Na zes jaar van basisactivisme, een volksinitiatief, meer dan 700.000 handtekeningen en herhaaldelijke parlementaire tegenwerking heeft Spanje in januari 2026 een buitengewone administratieve regularisatieprocedure voor migranten in gang gezet. Tot wel 500.000 mensen kunnen hiervan profiteren.

Vicky Columba, woordvoerster van Regularización.Ya [Regularisatie.Nu], beschrijft het traject vanaf het ontstaan van het platform tijdens de lockdowns in de pandemie tot aan de goedkeuring. Ze legt het onderscheid met de negen eerdere regularisaties in Spanje uit: het werd aangestuurd door migranten zelf, in plaats van door marktlogica of onder toezicht van ngo’s. Ze bespreekt de parlementaire tegenwerking, het verzet van de grootste vakbonden, de beperkingen van het decreet zelf en het volgende doel van de beweging: het Europees Pact inzake migratie en asiel, dat tot stand kwam met directe deelname van de PSOE. Daartegen, zo stelt ze, heeft links in Spanje nog niet gepleit. [Adam Novak, ESSF]

Hoe is het platform Regularización.Ya ontstaan en welke stappen hebben jullie de afgelopen jaren gezet?

Het platform begon als een communicatiemiddel tussen verschillende regio’s toen we in de greep van de pandemie raakten. Een buitengewone regularisatie doorvoeren in de buitengewone context van een pandemie werd cruciaal: we wisten dat de migrantengemeenschap een van de groepen zou zijn die het zwaarst getroffen zou worden door de lockdowns, het gebrek aan voedsel en de beperkte toegang tot uitkeringen.

Toen gingen we ons vanuit verschillende regio’s organiseren. Eerst om een brief aan de regering op te stellen. Vervolgens om een niet-wetgevend voorstel in te dienen, dat echter geen kans maakte in het Congres. Later hebben we een beroep gedaan op internationale instanties, totdat we uiteindelijk, toen de pandemie achter de rug was, bij het Volkswetgevingsinitiatief (ILP) voor regularisatie uitkwamen.

Het platform ontstond uit de noodzaak om een antwoord te bieden aan duizenden mensen die vastzaten in de CETI’s [Centra voor Tijdelijke Opvang van Immigranten] in Melilla en Ceuta, dagloners die zonder enige middelen op het platteland achterbleven en onder uitbuitende omstandigheden en in totale onzekerheid bleven werken, zodat iedereen aardbeien kon eten terwijl hij of zij via tutorials zumba leerde dansen of meubels repareerde. Die mensen werkten zonder rechten op het platteland. Sekswerkers zaten vast in de clubs terwijl de overheid de eigenaren financierde; ze moesten zichzelf opnieuw tot slachtoffer maken om enig recht te kunnen verkrijgen. Huishoudelijke hulpen en zorgverleners? We hadden gevallen van collega’s die de ene dag nog aan het werk waren en ’s avonds met een koffer op straat stonden. Hetzelfde gold de straatverkopers, die volledig zonder werk kwamen te zitten.

Het was de eerste keer dat een beweging met een eigen stem een wettelijk verzoek bij het Congres indiende. Ik denk dat de beweging Regularización.Ya begon als een historische mijlpaal voor de migrantenorganisaties. Niet dat ze daarvóór niet vochten, verre van. Maar dat gebeurde wel enigszins onder de vleugels van ‘witte’ organisaties of van mensen die namens ons spraken; wij waren niet de hoofdrolspelers.

Welke leemte vulde het platform op? Wat zou je benadrukken van het organisatieproces? Waarom kozen jullie voor de weg van het volkswetgevingsinitiatief?

Het volkswetgevingsinitiatief is het enige mechanisme van directe democratie in Spanje voor het wijzigen en voorstellen van wetten. Het was de enige manier waarop wij zelf de hoofdrol in het proces konden blijven spelen, het konden verdedigen en ervoor konden zorgen dat anderen het zouden steunen, zonder een politieke partij te hoeven vragen een wetsvoorstel in te dienen.

We kozen daarvoor omdat het ook een manier was om mensen te mobiliseren en het was de grootste mobilisatie op straat van de afgelopen jaren. Dat zeiden we tegen de linkse partijen toen we hen in het Congres bezochten.

