Van 9 tot 20 november komen de afgevaardigden van de Klimaatconferentie van de Partijen (COP) bijeen in Antalya aan de Middellandse Zeekust van Turkije. De Australiër Chris Bowen treedt op als 'voorzitter van de onderhandelingen'. De Turkse gastheren bestempelen COP31 als de 'uitvoerings-COP'. Activisten voor klimaat en sociale rechtvaardigheid hebben het recht om een scherpe vraag te stellen: uitvoering van wat en voor wie?
Een jaar geleden, in een artikel na de COP in Belém, stelden we dat COP30 de crisis in de klimaatpolitiek had bestendigd. Toch moet worden erkend dat de COP het enige mondiale forum blijft waar de meest kwetsbare landen aan dezelfde tafel zitten als de grootste vervuilers. De toezeggingen die daar worden gedaan, hoe zwak ook, geven bewegingen iets om regeringen aan te houden. Maar de tussentijdse onderhandelingen in Bonn lieten zien hoezeer het VN-klimaatproces is ingeperkt, gekleed in een keurslijf dat op maat is gemaakt door de oliestaten en genaaid door de fossiele-brandstofbedrijven. Activisten die naar Antalya reizen, moeten realistisch zijn: een doorbraak op het gebied van emissies is onwaarschijnlijk. Degenen die gaan, moeten de tijd gebruiken om allianties te smeden in het Globale Zuiden en een onafhankelijke koers uit te stippelen.
In dit artikel willen we pleiten voor klimaat- en sociale-rechtvaardigheidsactivisten, en met name vakbondsleden, om hun hoop niet langer in de eerste plaats te vestigen op een mitigatieagenda die de COP tot nu toe niet heeft waargemaakt. Om een beweging voor klimaatrechtvaardigheid opnieuw op te bouwen en arme en werkende mensen te winnen voor een ecosocialistische agenda, is het noodzakelijk om de bescherming van arme en arbeidersgemeenschappen tegen een crisis die al aan de gang is, centraal te stellen in onze eisen. Aanpassing – het opbouwen van veerkracht om de gevolgen van de klimaatcrisis het hoofd te bieden – is geen capitulatie, zoals sommigen ons misschien zouden verwijten. Als dat goed wordt georganiseerd, is het de meest directe weg naar banen, naar overheidsinvesteringen en naar het soort massabeweging dat uiteindelijk de macht van het fossiele kapitaal kan breken.
Een proces in een keurslijf
Belém eindigde zonder een uitstap uit fossiele brandstoffen. Olieproducerende staten blokkeerden bindende bepalingen en het voorstel voor een formele routekaart voor de 'overgang weg van fossiele brandstoffen' – de bescheiden belofte die tijdens COP28 in Dubai werd gedaan – werd uit de definitieve tekst geschrapt. Wat overbleef was een vrijwillige routekaart buiten de onderhandelingen om, waarvoor slechts een handvol landen voorstellen heeft ingediend.
De tussentijdse bijeenkomst in Bonn in juni van dit jaar liet zien hoe strak het keurslijf is geworden. Fossiele brandstoffen stonden niet eens als formeel agendapunt op de agenda. Colombia moest erop wijzen dat de woorden 'overgang weg van fossiele brandstoffen' stilletjes uit de samenvatting van de Global Stocktake-dialoog waren verdwenen. Namens de gelijkgestemde ontwikkelingslanden beschreef Saoedi-Arabië die dialoog als een 'niet-dwingende ruimte met de nadruk op financiering', waarschuwde het anderen voor het 'selectief gebruiken' van de Stocktake en promootte het koolstofafvang als de oplossing. De onderhandelaar van Fiji beschuldigde Saoedi-Arabië en India in het openbaar van het 'ondermijnen' van de klimaatwetenschap, gezien hun verzet tegen verwijzingen naar 1,5 °C, naar desinformatie en zelfs naar omslagpunten.
Het resultaat was verlamming. Het werkprogramma voor mitigatie mislukte en werd naar Antalya doorgeschoven onder 'regel 16' — de procedurele regel die een onopgelost agendapunt simpelweg naar de volgende zitting overbrengt, zonder overeengekomen tekst om op voort te bouwen. De mondiale doelstelling inzake aanpassing onderging hetzelfde lot. Het definitieve ontwerp stond volledig tussen vierkante haakjes. Vijf opeenvolgende IPCC-bijeenkomsten zijn er nu zelfs niet in geslaagd om overeenstemming te bereiken over een tijdschema voor het volgende evaluatierapport.
