De politieke situatie in Argentinië is de afgelopen weken en maanden aanzienlijk veranderd. Tegen de achtergrond van de regering-Milei in crisis en de achteruitgang van het Peronisme [1], laten peilingen een sterke  stijging zien in de steun voor Myriam Bregman, parlementslid voor het Arbeiderslinks Front – Eenheid (FIT-U). Ze heeft een steunpercentage tussen de 10 en 15 procent voor het presidentschap (tegenover 2,7 procent in 2023) en wordt momenteel beschouwd als de populairste politicus van het land.

De FIT-U [2], een electorale alliantie van vier revolutionaire organisaties, staat zelf momenteel op bijna 10 procent en dient zich aan als een alternatief voor miljoenen Argentijnen. Echter, de historische problemen die de radicaal-linkse beweging in Argentinië al langer parten spelen, steken ook nu weer de kop op. Ondanks haar strijdbaarheid blijft radicaal-links gefragmenteerd en in sommige gevallen zeer sektarisch.

De huidige status van de FIT-U als louter electorale alliantie van vier trotskistische organisaties (de Socialistische Arbeiderspartij (PTS), de Socialistische Arbeidersbeweging (MST), Socialistisch Links (IS), de Werkerspartij (PO) [3] blijkt in deze situatie een groot obstakel voor verdere ontwikkeling. Werkers, en andere krachten (sociale bewegingen, organisaties van werklozen, vakbonden, mensenrechtenorganisaties) die naar links opschuiven, kunnen wel op de FIT-U stemmen en haar steunen, maar ze kunnen er geen lid van worden. Er is geen individueel lidmaatschap, waardoor werkers en jonge activisten de keuze hebben om zich aan te sluiten bij een van de vier bestaande groepen, die samen zo'n 10.000 leden tellen, of om de FIT-U alleen van buitenaf te steunen.

In wezen bestaat de alliantie alleen als een verenigde kracht tijdens verkiezingen. FIT-U heeft vijf zetels in het Argentijnse parlement. Maar op de werkvloer, in vakbonden of op universiteiten voeren de vier groepen doorgaans afzonderlijk campagne of staan ​​ze lijnrecht tegenover elkaar. Hetzelfde geldt voor straatprotesten. Zo organiseerde de PTS op 1 mei van dit jaar eigen demonstraties, terwijl de andere organisaties gezamenlijke demonstraties hielden.

Om die situatie te doorbreken en om als links gebruik te kunnen maken van de nieuwe mogelijkheden initieerde bekende Argentijnse linkse activisten een debat met een open brief aan de partijen in de FIT-U, getiteld 'Links staat voor een grote uitdaging'. De brief circuleert al meer dan een maand in Argentinië en werd onlangs gevolgd door een tweede brief, eveneens ondertekend door bekende linkse activisten.

Israel Dutra interviewde de revolutionair marxist Eduardo Lucita over het zich ontwikkelende politieke landschap in Argentinië. Lucita is een ondertekenaars van de brief en co-coördinator van het Argentijnse collectief van linkse economen (EDI). (redactie Grenzeloos)

Eduardo, de open brief die jullie [4] aan de partijen van de FIT-U hebben gericht, heeft veel weerklank gevonden in linkse kringen en fora en ik denk ook daarbuiten; hij is zelfs tot in Brazilië doorgedrongen. Kun je ons een overzicht geven van jullie doelstellingen en waarom juist dit moment gekozen is?

Ik zal me beperken tot de grote lijnen van de brieven. Om te beginnen met de context: een verscherping van de sociale crisis en een gevoel van toekomstloosheid onder jongeren, een daling van het imago van de president en een sterke afwijzing van zijn regeringsbeleid, ernstige moeilijkheden voor het peronisme om zijn interne crisis op te lossen en de opkomst van de antikapitalistische linkse beweging, belichaamd door Myriam Bregman (MB, lid van de PST).