Een van de belangrijkste dingen waar we om vroegen, was dat politieke partijen zich niet binnen de beweging zouden mengen, om een onderscheid te maken tussen de bewegingen, de ngo’s, de politieke partijen en de regering. We hebben altijd geprobeerd heel voorzichtig te zijn en ervoor te zorgen dat niemand het platform of de beweging zou gebruiken als springplank om de politiek in te gaan. Dat was iets heel belangrijks waar we bij Regularización.Ya. altijd heel goed op hebben gelet.

Met welke obstakels werden jullie geconfronteerd? Wat waren de grootste steunbetuigingen, zowel institutioneel als binnen de bewegingen? Hoe kun je de impasse doorbreken?

De obstakels die we tegenkwamen waren altijd dezelfde. Soms zetten sommige politieke partijen het belang van deze regularisatie niet op de agenda. En soms deden ze dat wel, maar op een halfslachtige manier. Tijdens het verzamelen van de handtekeningen was het racisme op straat meedogenloos. We ondervonden zelfs problemen en obstakels binnen grote vakbonden, zoals Comisiones Obreras en UGT, die ons nooit steunden en integendeel vergaderingen met ons ronduit afzegden en nu staan ​​ze ineens achter deze zaak. 

Een ander obstakel was een zekere mate van onverschilligheid van de dominante media. En de tegenwerking van de meeste politieke partijen. Podemos was een uitzondering.

Wat betekent de overwinning? Welke verschillen zien jullie tussen dit regularisatieproces en de negen voorgaande? Welke verandering heeft de weg van het ILP teweeggebracht?

Het verschil tussen dit regularisatieproces en de vorige is dat de andere processen puur en uitsluitend gebaseerd waren op wat de Europese en de Spaanse economie nodig hadden: de bouw, de zorg, het baren van kinderen.

Deze regularisatie is met een eigen stem tot stand gekomen. Wij, de zelfgeorganiseerde migranten, hebben dit proces voortgestuwd, na vele jaren van organisatie binnen de antiracistische beweging, in de strijd voor de sluiting van de detentiecentra voor vreemdelingen [de CIE’s] en in de strijd voor de rechten van migranten. En we hebben dat gedaan vanuit het perspectief van het waarborgen van rechten en toegang tot rechten, niet vanuit liefdadigheid of vanuit de vraag wat we op de markt komen aanvullen.

Welke verandering heeft het traject van het ILP teweeggebracht? Directe democratie. Een klap in het gezicht van de manier waarop politiek wordt bedreven in Spanje en in het ‘fort Europa’, namelijk door een eis als de eigen zaak te beschouwen en er met hart en ziel voor te strijden. Want het verschil tussen dit burgerinitiatief en andere regularisatieprocessen – die ook met veel strijd gepaard gingen, zoals de migrantenbezettingen van 2001, waarbij men met een eigen stem en vanuit bezettingen opkwam, ondanks het risico op grootschalige deportaties, politiegeweld en uitzettingen – is dat we hier bij hen thuis zijn binnengedrongen.

We zijn dit toneel van institutioneel racisme binnengestapt. Dat creëerde het narratief van de illegale personen en wij hebben dat ontrafeld door te spreken van administratieve onregelmatigheid. We hebben de verantwoordelijkheid bij de staat gelegd, niet bij de mensen, noch bij hoe ze geboren zijn, noch bij de vraag of ze legaal of illegaal zijn.

Afgezien van de parlementaire verhoudingen, hoe denken jullie dat het macro-economische scenario en de centrale rol van migranten op de arbeidsmarkt van invloed zijn geweest? Welke regularisatie wil de ondernemersorganisatie?

Het is duidelijk dat de vakbonden de meeste obstakels hadden opgeworpen, omdat zij niet de drijvende kracht achter deze eis waren.

De ondernemers willen een regularisatie die hen in staat stelt gemakkelijk mensen aan te nemen en te ontslaan.