De oliestaten handelen niet alleen. De Verenigde Staten hebben zich op 27 januari 2026 formeel teruggetrokken uit het Akkoord van Parijs en hebben aangekondigd zich terug te trekken uit het VN-klimaatverdrag zelf. De regering-Trump heeft bescheiden klimaatgerelateerde initiatieven ter vermindering van de hoge uitstoot in de VS teruggedraaid. Net als de oorlog in Oekraïne is de oorlog tegen Iran rampzalig geweest voor de inspanningen om de winstgevendheid van olie en gas te verminderen. Sinds de Amerikaanse en Israëlische aanvallen van 28 februari en de afsluiting van de Straat van Hormuz wordt Brent-ruwe olie verhandeld tegen meer dan 100 dollar per vat. De winst van BP is door de oorlog meer dan verdubbeld en bereikte in het tweede kwartaal 5,7 miljard dollar, het beste resultaat in vier jaar, terwijl het bedrijf aankondigde dat het 'zich verder zou distantiëren van hernieuwbare energiebronnen'. Oorlog blijkt uitstekend te zijn voor de fossiele brandstoffenindustrie.
De militarisering en de groei van de wapenindustrie zijn in volle bloei, maar de bijdrage ervan aan de wereldwijde uitstoot wordt niet berekend en pogingen om dat op de COP-agenda te zetten zijn tot nu toe mislukt.
Dat is de context waarin het Turkse voorzitterschap een 'actieagenda' aanbiedt die is gebaseerd op vrijwillige doelstellingen, zoals het verhogen van het aandeel van elektriciteit in het eindverbruik van energie van ongeveer 20 procent naar 35 procent tegen 2035. Bowen geeft zelf toe dat de actieagenda en de onderhandelingen 'twee verschillende zaken' zijn. Het gevaar is dat in de ene zaal toezeggingen worden gedaan, terwijl in de andere zaal de echte blokkades worden opgeworpen.
Stijgende temperaturen
Ondertussen wordt de klimaatcrisis steeds ernstiger. 2024 was het eerste kalenderjaar waarin de gemiddelde mondiale temperaturen meer dan 1,5 °C boven het pre-industriële niveau uitkwamen, met een waarde van ongeveer 1,6 °C volgens de Copernicus-metingen. 2025 was met 1,47 °C het op twee na warmste jaar sinds het begin van de metingen en de drie jaren van 2023 tot en met 2025 lagen samen voor het eerst gemiddeld boven de 1,5 °C. Dat alles gebeurde nog voordat de huidige El Niño zich aandiende.
Nu bouwt een 'super'-El Niño – de periodieke opwarming van de oostelijke Stille Oceaan waarbij opgeslagen oceaanwarmte vrijkomt in de atmosfeer – voort op de opwarming die wij hebben veroorzaakt. In september bereikten de zeetemperaturen in de belangrijke Niño 3.4-regio van de Stille Oceaan een recordhoogte van 29,70 °C, hoger dan de pieken van de grote El Niño’s van 1982–83, 1997–98 en 2015–16. Het Japanse weerbureau zegt dat het fenomeen zijn 'grootste intensiteit ooit' heeft bereikt. Volgens de Copernicus Climate Change Service bereikten de mondiale zeewatertemperaturen in september een recordhoogte van 21,05 °C.
Augustus 2026 was, net als juli 2023, de warmste maand ooit gemeten en september was, met 1,63 °C boven het pre-industriële niveau, de op één na warmste septembermaand ooit. In augustus begon een nieuwe reeks maanden met temperatuurstijgingen boven de 1,5 °C en Copernicus verwacht dat die zich zal voortzetten tot in 2027, omdat de mondiale temperaturen enkele maanden na El Niño zelf hun hoogtepunt bereiken. 'We krijgen mogelijk een recordjaar in 2026, gevolgd door een recordjaar in 2027', waarschuwt Copernicus-directeur Carlo Buontempo. 'Het overschrijden van de langetermijngrens van het Akkoord van Parijs is slechts een kwestie van tijd.'