Die context leek ons een keerpunt in de politieke situatie en een kans én uitdaging voor links. Het eerste doel was dus om een debat op gang te brengen over die conjunctuur, die naar mijn mening uitzonderlijk is. Afgaande op de ontvangen opmerkingen, kritiek en suggesties – zelfs PTS, MST en IS publiceerden de eerste brief op hun respectievelijke websites – kunnen we aannemen dat dat eerste doel wordt bereikt. Naast de analyses en karakteriseringen die de brief bevat, komt die ook met concrete voorstellen, zoals het oprichten van 'Comités voor strijd en steun aan MB' en zelfs de mogelijkheid om technische werkgroepen op te zetten om het programma van links nauwkeuriger uit te werken, wat volgens ons de opmars ervan zou versterken.

Wat betreft de vraag: waarom nu? In de hele tekst komt het idee naar voren dat het voor het eerst in meer dan 40 jaar mogelijk is om massasectoren te mobiliseren in het perspectief van een arbeidersregering en de mogelijkheid om de werkelijke macht in onze samenleving te betwisten. Voor ons, en dat zeggen we ook in de brief, zouden de comités hier een belangrijke rol spelen. Het lijkt me een ongekende situatie die we moeten zien te benutten.

Zowel kwantitatieve als kwalitatieve peilingen laten een stijging zien van de nationale afgevaardigde voor de FIT-U, Myriam Bregman, zowel wat betreft haar imago als de stemintentie. Heeft die stijging je verrast?

Nou, de populariteit van Bregman stijgt al enkele jaren. Ze is een linkse activiste met een lange staat van dienst op het gebied van mensenrechten en de ondersteuning van vakbonds- en sociale strijd. Ze is ook een zeer krachtige stem in het Nationaal Congres. Ze is de enige politieke figuur in het land met een positief imago en heeft een gemiddelde stemintentie van 10 procent. Ik ben aangenaam verrast.

Waaraan denk je dat die explosieve groei te danken is? Aan haar persoonlijke eigenschappen, aan het algemene beleid dat ze uitdraagt en voorstelt, of aan het feit dat de politiek-sociale situatie vraagt om een figuur die net zo ontwrichtend is als Milei destijds was?

Ik denk dat het een combinatie van verschillende factoren is. Enerzijds is het ongetwijfeld zo dat de sociaal-economische situatie, die tot uiting komt in de daling van Milei's imago – het laagste van de cyclus – en vooral dat 60 procent van de ondervraagden het regeringsbeleid afkeurt, zwaar weegt. Ook de verschuiving van het peronisme naar rechts speelt een rol. Een verschuiving van de partijtop die ver verwijderd is van haar historische achterban, die gefragmenteerd is, zonder leiderschap en zonder koers.

Collega's uit de agglomeratie van Buenos Aires vertelden me onlangs dat ze zagen dat binnen het peronisme de stemintentie verschuift van de traditionele figuren naar Juan Grabois, maar dat nu, zonder dat ze weten waarom, de opmars van Grabois tot stilstand is gekomen en de stemintentie rechtstreeks naar Bregman gaat. Ik weet niet of dat zo is, maar het is een opmerking om rekening mee te houden. (Noot van de redactie: Grabois is leider van een progressieve stroming binnen het peronisme die nauwe banden heeft met delen van de katholieke kerk).

Nu denk ik dat haar rol als onverzettelijk oppositielid die met geen enkele regering compromissen sloot (net als de andere afgevaardigden van de FIT-U) doorslaggevend is geweest. Ook haar persoonlijkheid en charisma wegen zwaar. Ze is een prettig persoon in de omgang, altijd met een glimlach, belezen en intelligent. Ze is geschikt voor debatten in het parlement, om de straat op te gaan en om in de media te verschijnen, waar ze tegenwoordig waarschijnlijk de meest gevraagde figuur is. Ik wil daar aan toevoegen dat ze al ruim twintig jaar lid is van een trotskistische partij; jij en ik weten maar al te goed hoe veeleisend die partijen zijn. Je bent fulltime partijlid. De persoonlijkheid van Bregman komt voort uit haar DNA, maar ik denk ook uit het feit dat ze in die partij is gevormd en opgegroeid.

