Natuurrampen hebben het ongemakkelijke vermogen om de harde realiteit bloot te leggen. Ze veroorzaken op zichzelf geen crises; ze ontmaskeren slechts de schijn die deze crises verhulde.

De twee grote aardbevingen die Venezuela onlangs troffen, met epicentra in Caracas en La Guaira, hebben niet alleen de tektonische platen van het Caribisch gebied en Zuid-Amerika in beweging gebracht, maar ook de politieke, sociale en economische normaliteit volledig verstoord van een land dat al met grote moeite probeerde weer op te krabbelen. Deze tragedie ontvouwt zich bovendien in een toch al complexe context, gekenmerkt door de militaire agressie van 3 januari jongstleden en het opleggen van Amerikaans toezicht over de natie.

VS stuurt militairen en materieel: hulp als controlemiddel

Achtenveertig uur na de krachtigste aardbevingen die het land in 125 jaar hebben geteisterd, heeft de Verenigde Staten misbruik gemaakt van de humanitaire ramp om de vestiging van haar militaire controle over een land dat ze amper zes maanden geleden binnenvielen, te versnellen.

Het Amerikaanse Southern Command kondigde de inzet aan van ongeveer 100 leden van de luchtmacht in Venezuela om het beheer van de internationale luchthaven Simón Bolívar op zich te nemen, die vanwege structurele schade slechts gedeeltelijk operationeel is. Daarnaast zijn ongeveer 130 mariniers aangekomen in de haven van La Guaira om samen met de autoriteiten te werken aan de heropening van de terminal, waardoor de ontvangst van humanitaire hulp en zwaar materieel wordt vergemakkelijkt.

Verschillende Amerikaanse militaire helikopters hebben inmiddels het personeel van het ministerie van Buitenlandse Zaken vervoerd dat belast is met de leiding van de hulpoperatie. Tegelijkertijd heeft het Southern Command bevestigd dat de Amerikaanse Space Force satellietbeelden levert om de toestand van de beschadigde infrastructuur te beoordelen.

Tot op heden heeft Venezuela meer dan 1.600 internationale hulpverleners ontvangen om de slachtoffers bij te staan. Wat de coördinatie ter plaatse betreft, is generaal Kevin J. Jarrard donderdagavond in Caracas aangekomen om leiding te geven aan de humanitaire hulpverlening. Namens de Venezolaanse regering heeft Delcy Rodríguez generaal Juan Ernesto Sulbarán benoemd tot enige autoriteit voor de noodsituatie, waardoor het gebied rond La Guaira onder strikt militair bestuur is geplaatst.

De economische impact: de cijfers van de wederopbouw

Het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) schat de schade van de dubbele aardbeving voorlopig op 6,7 miljard dollar (gelijk aan 6 procent van het bbp), voornamelijk geconcentreerd op woningen en bezittingen in La Guaira en Caracas, nog afgezien van de enorme kosten voor de wederopbouw op de lange termijn.

Hoewel de voorzitter van Fedecámaras een wijdverbreid tekort aan goederen uitsloot en verzekerde dat de economische impact beperkt zal blijven omdat het particuliere productieapparaat operationeel blijft, dreigt de tragedie het fragiele economische herstel na een decennium van diepe depressie abrupt tot stilstand te brengen. Om dat het hoofd te bieden, kondigde de regering een eerste wederopbouwfonds aan van 200 miljoen dollar uit de reserves van het IMF, een bedrag dat analisten gezien de omvang van de ramp volstrekt ontoereikend achten.

Bovenop de crisis komt nog een staatsschuld die volgens diverse schattingen inmiddels wel 240 miljard dollar zou kunnen bedragen. Dit overweldigende bedrag bemoeilijkt het voor de staat enorm om een grootschalige wederopbouw te financieren zonder afhankelijk te zijn van buitenlandse steun.

De regering onder de loep

De dubbele aardbeving heeft het operationele vermogen en de aard van de institutionele controle van de regering onder intensief publiek toezicht geplaatst. De noodsituatie is verre van een louter logistieke uitdaging; ze legt de zwakke plekken van de staat bloot: de voortdurende wrijving tussen de militaire controle over de veiligheid en de vrije doorstroming van hulp, de al bestaande ineenstorting van de gezondheidsinfrastructuur en een informatieblokkade die wantrouwen zaait door inconsistente slachtofferaantallen.

Nu staat voor de interim-regering onder leiding van Delcy Rodríguez haar voortbestaan en haar politieke kapitaal op het spel. De aanpak van deze crisis zal bepalen of zij haar macht kan consolideren, of dat een misstap – een corruptieschandaal of het gevoel van hulpeloosheid op straat – massale mobilisaties zal aanwakkeren van een samenleving die geen fouten meer tolereert.