In zuidelijk Afrika heeft de opwarming van de aarde verwoestende gevolgen. In januari kostten overstromingen in Limpopo, Mpumalanga, Mozambique en Zimbabwe aan meer dan 100 mensen het leven en raakten honderdduizenden mensen ontheemd. Nu worden we geconfronteerd met het tegenovergestelde uiterste. Het Climate Impact Lab voorspelt tussen september 2026 en februari 2027 ongeveer 1.200 extra sterfgevallen door hitte in Zuid-Afrika en zo’n 451.000 wereldwijd. El Niño-jaren brengen in onze regio droogte, mislukte oogsten en stijgende maïsprijzen met zich mee. Deze keer komen ze bovenop een door oorlog veroorzaakte schok in de brandstof- en kunstmestprijzen. Voedselonzekerheid en honger zullen in het rijkste land van de regio nog nijpender worden.
Degenen die tijdens hittegolven omkomen, zijn niet de bewoners van voorsteden met airconditioning. Het zijn de ouderen in golfplaten hutten, buitenwerkers, landarbeiders en informele handelaren. Degenen die bij overstromingen alles verliezen, zijn de gezinnen die door de ruimtelijke ordening en de grondmarkten ten tijde van de apartheid naar uiterwaarden en instabiele hellingen zijn gedwongen. Daarom moet de klimaatcrisis in de eerste plaats worden begrepen als een klassenkwestie.
Een bloedbad op het gebied van banen en bestaansmiddelen
De verlamming van de klimaatactie is niet alleen een mislukking op milieugebied. Ze veroorzaakt een bloedbad op het gebied van banen en bestaansmiddelen.
Het is opvallend dat China de enige grote economie is die de transitie als een industrieel project behandelt. In 2025 maakten sectoren voor schone energie 11,4 procent van het Chinese bbp uit. De investeringen in schone energie bedroegen ongeveer 1 biljoen dollar, zo’n vier keer zoveel als er in de winning van fossiele brandstoffen en steenkoolenergie werd gestoken, en waren verantwoordelijk voor meer dan een derde van de economische groei van het land. Alleen al in maart 2026 exporteerde China 68 GW aan zonne-energieapparatuur, waaronder 10 GW naar Afrika. Wat men ook van het Chinese model vindt, het laat zien wat planning en door de staat aangestuurde investeringen kunnen bewerkstelligen.
Elders zijn regeringen verlamd door bezuinigingen, schulden en de politieke macht van het fossiele kapitaal. Ze beschermen de oude industrieën niet en bouwen ook geen nieuwe op. Zuid-Afrika is hiervan een schrijnend voorbeeld. De werkloosheid steeg in het tweede kwartaal van 2026 tot 43,7 procent, waarbij in één kwartaal 345.000 mensen extra hun baan verloren. De werkloosheid onder jongeren tussen 15 en 24 jaar bedraagt zelfs meer dan 60 procent. Eind 2025 sloot ArcelorMittal zijn staalfabriek in Vereeniging, waardoor 3.500 banen verdwenen, en diende het ontslagbrieven uit in Vanderbijlpark. Alleen al in het laatste kwartaal van 2025 verdwenen ongeveer 61.000 banen in de verwerkende industrie en de werkloosheid in de Vaal-driehoek bedraagt meer dan 55 procent. In de mijnbouw en de landbouw gingen in het tweede kwartaal van 2026 nog eens 41.000 banen verloren.
Kolen- en staalgemeenschappen worden aan de markt overgelaten, terwijl de groene industrieën die hen zouden kunnen vervangen, worden geïmporteerd in plaats van opgebouwd. Ondertussen vernietigen droogtes en overstromingen het levensonderhoud van kleine boeren, vissers en informele arbeiders, van wie de meesten geen werkloosheidsverzekering, ontslagvergoeding of ander vangnet hebben om op terug te vallen.
Het 'Belém-actiemechanisme' voor een rechtvaardige transitie, dat Bonn in de praktijk probeerde te brengen, zal hier op zichzelf geen verandering in brengen. Zoals we vorig jaar al betoogden, beschikt het nog steeds niet over geld en geen plan voor herindustrialisering. Een mechanisme dat niet eens het levensonderhoud van één ontslagen staalarbeider kan financieren, is nog geen rechtvaardige transitie. Vakbonden en bewegingen moeten ervoor strijden om het mechanisme middelen en slagkracht te geven; anders blijft het niet veel meer dan een merknaam voor rechtvaardige transitie.
