De tussentijdse verkiezingen in de VS zijn van oudsher voorspelbaar onvoorspelbaar. Daarbij is de belangrijkste vraag hoeveel zetels de partij van de zittende president zal verliezen. Normaal gesproken zou dat voor de Republikeinen in november dit jaar het dubbele of driedubbele moeten zijn.

Maar tegen de achtergrond van een uiterst impopulaire, verwoestende oorlog en een beangstigende onzekerheid voor tientallen miljoenen Amerikanen die vrezen voor hun toekomst, zijn de verkiezingen van november 2026 dit keer onvoorspelbaar onvoorspelbaar. De vraag reikt veel verder dan of de Democraten — en welke Democraten — de krappe Republikeinse meerderheden in het Congres omver zouden kunnen werpen. De voorverkiezingen van de Democraten voor de Senaat van de VS in Michigan op 4 augustus, en de overwinning van de progressieve uitdager dr. Abdul el-Sayed, trokken nationale en zelfs internationale aandacht — en 61 miljoen dollar aan ‘dark money’ [geld waarvan de oorsprong niet is bekendgemaakt]. 

Hieronder zal nader worden ingegaan op de betekenis en de gevolgen hiervan. Er zal waarschijnlijk veel veranderen tussen het schrijven van dit artikel, eind augustus, en de verkiezingen. Enkele van de vele onzekerheden zijn:

1) Hoe zou de stand van zaken zijn in de oorlog tussen de VS en Iran? Een nieuw staakt-het-vuren, meer onderhandelingen en gestabiliseerde olieprijzen, of een enorme escalatie en een oorlog die zich over de regio verspreidt, met een olieprijs van 150 dollar per vat of meer, of — misschien wel het meest waarschijnlijk — iets chaotisch daartussenin?

2) Hoe zou de Amerikaanse economie eruit kunnen zien met schommelende brandstofprijzen, Trumps wisselende invoerheffingen en sectoren als de gezondheidszorg, de bouw en de landbouw die mogelijk lamgelegd worden door massale detentie en uitzetting van immigranten?
Dat is allemaal onzeker, vooral nu Trumps eigen beleid met elke dag weer halfwaanzinnige berichten op Truth Social verandert.

3) Hoe ver zouden Trump en de Republikeinse sekte kunnen gaan om hun macht te behouden? Wanhopige pogingen om Trumps omvangrijke ‘SAVE America Act’ – een wet die kiezersonderdrukking beoogt – erdoor te drukken, zo niet op federaal niveau dan wel door aanname door sommige staten, of om het stemmen per post te blokkeren? Tot de openlijk besproken, nog angstaanjagender scenario’s behoren ICE- of grensbewakingsagenten die bij stembureaus worden gestationeerd? Pogingen om stembiljetten in beslag te nemen, of om staatsverkiezingsfunctionarissen te vervolgen die weigeren ongrondwettelijke regeringsbevelen op te volgen?

Een presidentiële afkondiging van een nep-‘noodtoestand’? Rechts-extremistische menigten die worden losgelaten om het tellen van de stemmen te blokkeren? Sabotage van de postbezorging van stembiljetten per post?

Op dit moment lijkt de kans op dergelijke extreme en risicovolle gebeurtenissen misschien relatief klein. De gevolgen zouden echter een fundamentele crisis kunnen veroorzaken voor de legitimiteit van de regering en wat er nog over is van het constitutionele proces.

Opstanden van rechts en links

Ervan uitgaande dat het verkiezingsproces voorlopig over het algemeen 'normaal' verloopt, weten we wel dat de regering-Trump II met de maand impopulairder wordt en dat zittende Republikeinen in cruciale verkiezingsdistricten voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat in ernstige moeilijkheden lijken te verkeren. Toch is de Democratische Partij, indien mogelijk, nog impopulairder dan de Trump-aanhang binnen de Republikeinse Partij.

Ongetwijfeld zijn de directe, belangrijkste factoren die de woede onder de bevolking aanwakkeren van economische aard: inflatie van voedsel- en brandstofprijzen, kosten voor ziektekostenverzekeringen die medische zorg voor miljoenen mensen onbereikbaar maken en de angst onder technische werkers dat ongebreidelde kunstmatige intelligentie hun huidige banen en toekomstige kansen op werk zou kunnen vernietigen.

