hij de 'Wall Street Journal', nog nooit zoveel lol gehad.
Jeltsin vertrok nadat zijn familie onbeschrijflijk rijk was geworden en verschillende van zijn medewerkers in omkoopschandalen verwikkeld waren geraakt. In het westen werden deze ‘incidenten’ zoals altijd beschreven als de betreurenswaardige uitwassen van een in het algemeen ethisch verantwoord economisch moderniseringsproject. Maar in feite was de corruptie onlosmakelijk verbonden met het idee van 'shock therapy'. De hervormingen moesten met halsbrekende snelheid doorgevoerd worden, om de wijdverbreide weerzin ertegen te weerstaan. Toezicht werd zo onmogelijk. Sterker nog, het geld dat lokale ambtenaren toegeschoven kregen werd gezien als een noodzakelijke prikkel om de Russische apparatchiks over te halen een volledige vrije markt te creëren, zoals Washington het wilde.

Er zijn meer dan genoeg redenen om aan te nemen dat corruptiebestrijding nooit erg hoog op het prioriteitenlijstje van Wereldbank en IMF heeft gestaan. Daar wordt begrepen dat als men politici wil rekruteren om een economische agenda door te drukken die in eigen land felle vijanden zal opleveren, daar een tegoed in buitenlandse bankrekeningen tegenover moet staan.

Rusland is in het geheel niet uniek; van de Chileense dictator Augusto Pinochet die meer dan 125 bankrekeningen verzamelde tijdens de opbouw van de eerste neoliberale staat, tot de Argentijnse president Carlos Menem die in een felrode Ferrari Testarossa rondreed terwijl hij zijn land naar de knoppen hielp, tot de 'vermiste miljarden' in het huidige Irak: in elk land bestaat een klasse van ambitieuze, meedogenloze politici die bereid zijn te fungeren als de zetbazen van westerse opdrachtgevers. In ruil ontvangen ze een beloning. En zo wordt corruptie de geheime maar altijd aanwezige partner in de kruistocht om de ontwikkelingslanden te privatiseren. De drie grootste instituten die samen het hart van deze kruistocht vormen verkeren in een crisis – niet vanwege de kleine leugens maar als gevolg van de grote. De WHO komt niet meer op gang; het IMF gaat failliet, aan de kant geschoven door Venezuela en China. En nu gaat de Wereldbank ten onder.

De Financial Times bericht dat als Wereldbankmanagers tegenwoordig advies geven, ze zullen worden uitgelachen. Misschien moeten we allemaal de Wereldbank uitlachen. Maar wat we zeker niet moeten doen is deelnemen aan pogingen om het rampzalige verleden van de bank uit te wissen door het absurde verhaal te vertellen dat de bank een respectabele bestrijder van armoede is, waarvan het blazoen helaas door één man besmet is geraakt. Het is te begrijpen dat de bank Wolfowitz overboord wil gooien. Wat mij betreft gaat het schip samen met zijn kapitein ten onder.