Die regularisatie baart ons niet al te veel zorgen, omdat we die al hebben meegemaakt. Deze regularisatie is bedoeld voor mensen die al in een administratief onregelmatige situatie werken, die al zonder rechten hebben gewerkt en die kwetsbaar zijn gemaakt. Daarom heeft een vrouw in de huishoudelijke en zorgsector in de meeste gevallen seksueel misbruik ondergaan zonder dat te kunnen aangeven uit angst om uitgezet te worden of dat men haar niet zou geloven. Dat weten we al.

Ik weet niet hoe de situatie er vandaag de dag wereldwijd precies uitziet, welke rol wij als migranten daarin spelen. Wat we wel weten, is dat we de vijand nummer één zijn geworden voor die legers en die paramilitaire groeperingen die je huis kunnen binnenvallen en je bij je haren naar buiten kunnen sleuren, om zo in het Europese model te passen; zoals Ursula von der Leyen het noemt: 'de Europese levenswijze'.

Welke organisatorische taken moeten gepaard gaan met de regularisatie? Kunnen we erop vertrouwen dat de overheid alle informatie doorgeeft en het proces vergemakkelijkt? Hoe kunnen maatschappelijke organisaties ondersteuning bieden? Hebben jullie een inschatting gemaakt van hoe het proces zal verlopen en welke problemen er kunnen ontstaan?

De organisatorische taken hadden we al een beetje op orde en we zijn ze nu weer aan het oppakken. Het gaat om de samenwerkingsverbanden en de onderlinge steun die we in elk gebied hadden om de hulpdesks voor juridisch advies, begeleiding en noodfondsen te organiseren.

We organiseren ons op nationaal niveau door mensen voor te lichten en te voorkomen dat ze in nepnieuws trappen, bijvoorbeeld dat ze advocaten zouden moeten betalen.

We zijn heel voorzichtig met de informatie die we geven, want er kan verschil zitten tussen wat wij opstellen, wat er naar de Raad van State is gestuurd en wat er uiteindelijk in de Ministerraad wordt goedgekeurd.

We hebben vergaderingen gehad met het Ministerie van Inclusie en het Staatssecretariaat om die informatie ook tussen de overheid en ons te faciliteren, zodat die zorgvuldig wordt doorgegeven en mensen precies weten aan welke vereisten ze moeten voldoen. Ook hebben we contact gelegd met andere organisaties en instanties die steun hebben geboden en ons enorm hebben geholpen. Bijvoorbeeld de Juridische Kliniek van Salamanca, mensen van Red Acoge, Coordinadora de Barrios, Coordinadora de Fronteras hier, adviseurs en collega-advocaten van Bayt al-Thaqafa. We weten zelfs al dat we mensen kunnen doorverwijzen die we juridisch niet kunnen begeleiden, want het behandelen van een dossier heeft zo zijn eigenaardigheden.

Er zijn veel verschillende situaties. Sommige consulaten zijn lastiger dan andere.

Hoe organiseren we ons? Opnieuw via regionale afdelingen, via organisaties die ons destijds hebben gesteund en die nu juridisch advies en begeleiding kunnen bieden. Mensen die zich opnieuw vrijwillig hebben aangemeld, waaronder veel advocaten.

De maatschappelijke collectieven hebben zich gereorganiseerd en zijn weer in actie gekomen. Veel collectieven die de laatste tijd een beetje in slaapstand stonden – en waarvan we alleen nog maar een harde kern over hadden, namelijk de Commissie voor Communicatie en Politieke Wetenschappen, die uit één persoon per regio bestond – hebben zich nu weer aangesloten. Iedereen zoekt contact met collectieven en organisaties.

Het werk gaat door en daarom ook de vermoeidheid bij velen van ons, vooral bij degenen die zijn doorgegaan. Maar nu is het ook aan ons om de staat in de gaten te houden, de overheidsinstanties, die vakbonden die nu als redders tevoorschijn kwamen terwijl ze eerder de deuren voor ons sloten. En die slimme advocaten in de gaten te houden die zich verrijken door mensen hun conceptdocumenten voor te lezen.

Welke racistische structuren staan er nog overeind? Hoe kan regularisatie een steun zijn in de strijd tegen politiegeweld, vastgoedgeweld en grensgeweld?