In de eerste open brief zijn jullie het oneens met de uitspraken Bregman en Christian Castillo [een andere PTS-leider en FIT-U-parlementariër] dat de voorwaarden voor een linkse regering of voor het betwisten van de macht niet aanwezig zijn omdat er geen krachtige sociale beweging of organen van dubbele macht bestaan.

Naar mijn mening waren die uitspraken niet erg gelukkig gekozen. Niet dat ze helemaal onjuist zijn, maar ze hielden geen rekening met de context en kwamen defensief over, terwijl wij geloven dat er wel degelijk voorwaarden zijn voor een actievere en proactievere houding, die het nodige verzet kan overwinnen. Gelukkig hebben de kameraden die uitspraken niet herhaald; ik denk dat er een proces van bezinning heeft plaatsgevonden. Zo zei MB onlangs in een interview: 'Natuurlijk willen we de regering vormen, natuurlijk willen we de macht hebben om deze situatie grondig te veranderen'.

Jullie geven ook een controversiële karakterisering van het moment waarop jullie menen 'dat een electorale sprong waarschijnlijker is dan een opstandige sprong' en stellen vervolgens 'Strijd- en steuncomités voor MB' voor. Bevatten die definities geen electoraal afdwalen? Hoe verhouden ze zich tot het voorstel van de PTS voor een Arbeiderspartij ? Is de Brief niet te optimistisch?

Goed, tegenover zoveel berusting en wanhoop die men ons wil opleggen, kiezen wij voor het optimisme van de wil. Maar niet in abstracto, wel op basis van een situatie die aan het veranderen is. Wat de PT betreft, kan ik je geen definitief antwoord geven; ik ben niet helemaal op de hoogte van hun standpunten. Want in haar toespraak in het Ferro-stadion op 1 mei sprak MB over een arbeiderspartij, vervolgens over een instrument van de arbeiders, daarna over een partij van de nieuwe arbeidersklasse en ten slotte over een nieuwe historische beweging. Ik veronderstel dat die definities met het verstrijken van de dagen preciezer zullen worden en ik denk dat ze besproken zullen worden in de FIT-U, waarvan ik begrijp dat de coördinatieraad dezer dagen bijeenkomt.

Wat het electoraal denken betreft: niemand twijfelt eraan dat het offensief van het kapitaal onder leiding van president Milei zich richt op de levensomstandigheden van de werkende bevolking, op de milieubescherming, op de rechten van de vrouwenbeweging en de diversiteit, evenals op de diverse minderheden in het land die de vele vormen van verzet voeden. Maar het is ook een gemeenplaats dat die strijd, die naar alle waarschijnlijkheid in de toekomst zal toenemen, versnipperd en gefragmenteerd is en vaak doorkruist wordt door identiteitscriteria die elke poging om die te verenigen en te centraliseren beïnvloeden of belemmeren.

Tot overmaat van ramp geven leiders zoals die van de Confederación General del Trabajo (CGT, de grootste vakbond) de voorkeur aan onderhandelen boven confrontatie, of kijken ze de andere kant op. Niemand denkt nu dat er een sociale explosie op komst is, hoewel de klassenstrijd natuurlijk onvoorspelbaar is. Anders hadden we allemaal 2001 voorspeld. Ik ben al op leeftijd en herinner me het conflict in de vleesverwerkingsfabriek Lisandro de La Torre in 1959, dat uitmondde in een algemene staking die via de ‘Arabische telefoon’ (mond op mond) werd afgekondigd… Het is een feit: uit peilingen blijkt dat de electorale opmars veel meer kans maakt om werkelijkheid te worden.

In de tweede brief 'Enkele overwegingen over de taken die voor ons liggen' leggen jullie veel nadruk op de Basiscomités, die jullie presenteren onder de leus 'Voor een regering van arbeiders: Myriam Bregman als president'.