Waarom de beweging haar focus moet verleggen
Drie decennia lang heeft de klimaatbeweging zich grotendeels gericht op mitigatie: emissiedoelstellingen, koolstofbudgetten en de 1,5 °C-grens. Dat was de juiste strijd en het terugdringen van emissies blijft essentieel. Maar we moeten eerlijk zijn over waar dat toe heeft geleid. De 1,5 °C-doelstelling is in feite overschreden. Mitigatie is via onderhandelingen verworden tot een wedstrijd van nationale toezeggingen die de machtigen naar believen negeren. Erger nog, het is gekaapt door koolstofmarkten, compensaties en ‘netto-nul’-boekhouding, waardoor vervuilers zich kunnen vrijkopen en niets hoeven te doen.
Er zijn vier redenen om het zwaartepunt van onze eisen te verleggen naar aanpassing.
Ten eerste staat bij aanpassing het onmiddellijke leven en levensonderhoud van de arbeidersklasse op het spel. Een gezin in Alexandra of Mthatha kan niet wachten tot het wereldwijde koolstofbudget is geregeld. Het heeft een huis nodig dat niet gevoelig is voor overstromingen, kranen die niet droog komen te staan en een kliniek die een hittegolf aankan.
Ten tweede is aanpassing het terrein waarop de rijke landen het meest kwetsbaar zijn. Zelfs de eigen toezeggingen van de COP op dat gebied worden geschonden. In Belém kwamen regeringen overeen om de financiering voor aanpassing voor ontwikkelingslanden tegen 2035 minstens te verdrievoudigen. In Bonn hebben de ontwikkelde landen, zoals Mohamed Adow van Power Shift Africa het uitdrukte, twee weken lang 'geprobeerd die toezegging uit de notulen te schrappen'. Canada, Noorwegen en Japan waren er zelfs tegen om er maar iets over te zeggen. Het Fonds voor Verlies en Schade heeft, drie jaar na de oprichting, minder dan 1 miljard dollar aan toezeggingen. 'Afrika staat nu in brand en wordt overspoeld', zei Adow. De voorzitter van de Afrikaanse Groep voegde er eenvoudigweg aan toe: 'Onze mensen kunnen niet wachten.'
Ten derde biedt aanpassing de klimaatbeweging een uitweg uit de val die is gezet door rechtse populisten, die beweren dat klimaatmaatregelen banen in gevaar brengen. Het bouwen van waterkeringen, het aanpassen van woningen en het veiligstellen van de watervoorziening zijn arbeidsintensieve activiteiten. Ze creëren werk in precies die gemeenschappen die door de fossiele economie in de steek worden gelaten. Aanpassing is, mits goed georganiseerd, een werkgelegenheidsprogramma.
Ten vierde, en het allerbelangrijkste, is aanpassing een kwestie van organisatie. Elke overstroming, elke hittegolf en elke droge kraan is een moment waarop gemeenschappen gedwongen worden om samen op te treden, of het nu gaat om het redden van buren, het eisen van watertankwagens of het confronteren van een gemeente die hen in de steek heeft gelaten. Eisen op het gebied van aanpassing zijn concreet, lokaal en haalbaar. De strijd om die eisen te verwezenlijken kan de organisatie, het leiderschap en het vertrouwen opbouwen die een bredere beweging voor klimaatrechtvaardigheid nodig heeft. Waar emissiedoelstellingen ver weg en abstract aanvoelen, raakt de strijd voor een veilig huis, een goed functionerende regenwaterafvoer of bescherming tegen hitte op het werk rechtstreeks het leven van mensen.
Dit is geen oproep om mitigatie op te geven. Het is een oproep om ons lot niet langer in handen te laten van een onderhandelingsproces dat zo sterk wordt beïnvloed door degenen die van de crisis profiteren en om macht van onderop op te bouwen. Het is een oproep om de machtsverhoudingen te verschuiven, wat nodig is om de strijd voor klimaatrechtvaardigheid te winnen. En het betekent vechten voor aanpassing op onze eigen voorwaarden, niet op die van consultants, verzekeraars en 'veerkracht'-financiers die in onze kwetsbaarheid een nieuwe markt zien. Dit is een oproep om het neoliberalisme als ideologie aan te pakken, dat onze kans om klimaatverandering te stoppen verpest.