Opgeschorte verkiezingen en de centralisatie van de macht

Rampen van deze omvang herdefiniëren de nationale prioriteiten en veranderen de verhouding tussen de sociale klassen en de macht. In het huidige scenario biedt de door de aardbevingen veroorzaakte crisis het perfecte argument om het uitstel van elk verkiezingsproces of elke discussie over politieke transitie tot eind 2026 te rechtvaardigen, waarbij ook de looneisen worden bevroren onder de gezamenlijke leus van de nationale wederopbouw.

Toch bloeit sociale solidariteit te midden van rampen vaak op, los van het politieke apparaat van de regering. Dat blijkt uit de buren die met hun eigen handen puin ruimen, de studenten die zich tot reddingswerkers hebben omgevormd, de artsen die veldhospitalen improviseren en de kerken, universiteiten en gemeenschapsorganisaties die opvangcentra coördineren.

In slechts enkele dagen is er een sociale kracht ontstaan waarvan het belang de huidige noodsituatie ruimschoots zal overstijgen. Dat fenomeen legt niet alleen de sterke en zwakke punten van de officiële instellingen bloot, maar ook het enorme vermogen van een samenleving om zichzelf te organiseren, voor de meest kwetsbaren te zorgen en oplossingen van onderop op te bouwen; een volksenergie die ongetwijfeld de politieke toekomst van het land zal bepalen.

De sancties en de inbeslagname van de olie-inkomsten

De dubbele aardbeving dwong de internationale gemeenschap tot een pragmatische koerswijziging. De Verenigde Staten kondigden een pakket humanitaire hulp aan ter waarde van 150 miljoen dollar en schortten tijdelijk enkele economische sancties op om de stroom van noodfondsen te vergemakkelijken. Aan de andere kant verhoogde de Europese Unie haar hulp aan de slachtoffers, maar weigerde ze haar beperkende maatregelen aan te passen. Deze actie van Washington legt een harde paradox bloot: de landen die nu tijdelijke steun verlenen, zijn dezelfde die de sancties opleggen die de Venezolaanse economie hebben verstikt en het land hebben belemmerd om zelfstandig op rampen te reageren.

Het totale bedrag aan in het buitenland bevroren Venezolaanse activa varieert, maar wordt geschat op miljarden dollars. Volgens econoom Asdrúbal Oliveros wordt het totale bedrag geschat op ongeveer 22 miljard dollar, hoewel er nog geen formele controle heeft plaatsgevonden. Van die activa staat ongeveer 8 miljard dollar, afkomstig uit de verkoop van olie, onder directe controle van het Amerikaanse Ministerie van Financiën.

Welk noodplan moeten wij als arbeiders opstellen?

De wederopbouw van Venezuela mag niet de logica van de vrije markt volgen, noch mag ze ten goede komen aan de financiële elites of de traditionele bourgeoisie. Het is van cruciaal belang dat het volk en de arbeidersklasse een nationaal noodplan ontwikkelen dat gebaseerd is op actieve solidariteit, soevereiniteit en controle door het volk. Om te voorkomen dat middelen worden weggesluisd en de crisis verergert, worden drie dringende eisen gesteld:

Ten eerste: de noodfondsen van het IMF, de internationale hulp en de middelen die vrijkomen door uitzonderingen op de sancties moeten uitsluitend worden bestemd voor het herstel van woningen en scholen, zodat ze niet verloren gaan in de bureaucratie, door corruptie of bij de deviezenveilingen van de BCV.

Ten tweede: de oplossing voor huisvesting en logistiek moet voortkomen uit de georganiseerde gemeenschappen. De staat moet hulp verlenen zonder bureaucratische belemmeringen of militaire afzettingen op te leggen en mag geen buitenlandse interventies accepteren die de nationale soevereiniteit in gevaar brengen.

Ten derde: de repatriëring van de geblokkeerde middelen is van levensbelang. Het is van fundamenteel belang om de onmiddellijke teruggave te eisen van de Venezolaanse activa die vanwege de oliesancties bij buitenlandse banken worden vastgehouden. Het is onaanvaardbaar dat, terwijl het land kampt met een ernstig tekort aan middelen voor machines en medicijnen, de eigen middelen in beslag blijven. Ook moet de heronderhandeling van de schuld worden opgeschort

De arbeidersklasse mag zich midden in de crisis niet laten afleiden. De traditionele rechtse krachten en de conservatieve sectoren zullen proberen het publieke debat af te leiden naar kunstmatige en voor hen gunstige discussies, maar vandaag de dag is de absolute prioriteit het voorzien in de materiële behoeften van het volk, dat een waardig leven eist en al de straat op is gegaan, niet alleen om levens te redden, maar ook om aan te tonen dat het de ware sociale meerderheid van het land vormt.