Dat klopt. Het voorstel van de comités, dat MB overigens in haar toespraak van 1 mei heeft overgenomen toen ze sprak over 'het organiseren van de sympathie', wil een instrument zijn waarin niet alleen de activisten van de partijen die deel uitmaken van de FIT-U of van andere organisaties of bewegingen samenkomen, samen met intellectuelen en kunstenaars, maar vooral ook degenen die nu de hoofdrol spelen in die verspreide en gefragmenteerde strijd. Het gaat erom de breedst mogelijke eenheid bijeen te roepen, zodat ze gezamenlijk een minimumprogramma kunnen bespreken dat de noodsituatie aanpakt en mogelijkheden opent voor een perspectief van diepgaande transformatie van onze samenleving.

De afgelopen dagen heeft de PTS al de openbare oproep 'Jij bent nodig' gelanceerd; wij sluiten ons aan bij die oproep omdat het een stap vooruit is die uitnodigt tot deelname en organisatie achter het idee van een arbeidersregering. Het stelt ook het idee voor van een Arbeiderspartij en/of een nieuwe historische beweging, maar zoals ik je al eerder zei, vereist dat een diepgaandere discussie.

Het is logisch dat die comités, bijeengeroepen door en achter MB geschaard, ook een electorale rol spelen. Kijk, het is zeer waarschijnlijk dat we nu in een impasse terechtkomen door het WK voetbal, maar daarna staan de verkiezingen alweer voor de deur. Niet alleen omdat veel mensen denken dat dit zo niet langer kan. Maar ook omdat er binnen de heersende klassen al een sector is die twijfelt of Milei herkozen zal worden. En zelfs of het in hun belang is dat hij herkozen wordt. Daarom zijn er genoeg mensen die overwegen 'hem los te laten om het project te redden' en al op zoek zijn naar een vervanger.

Dus voor mij is dit geen electoraal spel. Het is profiteren van een ongekende situatie. Maar als je de twee brieven bekijkt, zie je dat er op wordt aangedrongen om de strijd en de straat niet op te geven. Het electorale is ook een strijdveld. Zoals men vroeger zei: men moet de strijd op het terrein waar de heersers domineren niet minachten.

Jullie hebben het ook over de overgang van de verdediging naar de aanval. Dat idee lijkt me interessant en niet alleen voor links in Argentinië. Kun je ons uitleggen hoe die overgang eruit zou zien?

Het is duidelijk dat de sympathie waarover MB het heeft, of de verandering in de stemming die wij – en niet alleen wij – beschrijven, niet automatisch verandert in georganiseerde kracht en evenmin in stemmen. Om dat te bereiken is een soort culturele verandering van links nodig, hier en in de wereld, waarbij we het louter zelfopbouwende of eigen gelijk beleid achter ons laten en prioriteit geven aan het algemeen belang van de arbeiders- en volksbeweging. Dat wil zeggen: minder avant-gardisme en meer massapolitiek om brede sectoren te bereiken die door de crisis zijn getroffen, zelfs degenen die zich niet identificeren met antikapitalisme of socialisme. In ons geval is het noodzakelijk om de vele groepen en sectoren van het peronisme, die ronddwalen zonder project, zonder programma, zonder duidelijk leiderschap en die keer op keer hun intentie uitspreken om 'à la Bregman' te stemmen, te bereiken en uit te nodigen om deel te nemen aan de comités.

En dat brengt ons bij de noodzakelijke eenheid van links, niet alleen omdat we samen sterker zijn, maar ook omdat die eenheid ons in staat stelt de realiteit gezamenlijk te overdenken en ernaar te handelen. Een eenheid die niet louter op woorden berust, maar die vruchteloze discussies achter zich laat en ruimte biedt aan onafhankelijke, democratische en autonome basiscomités, die een gemeenschappelijk platform bieden aan de strijdbare energie die momenteel verspreid is over talrijke, vaak ineffectieve platforms.

Als we in die richting vooruitgang boeken – en daarvoor hebben we een mentaliteitsverandering bij de partijactivisten nodig – kunnen we de defensieve fase waarin we ons al zo lang bevinden achter ons laten en overgaan tot een offensief dat het mogelijk maakt om te denken aan perspectieven die niet alleen gericht zijn op verzet, maar ook op het transformeren van deze ondraaglijke realiteit. Zoals het probleem van de macht en de noodzakelijke samenwerkingsverbanden of allianties om dat mogelijk te maken.