Een progressieve aanpassingsagenda
Ons uitgangspunt met betrekking tot aanpassing ligt bij de behoeften van arbeidersgemeenschappen. In samenwerking met de Cry of the Xcluded, het Amadiba Crisis Committee in Pondoland, Coastal Links aan de Wild Coast en gemeenschapsorganisaties van Botshabelo tot Mpumalanga hebben we gepleit voor overheidsinvesteringen in klimaatbanen ter bevordering van klimaatveerkracht. Dat alles zal niet van bovenaf worden toegekend. Voor elke eis moet worden gestreden, straat voor straat, dorp voor dorp en werkplek voor werkplek. De kernelementen daarvan moeten zijn:
1. Een openbaar programma voor klimaatbanen ter bevordering van de veerkracht. De staat, niet de markt, moet de belangrijkste opdrachtgever en investeerder zijn. Er kunnen honderdduizenden fatsoenlijke, vaste banen worden gecreëerd door het aanleggen en onderhouden van waterkeringen en regenwatersystemen, het herstellen van wetlands, stroomgebieden en kustlijnen, het verwijderen van uitheemse vegetatie en het bestrijden van branden. Dat zouden echte banen zijn met fatsoenlijke lonen, niet de kortetermijnvergoedingen van een gierig en corrupt EPWP [Expanded Public Works Programme, Uitgebreid Programma voor Openbare Werken in Zuid-Afrika].
2. Massale woningbouw als motor van groene industrialisatie. Miljoenen Zuid-Afrikanen wonen in huizen die tijdens hittegolven en overstromingen levensgevaarlijk zijn. Een grootschalig programma voor goed geïsoleerde, klimaatbestendige sociale woningen, gebouwd buiten overstromingsgebieden, zou levens direct beschermen. Door cement, staal, bakstenen, ramen en zonneboilers lokaal in te kopen, zouden ook de staalfabrieken van de Vaal en de fabrieken van Gqeberha en Ekurhuleni een afzetmarkt krijgen. Dat is de kern van een op behoeften gebaseerd groen industriebeleid: hier produceren wat mensen nodig hebben.
3. Waterzekerheid als publiek goed. Onze steden droogtebestendig maken betekent het repareren van lekkende gemeentelijke infrastructuur, het opvangen van regenwater, het beschermen van stroomgebieden en het garanderen van een gratis basisvoorziening. Het mag niet leiden tot privatisering, prepaidmeters of tarieven die de armen straffen.
4. Het beschermen van bestaansmiddelen op het land en op zee. Kleine boeren, vissers en plattelandsgemeenschappen hebben steun nodig voor klimaatbestendige agro-ecologie, zaadbanken, lokale voedselsystemen en gegarandeerde rechten op land en mariene hulpbronnen. Zoals de Amadiba-gemeenschap heeft laten zien in haar verzet tegen mijnbouw, vormen gemeenschappen die hun land verdedigen vaak de eerste verdedigingslinie bij aanpassing.
5. Sociale bescherming tegen klimaatschokken. Een universele basisinkomensgarantie, te beginnen met het permanent maken en verhogen van de SRD-toelage, is een maatregel voor klimaataanpassing. Het biedt huishoudens een vangnet als overstromingen, droogtes en prijsschokken toeslaan. Dat geldt ook voor hittebeschermingsmaatregelen voor buitenwerkers en openbare verkoelingscentra in onze townships.
6. Zelfbestuur van de gemeenschap. Aanpassingsplannen moeten samen met de gemeenschappen worden opgesteld en mogen hen niet worden opgelegd. Participatieve planning, met middelen voor gemeenschapsorganisaties om hun eigen omstandigheden te onderzoeken en te monitoren, is de waarborg dat 'veerkracht' geen voorwendsel wordt voor gedwongen verplaatsingen.