Ondanks aardbevingen houdt de VS nog steeds 70 procent van de Venezolaanse olie-inkomsten achter

Terwijl de staat La Guaira worstelt om zich te herstellen uit de puinhopen van de dubbele aardbeving, verergert één financiële factor de humanitaire crisis. Technische rapporten en verklaringen van deskundigen stellen dat het sanctiebeleid van de Amerikaanse regering ervoor zorgt dat het grootste deel van de buitenlandse valuta die Venezuela genereert uit de verkoop van olie onder Amerikaanse controle blijft, waardoor de beschikbare middelen voor de wederopbouw drastisch worden beperkt.

Olie-ingenieur Einstein Millán Arcia, tevens voormalig manager bij de Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA, zegt dat de controle van Washington over de handelsbeslissingen van Venezuela sinds januari 'toenemend en aanhoudend' is. Internationale kopers moeten, via een netwerk van vergunningen van het Amerikaanse ministerie van Financiën, betalingen voor olie storten op rekeningen die onder toezicht van de VS staan.

De cijfers tot en met mei weerspiegelen de omvang van die controle:

• Totale productie: tussen januari en mei exporteerde Venezuela ongeveer 152,38 miljoen vaten olie.
• Bevroren geld: dat leverde een brutowaarde op van 11,673 miljard dollar. 70 procent hiervan blijft echter bevroren op door het Amerikaanse ministerie van Financiën beheerde rekeningen.
• Toegestane geldstroom: Washington stond slechts een klein deel van die middelen toe om naar Venezuela te vloeien. Het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken meldde aan het Congres dat het de uitbetaling van ongeveer 3,5 miljard dollar had goedgekeurd (via tussenpersonen zoals Qatar), voornamelijk voor de salarisuitbetaling aan ambtenaren en de valutamarkt. De Centrale Bank van Venezuela (BCV) heeft dat cijfer niet formeel bevestigd.

Gevolgen: minder kranen, meer inflatie

Dit heeft directe gevolgen voor het vermogen van de staat om te reageren op de natuurramp, die volgens voorlopige schattingen van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) schade heeft veroorzaakt ter waarde van in totaal 6,7 miljard dollar (ongeveer 6 procent van het bbp van Venezuela).

Econoom Francisco Rodríguez, auteur van The Collapse of Venezuela, waarschuwt dat de structurele gevolgen van dat beleid ernstig zijn, vooral op het gebied van infrastructuur:

Tijdens de langdurige economische ineenstorting van Venezuela was de bouwsector de sector die het sterkst kromp — met een daling van het bbp met maar liefst 95,9 procent tussen 2013 en 2020…

We mogen niet vergeten dat de Venezolaanse regering door Amerikaanse sancties meer dan zeven jaar lang geen zware machines mocht aanschaffen die nu nodig zijn om mensen uit het puin te redden.

Daarnaast is er het probleem van macro-economische instabiliteit. Aangezien de meeste olie-inkomsten niet op een soevereine en regelmatige manier het land binnenkomen, beschikt de BCV over minder middelen om de valutamarkt te stabiliseren, waardoor de prijzen stijgen en de budgetten voor humanitaire hulp in waarde dalen. Zelfs het Amerikaanse ministerie van Financiën geeft toe dat er vóór de aardbeving operationele obstakels waren bij het coördineren van internationale hulp en het aanschaffen van rampenbestrijdingsmateriaal.

Financieel kruispunt

De omvang van de verwoesting, waarbij langs de centrale kust van het land meer dan honderd gebouwen zijn ingestort, overstijgt de huidige liquiditeit van het land. Analisten zijn het erover eens dat het gebrek aan transparantie en het willekeurige beheer van de Venezolaanse fondsen in het buitenland een extra laag van onzekerheid aan de tragedie toevoegt. Volgens VN-deskundigen is de financiële nood zo groot dat het aanpakken van de huisvestings- en infrastructuurcrisis onmiddellijke verlichting, en zelfs de volledige opheffing, van de financiële beperkingen op de Venezolaanse energiesector zou kunnen vereisen.

Als reactie op de crisis die is veroorzaakt door de recente aardbevingen neemt het Comité Autónomo e Independiente de Trabajadores [Autonoom en Onafhankelijk Arbeiderscomité] een duidelijk standpunt in: we sluiten ons aan bij de nationale en internationale oproep aan het Amerikaanse Ministerie van Financiën om de financiële middelen van Venezuela terug te geven.

Dit artikel stond op Red Síntesis INFO. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.