Er zijn opstanden binnen beide kapitalistische partijen, het duidelijkst in de Democratische Partij en de naar links opschuivende delen van haar kiezersbasis, maar ook onder MAGA-kiezers die gedesillusioneerd zijn geraakt door Trumps gebroken beloften om 'de economie te herstellen' en 'een einde te maken aan de eeuwige oorlogen'.

Aan de kant van MAGA en de Republikeinen leidt Trump de aandacht af met tirades over 'radicaal-linkse Democraten' en het fantasiespookbeeld van een door Cuba aangestuurde 'communistische dreiging', terwijl hij de schitterende successen van zijn invoerheffingen aanprijst – successen die mensen in hun eigen leven steeds meer als rampzalig ervaren. De gangsterregering zet nog sterker in op sadistische immigratiedetenties en deportaties.

De capriolen van Trump pakken niet erg goed uit, aangezien sommige voormalige aanhangers afhaken en afglijden naar (nog) irrationeler en antisemitischer extremisme. De regering zelf is verdeeld tussen bijvoorbeeld het traditionele militarisme van wijlen senator Lindsey Graham en Marco Rubio – nu Trumps onderkoning om Venezuela te besturen – en J.D. Vance, wiens neo-isolationistische inslag samengaat met openlijke bewondering voor extreemrechts in Europa en affiniteit met het Rusland van Vladimir Poetin.

Niettemin blijft de Republikeinse machinerie, met haar bodemloze bronnen van bedrijfsgeld en ‘dark money’, de nog steeds machtige Trump-aanhang en de kracht van partijdige en schaamteloos racistische kiesdistrictherindeling – mogelijk gemaakt door de extreemrechtse meerderheid in het Hooggerechtshof – formidabel. Een nederlaag is geenszins zeker. Volgens de meeste schattingen zijn er slechts zo’n 20 kiesdistricten van het Huis van Afgevaardigden, van de in totaal 435, die buiten een massale ‘golf’-verkiezing om echt competitief zijn.

De openlijke intentie van de Republikeinen om verkiezingsuitslagen te verwerpen als ze niet winnen, zorgt voor meer onrust, angst en onvoorspelbaarheid in het politieke klimaat.

Bij de Democraten

We moeten duidelijk zijn over twee punten. (1) De kapitalistische Democratische Partij zal niet worden ‘getransformeerd’ door een of andere progressieve of democratische opleving; maar (2) bij gebrek aan levensvatbare onafhankelijke politiek op nationaal niveau weerspiegelt wat er in de voorverkiezingen is gebeurd de woede onder het volk en de politieke onrust. En dat kan niet worden genegeerd.

De openlijke opstand tegen een verstarde, vastgeroeste partijleiding weerspiegelt een samenloop van kwesties waarin de Democratische leiding heeft gefaald, zich heeft teruggetrokken of is ingestort. Uit angst is de tegenreactie van het establishment nu al zichtbaar.

Rahm Emanuel, een potentiële presidentskandidaat voor 2028, mentor en stafchef van Barack Obama en voormalig burgemeester van Chicago – waar hij een bittere en tevergeefse strijd voerde om de Chicago Teachers Union te breken – schrijft in The Wall Street Journal dat de progressieve of democratisch-socialistische linkervleugel de vooruitzichten van de Democraten zou ‘verpesten’.

Als progressieve partijactivisten concrete oplossingen eisen voor de crises die het leven en de hoop van mensen verwoesten, reageren de gematigde establishment-figuren uit het bedrijfsleven met oproepen tot ‘realisme’, geleidelijkheid en de vastgeroeste, door adviseurs gestuurde campagnetactieken die keer op keer tot verkiezingsnederlagen leiden. De gematigde ‘Derde Weg’ belooft een campagne van 15 miljoen dollar om het democratisch socialisme aan te vallen.

Tot de cruciale kwesties behoren de corruptie van de politiek door geld van bedrijfs-PAC’s en miljardairs; de schreeuwende behoefte aan nationale ‘Medicaid For All’-ziektekostenverzekering; de obscene concentratie van rijkdom aan de top; de dereguleringsrazernij van de Trump-bende en de ‘drill baby drill’-waanzin terwijl Noord-Amerika en Europa letterlijk in brand staan; en de anti-immigrantenterreur die massaal verzet tegen de ICE heeft aangewakkerd.