De legale status van een persoon stelt hem of haar in staat om aangifte te doen en voorkomt dat hij of zij gefouilleerd hoeft te worden – iets wat we nu als normaal beschouwen bij mensen van andere etnische afkomst. Racisme door de politie is in dit land genormaliseerd. Sterker nog, sinds we begonnen te waarschuwen dat er een buitengewone regularisatie zou kunnen komen, zagen we veel kleine deportatievluchten. En dat is altijd de voorbode van grote regularisaties, zo werkt het.

De politieprotocollen moeten absoluut veranderen. Want we hebben te maken met aanhoudingen op basis van raciale profilering en sterfgevallen in politiehechtenis die niet zijn opgehelderd. Racisme in de vastgoedsector zou een strafbaar feit moeten zijn dat wordt vervolgd.

Als we het wettelijke kader veranderen – dat zo goed aansluit bij ‘legale en veilige migratie’ – nou, dan gaan we ook het overheidsbeleid legaliseren. Want het is niet alleen de vreemdelingenwet die je criminaliseert, het is ook de gezondheidszorg, enzovoort.

Het is noodzakelijk om het wettelijk kader te versterken vanuit een benadering die de rechten van migranten waarborgt en dat is niet mogelijk zonder migranten centraal te stellen en zonder dat die mensen zelf het overheidsbeleid en het migratiebeleid vormgeven.

Regularisatie is een stap in de strijd die we voeren. Want we zijn deze eis begonnen met de sluiting van de detentiecentra, de sluiting van de CETI’s, met beleid om mensen naar het vasteland over te brengen zonder dat ze worden vastgehouden – zoals in het geval van minderjarigen – en in veel gevallen hadden we het ook over de wetten inzake de voogdij over minderjarigen. De regularisatie is als het ware het uitgangspunt om verder te gaan, het keerpunt om druk te blijven uitoefenen zodat andere overheidsmaatregelen die regularisatie begeleiden.

De staat heeft een zeer sterke racistische structuur. De politie is de gewapende arm van dat institutionele racisme.

We hebben hier flagrante gevallen van sterfgevallen in politiehechtenis, waarbij zelfs linkse krachten hebben geweigerd die protocollen te wijzigen of in te voeren, zodat de politie mensen niet hoeft aan te houden. Het is van fundamenteel belang dat de politie een antiracistische visie en een antiracistisch perspectief heeft. Anders blijven we dezelfde problemen houden die we tot nu toe hebben gehad.

Tot slot: wat moet er volgens jou in Spanje gebeuren om van antiracisme een spil van de sociale, politieke en vakbondsorganisatie te maken? Welke toekomst zien jullie voor de beweging als het regularisatieproces eenmaal is afgerond? Zien jullie mogelijkheden om de beweging in stand te houden en andere langdurige strijdpunten voort te zetten, zoals die al aan de gang waren (afschaffing van de Detentiecentra voor vreemdelingen [CIE’s], overplaatsing van mensen uit de Centra voor Tijdelijke Opvang van Immigranten [CETI’s] van Ceuta en Melilla naar het vasteland, bescherming van kinderen en jongeren aan de grenzen, beëindiging van onmiddellijke terugsturingen, afhandeling van asieldossiers, enzovoort), met name tegen het Europees Pact voor Migratie en Asiel? Wat worden de volgende stappen?

Ik denk dat we ons op dit moment juist moeten richten op het Pact inzake Migratie en Asiel. Toen we naar het Congres gingen om met de parlementsleden te praten, droegen we ons spandoek met ‘PEMA’ [Europees Pact inzake Migratie en Asiel] en de mensen wisten niet eens wat PEMA was. Wat gaan links en de progressieve krachten hier doen? Zullen ze in actie komen om die grootschalige uitzettingen tegen te houden? Zullen ze erover blijven onderhandelen?

Grenzen doden, ja. En het Europees Pact inzake Migratie en Asiel is erop gericht dat te doen. We moeten heel goed opletten, heel alert zijn op hoe dit pact hier in Spanje ten uitvoer zal worden gebracht, vooral omdat het een doorvoerland is, een grensland met de rest van Europa.

