In Porto Alegre ontwikkelde de Arbeiders Partij (PT) het model van ‘participerend budgetteren’, een vorm van directe democratie die internationale aandacht heeft getrokken en mooie resultaten voor de bevolking geleverd (hogere gemeentelijke inkomsten en verbeterde dienstverlening, vooral aan arme wijken). Vanaf begin 1999 probeert de PT ditzelfde model in de hele staat Rio Grande do Sul te passen, waar Porto Alegre de hoofdstad van is.
Het gaat toch beslist niet makkelijk in Rio Grande do Sul. De nieuwe regering van staatsgouverneur Olívio Dutra moet zich stand weten te houden tegen een rampzalig budgettekort geërfd van de vorige regering; eensgezind vijandige media; een oppositiemeerderheid binnen het staatsparlement; en spanningen met de ambtenaren, vooral in het onderwijs.

Uitgedaagd
De landelijke PT is al jaren verscheurd door een strijd tussen een rechtse meerderheid en een heel sterk links oppositieblok. De PT in Porto Alegre is toch lang een uitzondering geweest: daar had links de meerderheid en werkten alle tendensen vrij harmonieus samen.
Binnen de linkse meerderheid in Porto Alegre speelt de tendens Socialistische Democratie (DS), sectie van de Vierde Internationale steunt, een belangrijke rol. Die rol werd in 1996 bevestigd toen DS-lid Raul Pont de derde PT-burgemeester werd.
Pont stelde zich dit jaar opnieuw kandidaat, met steun van gouverneur Dutra. Toch werd hij uitgedaagd door onder andere Tarso Genro, PT-burgemeester van 1993 tot 1996. Genro werd door vrijwel alle tendensen behalve DS gesteund - inclusief de belangrijke linkse tendens ‘Articulação de Esquerda’, waarbinnen leiders van de Landloze Boerenbeweging zijn georganiseerd. Genro won met 61 procent van de stemmen tegen 29 procent voor Pont, en wordt dus burgemeesterskandidaat van de PT in de herfst.
De nederlaag van Pont wordt uitgelegd in de media als een nederlaag voor de Dutra-administratie. Dat komt doordat DS het meest met die administratie wordt geïdentificeerd, bijvoorbeeld in recentelijke conflicten met ambtenaren. De extreme ongelijkheid van de ambtenarenlonen binnen het staatsapparaat is een geschilpunt binnen de PT. De armste ‘ambtenaren’ vallen onder de armoedegrens, terwijl de pensioenen van een dunne laag hoogbetaalden een groot deel van het budget opslorpen. DS vindt dat de meest welvarende ambtenaren iets kunnen inleveren om de lonen van de armsten te verhogen en de dienstverlening te verbeteren. Andere tendensen vinden dat DS zich met dit standpunt te veel met de staat identificeert.

Ontaarding
Veel aanhangers van de PT in Rio Grande do Sul hadden illusies dat ze als ‘gaúchos’ (bewoners van het zuiden van Brazilië dat aan Uruguay grenst) immuun waren voor de ontaarding van hedendaags links. Dat zijn ze blijkbaar niet. In de PT van Rio Grande do Sul zijn, zoals elders, de verkiezingscampagnes steeds minder politiek; vindt het broodnodige programmatische debat nooit plaats; en zijn de leden steeds meer toeschouwers van beslissingen die door de leiding worden genomen. Dit alles laat zien dat de wereldwijde aanpassing van links aan de beperkingen van het kapitalisme vergemakkelijkt wordt door het overnemen van de neoliberale mentaliteit van ‘Alles is goed zolang het werkt’ door de huidige nationale leiding van de PT.
Ook in deze voorverkiezingen in Porto Alegre hebben we onheuse praktijken gezien: kiezers die naar de stembus in bussen zijn vervoerd, met maaltijden op kost van de kandidaten, en beroeps’organiseerders’ uit gemeenten als Gravataí, ver buiten Porto Alegre, die worden betaald om een bepaald aantal stemmen te leveren. Zulke praktijken zijn heel gewoon in de burgerlijke politiek in Brazilië; ze beginnen helaas ook door de PT gebruikt te worden.
‘De ondervonden problemen hebben de uitslag niet veranderd’, onderstreepte Raul Pont na de telling - DS steunt nu Genro en probeert de eenheid van de partij te bewaren – ‘maar ze hebben verhoudingen binnen de partij diep verstoord en er moet een interne discussie over komen.’
De PT in het Zuiden bevordert deelname door de bevolking aan de politiek, aan het verzet tegen privatiseringen en sociale uitsluiting. De corruptie van de traditionele politiek is hier dus nog veel minder dan in staten als Rio de Janeiro of São Paulo. Maar ook Rio Grande do Sul is geen onkwetsbare vesting. De zuidelijke uitzondering kan pas overleven als ze verbonden wordt aan veranderingen in de landelijke koers van de PT.