Niet in de laatste plaats is er de toenemende woede over de staatsgenocide van Israël in Gaza, de moorddadige etnische zuivering op de bezette Westelijke Jordaanoever en de annexatie-invasie van Zuid-Libanon. Het is opmerkelijk en ongekend dat een meerderheid van de Amerikanen — in alle bevolkingsgroepen behalve onder oudere Republikeinen — meer sympathie koestert voor Palestina dan voor Israël. Zelfs Rahm Emanuel waarschuwde een Israëlisch publiek, ondanks zijn onwankelbare zionistische loyaliteit, dat het gedrag van Israël ervoor zorgt dat de steun in de Verenigde Staten snel afneemt.

The Wire, de nieuwsbrief van Jewish Voice for Peace (JVP), meldt dat sinds de verkiezing van Zohran Mamdani '11 door JVP Action gesteunde kandidaten, waaronder zes congreskandidaten, hun voorverkiezingen hebben gewonnen – niet ondanks, maar juist dankzij hun onwankelbare steun voor de vrijheid van de Palestijnen.' (Speciale uitgave van JVP Action PAC, 31 juli)
De regering-Biden-Harris wordt terecht verafschuwd omdat ze de genocide in Gaza mogelijk heeft gemaakt, ook al was ze zich vanaf het begin bewust van de omvang van het bloedbad. De Israëlische premier Netanyahu wordt alom verafschuwd omdat hij Trump heeft gelokt met vleierij en het vooruitzicht op een snelle, wereldveranderende 'overwinning' op Iran.

Strijdtonelen

Deze factoren samen hebben geleid tot een opstand die resulteerde in de verkiezing van Zohran Mamdani tot burgemeester van New York City en enkele opmerkelijke uitdagers in de Democratische voorverkiezingen, hoewel er natuurlijk ook nederlagen zijn, zoals die van Cori Bush in Missouri. Francesca Hong verloor de voorverkiezing voor het gouverneurschap van Wisconsin met minder dan een half punt verschil.

Zowel in de berichtgeving in de media als in het venijnige commentaar van Trump worden de Democratic Socialists of America (DSA) gezien als de drijvende kracht achter de opkomst van de anti-establishmentbeweging. Ongetwijfeld speelt de DSA een belangrijke rol in sommige van die verkiezingsraces (zoals bij de overwinning van Mamdani en bijvoorbeeld bij het promoten van het idee dat Alexandria Ocasio-Cortez zich in 2028 kandidaat zou stellen voor het presidentschap). Maar de DSA is niet de enige factor.

In de landelijk in de schijnwerpers staande open Senaatsrace in Michigan nam volksgezondheidsexpert dr. Abdul el-Sayed het in de voorverkiezing van 4 augustus op tegen de gevestigde, door AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) gesteunde gematigde democraat Haley Stevens. El-Sayed, die zichzelf niet als socialist beschouwt maar wel als uitgesproken voorstander van ‘Medicare for All’ en het beëindigen van de steun aan Israël, werd het doelwit van ‘pro-Israël’- en bedrijfs-PAC’s, waarvan sommige geld uitgaven aan giftige aanvalsadvertenties op tv en in de post.

De campagne van El-Sayed bracht de Arabische gemeenschap, progressieve en pro-Palestijnse activisten in beweging, waaronder de oprichting van ‘Jews for Abdul’ en ‘Women for Abdul’ om de aanvallen te pareren.

Ondertussen zegt AIPAC (dat zijn middelen doorgaans inzet voor voorverkiezingen in plaats van algemene verkiezingen) openlijk dat het zijn inspanningen zal voortzetten om El-Sayed te verslaan. Ongetwijfeld zullen hun advertenties zich vooral richten op Joodse, zwarte en vrouwelijke kiezers, met dezelfde giftige leugens die ze tijdens de voorverkiezingen verspreidden.

Een belangrijke test voor de 'eenheid' van de Democraten zal zijn of prominenten uit Michigan en op nationaal niveau — van de vertrekkende gouverneur Gretchen Whitmer tot voormalig president Obama — El-Sayed krachtig zullen steunen in zijn strijd tegen de rechtse Trump-republikein Mike Rogers, in wat een uitzonderlijk dure en vuile verkiezingsstrijd zal worden die wellicht zal bepalen welke partij de controle over de Amerikaanse Senaat krijgt.