Wij doen wat we moeten doen, namelijk vechten voor onze rechten. We moeten echt gaan kijken of die rechten dezelfde zijn als die van de mensen die hier wonen en bekijken hoe we die allianties opnieuw kunnen smeden. We moeten gaan beseffen dat een stad met een CIE een onveilige stad is. We moeten het kader van onveiligheid herdefiniëren. Want als een vrouw in een CIE terechtkomt omdat ze geen papieren heeft, dan moet je haar ofwel papieren geven ofwel het CIE sluiten; ze mag niet opgesloten worden alleen omdat ze geen papieren heeft. We hebben dat verhaal over ‘illegale mensen’ al veranderd. We kunnen niet teruggaan naar een Europees Pact voor Migratie en Asiel dat meer op de ICE lijkt, maar dat in feite de blauwdruk voor de ICE was, want alles wat Frontex hier al die jaren heeft gedaan, is niets nieuws; het is niet iets dat ons kan verrassen of ons met de handen in het haar doet gaan zitten vanwege de ICE. Ze doen het openlijk.

Het Europees Pact voor Migratie en Asiel is niet opgesteld door extreemrechts. Het is opgesteld door de PSOE onder het voorzitterschap van Pedro Sánchez en wel samen met de PP, Junts en de PNV. Er is dus een gezamenlijke verantwoordelijkheid van links en de progressieve krachten voor het tot stand brengen van dit pact. Dit pact is niet van extreemrechts.

Als we die kijk op de zaak veranderen, kunnen we misschien begrijpen dat dit Europees Pact inzake Migratie en Asiel de mogelijkheid om een betere samenleving te creëren alleen maar in de weg staat, om Europese democratieën te hebben die het voorbeeld zijn dat ze altijd wilden zijn. Het probleem is dat Europa, zolang het zijn koloniale traditie niet herziet, geen evaluatie uitvoert en geen excuses aanbiedt voor wat het wereldwijd aanricht, echt die dubbele moraal zal blijven hanteren.

We moeten kijken hoe we kunnen leren en opnieuw leren van onze voorouders om een manier van overleven te creëren waarbij we elkaar niet onderuit halen. Dat zal de sleutel zijn. Hoe kunnen we die kennis terugwinnen die met voeten is getreden, want terwijl ze Amerika ontdekten, werden hier vrouwen op de brandstapels verbrand. Laten we die herinnering terugwinnen en het verhaal een beetje veranderen.

Het PEMA is een Europees pact inzake immigratie en asiel dat bijna volledig buiten alle 8 maart-acties viel, ware het niet dat wij, de antiracisten, daar flink van ons lieten horen. Het leek alsof het Europa niet aanging.

Ja, we zien mogelijkheden om de beweging in stand te houden en andere strijdpunten aan te pakken. Ik geloof dat deze beweging historisch is; ik denk niet dat ze zal verdwijnen door de invoering van een regularisatie. We zullen de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten moeten houden.

De overdracht van bevoegdheden waar de regering om vraagt – opnieuw onderhandelen met Junts en alle bestaande onafhankelijkheidsbewegingen – moet de sluiting van de CIE’s en het einde van de uitzettingen centraal stellen. De deportatie-industrie is een lucratieve business van meer dan 13 miljoen euro per jaar. Maar mensen uitzetten naar gebieden waar ze in werkelijkheid niet naar terug kunnen keren, kunnen we niet volhouden.

In wezen gaat het erom onze blik en ons perspectief te veranderen, vanuit het perspectief van rechten. Er wordt gesproken van legale en veilige routes. Welke legale en veilige routes? Wat we moeten terugwinnen is de vrijheid van mobiliteit voor mensen, echt beseffen dat mensen zich door de geschiedenis heen hebben verplaatst, wij ons hebben verplaatst, bedrijven zich blijven verplaatsen, goederen zich blijven verplaatsen. Totdat de Straat van Hormuz wordt afgesloten. Dan dringt het pas echt tot iedereen door. Kijk eens, de geopolitiek is een beetje... Ze meten een oorlog af aan de hand van de vraag hoe die de portemonnee van de Spanjaarden zal raken. Verdomme! Er worden mensen gedood en wij kijken alleen maar naar de gevolgen voor onze portemonnee. Dat vind ik immoreel. Eerlijk gezegd weet ik soms ook niet zo goed waar ik het woord moraal moet plaatsen, maar goed.

Martín Lallana is redactielid van viento sur.

Dit artikel stond op viento sur. Dit is een bewerkte versie door Grenzeloos.