We staan voor een ongekende kans die tegelijkertijd een grote uitdaging voor links vormt. Die kans is niet onbeperkt in de tijd. Zoals we weten verdraagt de politiek geen leegte en als links die ruimte niet inneemt, zullen anderen dat doen. Ik denk dat er niet veel tijd te verliezen is.

Eduardo, ik doe dit interview vanuit een internationalistisch perspectief. Hoe plaats je in dit verband wat er in jouw land, en ook in Bolivia, gebeurt, in een wereld die gekenmerkt wordt door geopolitieke spanningen, de opkomst van rechts en een figuur als Donald Trump?

Nou, Argentinië is in zekere zin een uitzonderlijke situatie. We worden geregeerd door een president die zichzelf omschrijft als anarchokapitalist en die ideologisch voorop loopt in de opkomst van rechts in de wereld en die bovendien het internationale beleid van het land ondergeschikt heeft gemaakt aan het Amerika van Trump en het Israël van Netanyahu. Daar staat tegenover dat we een antikapitalistische linkse beweging hebben zoals er op dit moment volgens mij geen andere in de wereld is, die al 15 jaar wordt aangevoerd door een verkiezingsalliantie (de FIT-U) van vier trotskistische partijen, iets wat ook ongekend is.

Bolivia maakt een ernstige politieke crisis door, aangewakkerd door een opstand van arbeiders, inheemse volkeren en boeren die de belangrijkste verkeersaders en centra van het land hebben geblokkeerd en de aftreding eisen van de regering-Paz, die iets meer dan zes maanden geleden bij verkiezingen is gekozen. Mocht dat gebeuren – en gezien de kritieke sociale situatie is het niet uit te sluiten dat dat ook in mijn land zou kunnen gebeuren – dan zou dat een heel sterke internationale impact hebben. Het zou ook een enorme impact hebben als we Milei bij de presidentsverkiezingen van 2027 uit de politieke macht zouden verdrijven. Het zou een concreet bewijs zijn dat extreemrechts verslagen kan worden, of dat nu via een opstand gebeurt of via de stembus. En als de antikapitalistische linkse beweging daarbij een beslissende rol speelt, zou dat een voorbeeld zijn voor linkse krachten overal ter wereld.

Wat Trump betreft, is het duidelijk dat hij het hoofd is van een imperium in verval dat zich verschuilt achter het 'westerse blok' en dat in dat verval steeds agressiever en roofzuchtiger wordt. Dat heeft hij aangetoond met de militaire invasie van Venezuela en de ontvoering van de president van dat land, met de bedreigingen en de verstikking van Cuba en met zijn uitspraken over de annexatie van Canada en Groenland. Hij liet zich door Israël meeslepen in de oorlog in het Midden-Oosten, terwijl hij toekijkt wat er gebeurt in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever en in Libanon. Hij raakte verwikkeld in de oorlog zonder strategie voor het begin of het einde ervan en het is duidelijk dat hij verzwakt uit die door hem veroorzaakte chaos zal komen. Dat kan gevolgen hebben voor de tussentijdse verkiezingen in november in de VS.

De tegenhanger hiervan is de opkomst van China, dat vandaag de dag het referentiepunt op het wereldtoneel is, zoals een Spaanse politicoloog het omschrijft. In iets minder dan een week ontving Xi Jinping Donald Trump en Vladimir Poetin voor staatsbezoeken in Peking. Met beiden sloot hij verschillende soorten handels- en politieke overeenkomsten, maar hij deed geen van beiden een belangrijke concessie. Hij dwong Trump om terug te krabbelen wat betreft de wapenverkoop aan Taiwan en maakte Poetin duidelijk dat China belangrijker is voor Rusland dan Rusland voor China. Het is een wereldorde die aan het veranderen is en alles lijkt erop te wijzen dat we afstevenen op een verdeling in invloedssferen die de situatie voor een tijdje kunnen stabiliseren, maar daarna kunnen de spanningen terugkeren, vooral als we bedenken dat achter dat alles de onopgeloste crisis van het wereldwijde kapitalistische systeem schuilgaat.