Ondanks sommige progressieve fantasieën die het tegendeel beweren, zouden de Democraten – in het meest optimistische scenario, mochten ze de controle over de Senaat overnemen en misschien zelfs de in diskrediet geraakte Chuck Schumer vervangen door iemand als senator Chris Van Hollen – een echte liberale oppositiepartij in de praktijk kunnen worden, in plaats van vooral loze woorden te spreken.

Dat zou een grote verbetering kunnen zijn – en ongetwijfeld veel sluimerende illusies over de Democratische Partij weer doen opleven – maar het is nog lang geen verwezenlijking van de sociaaldemocratische dromen. Eerlijk gezegd is die uitkomst op nationaal niveau zo’n beetje het maximum van wat er via verkiezingen bereikt kan worden.

In het Huis van Afgevaardigden zou een verschuiving naar een Democratische meerderheid het voorzitterschap in handen leggen van Hakeem Jeffries – een overtuigde gematigde en de grootste begunstigde van de partij wat betreft steun van AIPAC.

Naast de tegenaanval van het Democratische establishment, en om nog maar te zwijgen van Trumps geraaskal over de communistische dreiging (hoewel zijn tirade in het Witte Huis vrijwel een flop was), zijn er diepere obstakels voor het succes van progressieve Democraten of, wat dat betreft, activistische bewegingen.

Het bereik van de bewegingen naar de meest cruciale sectoren van de samenleving blijft beperkt. Dat was niet alleen zichtbaar bij de ‘No Kings Day’-mobilisaties van de afgelopen paar jaar – grootschalig, creatief en energiek, maar in overgrote meerderheid wit. De zwarte gemeenschap is politiek betrokken, maar heeft haar eigen dringende zorgen.

Afro-Amerikaanse kiezers, die in veel staten – met name in het Zuiden – de ruggengraat vormen van de Democratische stemmen, zijn op strategische momenten een bolwerk geweest van het partij-establishment. Dat kwam met name tot uiting tijdens de voorverkiezingen voor de presidentsverkiezingen van 2020 in South Carolina, waar het vooraanstaande zwarte congreslid James Clyburn de stemmen voor Joe Biden mobiliseerde en daarmee de opkomende kandidatuur van Bernie Sanders de kop indrukte.

De stemmen uit Detroit speelden ook een grote rol in het feit dat de nipt behaalde overwinning van Abdul el-Sayed in Michigan veel krapper was dan de peilingen voorspelden. In de slotfase van de voorverkiezingen kwam Clyburn inderdaad in actie om Stevens te steunen, wiens campagne sterk de nadruk legde op haar gepromote banden met de Afro-Amerikaanse gemeenschap – met name met zwarte vrouwen – en op de steunbetuigingen die ze ontving van zwarte gekozen functionarissen (en natuurlijk ook van prominente witte leden van het establishment in Michigan).

Er vinden krachtige, door zwarte leiders aangevoerde en multiraciale protesten plaats tegen talrijke gevallen van politiegeweld en moord op leden van de Afro-Amerikaanse gemeenschap. De moeilijkheid ontstaat doordat een groot deel van de gemeenschap de zogenaamd 'meer verkiesbare' democratische mainstream ziet als haar enige solide verdediging tegen de razernij van Trump en de Republikeinen, die het leven en de rechten van zwarte mensen verwoest.

Voor links is het voortdurende drama het ontbreken van een zinvolle politieke optie die onafhankelijk is van de Democratische Partij. Lokale onafhankelijke politieke campagnes zijn een haalbare mogelijkheid en belangrijk om na te streven, maar slechts een eerste stap in een zeer lange mars naar welk nationaal politiek alternatief dan ook.

Om onafhankelijke politiek in de Verenigde Staten tot een levensvatbare factor te maken, moeten zowel zwarte als Latinx-bewegingen vanaf het begin centrale krachten zijn. Dat is een enorme uitdaging, vooral gezien de zeer reële, intense dreiging van rechts.

Op dit moment is het enige echt voorspelbare in het door crises geteisterde Amerika hoeveel er op het spel staat en niet alleen bij de naderende tussentijdse verkiezingen. Verkiezingen bepalen de toekomst niet, maar ze helpen wel het terrein te creëren voor de komende strijd.

Against the Current is het magazine/website van Solidarity, onze zusterorganisatie in de VS. 
Dit artikel stond op Against the Current. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.