In het artikel over de hittegolf dat Christine Poupin en ik hebben geschreven, wordt de hervorming van het ETS-systeem genoemd als een van de symptomen van de ecologische terugslag in Europese stijl. Met de dag komen we hierover iets meer te weten.

De zwaarste hittegolf sinds het begin van de weermetingen is inderdaad het moment dat de Europese Commissie heeft gekozen om haar voorstel voor de hervorming van het emissiehandelssysteem (ETS) openbaar te maken.

'Meer tijd om te vervuilen, meer geld om minder te vervuilen'

Dit voorstel wordt door de uiterst kapitalistische Financial Times perfect samengevat in de kop dat Europa 'bedrijven meer tijd wil geven om te vervuilen en meer geld om minder te vervuilen'.

Ter herinnering: het ETS, het vlaggenschip van het EU-klimaatbeleid, is het systeem dat grote, CO₂-intensieve bedrijven (energie, staalindustrie, cement, glas, aluminium...) verplicht om over 'vervuilingsrechten' te beschikken om elke uitgestoten ton CO₂ te rechtvaardigen. De betrokken bedrijven zijn verantwoordelijk voor ongeveer 40 procent van de uitstoot in de EU.

Oorspronkelijk werden de emissierechten gratis en zeer royaal door de lidstaten verdeeld. Omdat overtollige rechten op de 'emissierechtenmarkt' konden worden verkocht, hebben sommige bedrijven, zoals Mittal, in naam van het klimaat lucratieve zaken gedaan.

Het ‘groene kapitalisme’, theorie en praktijk

Volgens neoliberale theoretici die voorstander zijn van het zogenaamde ‘groene kapitalisme’, zouden de vermindering van het aantal emissierechten, de verlaging van het gratis aandeel en de prijsstijging (de emissierechten bedragen momenteel ongeveer 80 euro per ton) het mogelijk moeten maken om de zware industrie geleidelijk en soepel koolstofvrij te maken.

2039 was de vastgestelde datum voor die overgang. Maar het werkt niet. Onder druk van de industrie kiest de Commissie daarom voor een uitstel van tien jaar. Daardoor zal de hoeveelheid emissierechten die jaarlijks in omloop wordt gebracht minder snel dalen dan verwacht. Na 2030 zal de daling tussen 2031 en 2035 afnemen van -4,4 procent per jaar naar -3,7 procent per jaar, en vervolgens tussen 2036 en 2040 naar -1,7 procent per jaar.

Naast het uitstel van de deadline en de afremming van de volumevermindering komt de Commissie de industrie tegemoet wat betreft de toewijzing van gratis emissierechten. Die vertegenwoordigen momenteel 35 tot 40 miljard euro per jaar en zouden in 2034 moeten verdwijnen. Die worden verlengd tot 2038 voor bedrijven die zich ertoe verbinden om in Europa te investeren. In dat geval kunnen ze tot 80 procent van hun uitstoot dekken zonder ook maar één euro te betalen.

Een ander onderdeel van de besluiten van de Commissie betreft de door bedrijven gekochte emissierechten. Die worden betaald aan de lidstaten, die hiermee in totaal 24 miljard euro in hun kas ontvangen. De Commissie wil dat ten minste de helft van dat bedrag aan de bedrijven wordt uitgekeerd om de decarbonisatie te financieren (tegenover 5 procent op dit moment). Kortom: geld dat momenteel ten goede komt aan de samenleving, zou aan haar moeten worden onttrokken en worden teruggegeven aan de vervuilers die willens en wetens het klimaat verstoren, ten koste van de samenleving.

De goocheltrucs van Wopke Hoekstra

Wopke Hoekstra, de klimaatcommissaris (een voormalig Shell-medewerker), beweert dat deze 'flexibiliteitsmaatregelen' de EU er niet van zullen weerhouden haar doelstelling van netto nuluitstoot in 2050 te halen. In werkelijkheid moet hij, om netto nul toch (op papier) te halen, twee meer dan twijfelachtige trucs toepassen: enerzijds de aankoop van ‘koolstofkredieten’ op de internationale markt tussen 2036 en 2040; anderzijds het gebruik van CO₂-afvang en -opslag voor 250 miljoen ton CO₂.

Koolstofkredieten zijn een soort emissierechten die voortkomen uit investeringen die er in de landen van het Zuiden voor moeten zorgen dat de toekomstige uitstoot lager uitvalt dan de ‘business as usual’-prognoses. Er is grote argwaan geboden ten aanzien van die kredieten, die vaak met fraude zijn bezoedeld (met name de kredieten die worden gegenereerd door boomplantages of door zogenaamde bosbeschermingsmaatregelen). Bovendien komt het erop neer dat de landen in het Zuiden als het ware een deel van de atmosfeer wordt ontnomen, volgens een koloniale logica. Wat betreft het afvangen en opslaan van CO₂, zijn er talrijke problemen op het gebied van betrouwbaarheid, haalbaarheid en financiering.

Het is twijfelachtig of die twee noodoplossingen de EU in staat zullen stellen haar toezegging na te komen. Maar dat is niet de enige zorg. Door het kapitaal namelijk meer tijd en geld te geven om de uitstoot te verminderen, dreigt de prijs van de emissierechten te dalen, waardoor de druk op bedrijven afneemt. Bedrijven die al inspanningen hebben geleverd, zullen zich benadeeld voelen en het rustiger aan gaan doen en bedrijven die dat nog niet hebben gedaan, zullen zo min mogelijk blijven doen. Uiteindelijk zou de uitstoot wel eens kunnen toenemen.

De ramp is in zicht, laten we gas geven!

De kern van de zaak is dat het grootkapitaal de rem heeft gezet op de energietransitie en het ontoereikende milieubeleid. Voorbij is de komedie van het 'groene kapitalisme'; de meedogenloze concurrentie op de markten vereist 'realisme', 'flexibiliteit' en 'vereenvoudiging'. Trump geeft dat kapitalistische dictaat zijn meest idiote, meest extremistische en meest openlijk ontkennende vorm die er bestaat, maar alle regeringen volgen hem automatisch. Ze versnellen allemaal de race naar de ramp, in naam van de concurrentie op de markten, in naam van de winst. Dat is misdadig en het zal heel slecht aflopen.

Het kapitalisme is werkelijk het meest monsterlijk onzinnige systeem dat de mensheid ooit heeft voortgebracht. Er is alleen hoop in de strijd en in solidariteit.

Dit artikel stond op ESSF. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.