Tot slot hebben we hier in Porto Alegre eind maart de eerste Antifascistische Conferentie voor de Soevereiniteit van de Volkeren gehouden, waaraan een belangrijke delegatie uit jouw land heeft deelgenomen. Wat is jouw mening hierover en hoe zie je de toekomst ervan?

Nou, ik weet niet of je weet dat ik van hieruit heb samengewerkt met Eric Toussaint, een van de belangrijkste initiatiefnemers, bij de organisatie van de conferentie. Ik reis niet meer, maar uit de ontvangen verslagen en opmerkingen van diverse kameraden blijkt dat de conferentie een succes was, zowel wat betreft het aantal deelnemers als de diversiteit van de onderwerpen die in talrijke panels en tijdens zelfgeorganiseerde activiteiten werden besproken. Het lijdt geen twijfel dat dat succes het resultaat is van het gemeenschappelijke doel om een internationaal naar elkaar toegroeien te smeden die het opneemt tegen de extreemrechtse krachten die overal ter wereld de kop opsteken. Een doel dat wordt gedeeld door verschillende partijen en sociale bewegingen in Brazilië en internationale organisaties zoals het CADTM, de Vierde Internationale, Jubileo Sur en de Rosa Luxemburg Stichting in Brazilië.

Er nam inderdaad een grote delegatie uit mijn land deel, bestaande uit leden van antikapitalistische organisaties en andere centrumlinkse en/of progressieve organisaties, evenals enkele vooraanstaande figuren uit de intellectuele wereld. [5]

Ik ben er uiteraard van overtuigd dat de conferentie een vervolg moet krijgen; dat werd ook zo opgevat door het Internationaal Comité, dat besloot twee activiteiten te organiseren, één in Mexico en één in Argentinië. We zullen zien wanneer die kunnen plaatsvinden. De beslissing is genomen en het is onze plicht om ze uit te voeren.

Noten

1. Het peronisme is sinds de machtsovername van president Juan Domingo Perón in 1946 de dominante politieke kracht in Argentinië. Hoewel het momenteel in de oppositie zit, is het sinds het einde van de militaire dictatuur in 1983 ook de belangrijkste regeringspartij geweest. Als brede politieke beweging omvat het een breed spectrum aan politici (van rechts tot centrumlinks en progressief), waaronder de vorige centrumlinkse regeringen van Nestor Kirchner (2003-2007) en Cristina Fernández de Kirchner (2007-2015).

2. De FIT-U behaalde na haar oprichting in 2011 tussen de 2,5 procent en 5,5 procent van de stemmen bij de nationale verkiezingen. Bij de tussentijdse verkiezingen in het najaar van 2025 behaalde ze 3,9 procent van de stemmen.

3. De organisaties van de Argentijnse afdeling van de Vierde Internationale maken geen deel uit van FIT-U.

4. Onder de ondertekenaars van deze open brieven bevinden zich ook Ariel Petruccelli, een bekend intellectueel; Juan Pablo Casiello, een bekende vakbondsleider van leraren uit Rosario en Aldo Casas, een veteraan van de revolutionair socialistische beweging.

5. Van de vier partijen van FIT-U maakte alleen de MST deel uit van de Argentijnse delegatie bij de Antifascistische Conferentie in Porto Alegre.

Eduardo Lucita is directeur van het marxistische tijdschrift Cuadernos del Sur en lid van de Argentijnse groep Economistas de Esquerda (EDI) en van de Vierde Internationale. 

Israel Dutra is socioloog, secretaris van Sociale Bewegingen van de PSOL, lid van het Nationaal Bestuur van die partij en van de Movimento Esquerda Socialista (MES/PSOL), een zusterorganisatie van Grenzeloos.

Dit artikel stond op Movimiento Revista. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.