7. Financiering die de schuldenlast niet vergroot. Aanpassing moet worden gefinancierd uit overheidsmiddelen, niet via leningen. Dat betekent schadevergoedingen betaald door de historische vervuilers, evenals windfall-belastingen op winsten uit fossiele brandstoffen – zoals de oorlogsbonanza van BP en SASOL – en progressieve vermogensbelasting in eigen land. Het betekent het kwijtschelden van de schulden die onze regeringen tot bezuinigingen dwingen en het beëindigen van illegale geldstromen die het continent veel meer ontnemen dan het aan klimaatfinanciering ontvangt.
Wat te verwachten van Antalya en wat te doen
Waar kunnen klimaat- en sociale-rechtvaardigheidsactivisten zich dus op verheugen tijdens COP31? In het beste geval bescheiden resultaten uit de onderhandelingskamers. In het beste geval zien we misschien een mechanisme voor een rechtvaardige transitie zonder geld, een reeks aanpassingsindicatoren zonder financiering en vrijwillige toezeggingen inzake elektrificatie en hernieuwbare energie. In het slechtste geval slagen de rijke landen erin hun belofte om de aanpassingsfinanciering te verdrievoudigen in de doofpot te stoppen. Ondertussen gaat de tweede Global Stocktake van start, die weer een evaluatie belooft van een mislukking die we al kennen.
Dat betekent niet dat we de COP de rug moeten toekeren. Het blijft een strijdtoneel, waar de eisen van Afrikaanse en kleine eilandstaten kunnen worden versterkt en waar rijke landen aan hun beloften kunnen worden gehouden. Er zijn reële kansen: de strijd om de verdrievoudiging van de aanpassingsfinanciering te verdedigen, de inspanning om het mechanisme voor een rechtvaardige transitie van middelen te voorzien en de groeiende coalitie van landen die aandringen op een routekaart voor fossiele brandstoffen. Activisten in Antalya moeten de COP gebruiken als platform om die inspanningen te ondersteunen en het verraad op het gebied van aanpassingsfinanciering aan de kaak te stellen. Ze moeten eisen dat er sprake is van financiering in de vorm van subsidies, echt geld voor verlies en schade en herstelbetalingen in plaats van leningen. Maar het doorslaggevende werk vindt thuis plaats, bij het organiseren van degenen die het zwaarst door de crisis worden getroffen.
In Zuid-Afrika betekent dat het opbouwen van een beweging die de strijd tegen werkloosheid koppelt aan de strijd tegen de klimaatcrisis. Het betekent dat de eis voor een openbaar klimaatwerkgelegenheidsprogramma, voor klimaatbestendige huisvesting en voor waterzekerheid moet worden voorgelegd aan gemeenten, provincies en het ministerie van Financiën. Het betekent het verenigen van ontslagen staalarbeiders, werkloze jongeren, krottenbewoners, landarbeiders en vissers rond een gemeenschappelijk programma. En het betekent het confronteren van de bezuinigingspolitiek die ons vertelt dat er geen geld is, terwijl er altijd wel geld is voor reddingsoperaties, voor subsidies voor fossiele brandstoffen en voor oorlog.
Die organisatie moet beginnen waar de mensen zijn. Het betekent klimaatcomités in townships en dorpen die lokale risico’s in kaart brengen en hun eigen aanpassingsplannen opstellen. Het betekent gezondheids- en veiligheidscomités op werkplekken die bescherming eisen tegen extreme hitte. Het betekent allianties tussen vakbonden en maatschappelijke organisaties om gemeentelijke begrotingen en rampenplannen ter discussie te stellen. En het betekent dat elke rampenrespons wordt omgezet in een eis tot permanente verbetering van de veerkracht.
Zolang de fossiele brandstofindustrie zo’n grote invloed heeft op de COP, kunnen we niet wachten tot zij levert wat onze gemeenschappen nodig hebben. De crisis is hier. De vraag is niet langer alleen hoe snel we de uitstoot kunnen terugdringen, maar wie er beschermd zal worden als de temperatuur stijgt — en wie er achtergelaten zal worden om te verbranden en te verdrinken. Dat is een politieke keuze en het is er een die alleen een georganiseerde massabeweging van de arbeidersklasse, opgebouwd rond de strijd om zich aan te passen en te overleven, kan afdwingen.
Brian Ashley is lid van Zabalaza for Socialism, maakt deel uit van het redactieteam van Amandla! en is coördinator van het Alternative Information and Development Centre (AIDC) in Zuid-Afrika.
Dit artikel stond op Amandla!. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.
Reactie toevoegen