De 'revolutie van de roze flamingo’s', ontstaan uit de strijd tegen de luxe toeristische projecten in Sazan en Zvërnec, heeft een protestbeweging op gang gebracht die inmiddels verder reikt dan alleen de bescherming van de kustlijn. In de herfst gingen op hun beurt studenten en middelbare scholieren de straat op. Ze hekelen de corruptie, eisen betere studieomstandigheden en de mogelijkheid om waardig te leven in Albanië. Tegenover een regering die met repressie reageert, wordt het aftreden van premier Edi Rama — leider van de Socialistische Partij van Albanië en vicevoorzitter van de Socialistische Internationale! — een wijdverbreide eis.
Het begint allemaal met de roze flamingo’s
Sinds eind mei 2026 brengt de 'revolutie van de roze flamingo’s' brede lagen van de bevolking in actie tegen de luxe toeristische projecten in Sazan en Zvërnec, vlakbij de lagune van Narta. Die projecten, die banden hebben met Jared Kushner, de schoonzoon van Donald Trump, vormen een bedreiging voor beschermde ecosystemen en wekken woede op tegen de privatisering van de kustlijn ten bate van grote investeerdersgroepen. De roze flamingo’s, die talrijk zijn in de lagune, zijn het symbool geworden van dat ononderbroken protest, waarbij sommige bijeenkomsten meer dan honderdduizend mensen op de been brachten.
Het protest heeft ook de hoofdstad Tirana bereikt en gaat inmiddels verder dan alleen de milieukwestie. De demonstranten hekelen de corruptie, de ondoorzichtigheid van de besluitvorming en een ontwikkelingsmodel dat de oligarchen bevoordeelt ten koste van de behoeften van de bevolking: meer sociale rechtvaardigheid, gelijkheid en betere levensomstandigheden. De tijdelijke opschorting van de werkzaamheden in Zvërnec was niet voldoende om het protest te sussen; de demonstranten eisen de volledige annulering van het project. Eén leus is op ieders lippen: 'Albanië is niet te koop'. Eén eis wordt door iedereen gedeeld: het aftreden van premier Edi Rama, die ervan wordt beschuldigd doof te zijn voor hun eisen.
De jongeren gaat de straat op
Op 13 oktober, na meer dan vier maanden van mobilisatie, gaat het protest een nieuwe fase in. Enkele honderden studenten verzamelen zich voor het ministerie van Onderwijs in Tirana en hekelen de slechte omstandigheden op de universiteiten en in de studentenhuizen, de hoge studiekosten en het gebrek aan kansen op de arbeidsmarkt, waardoor jongeren gedwongen worden te emigreren. Bovenop die problemen komt nog de woede over de corruptie, die in september werd aangewakkerd door de zaak Vlora Hyseni. De directrice van de Albanese inlichtingendienst (SHISH) werd geschorst en onder huisarrest geplaatst. Ze zou een liefdesrelatie hebben gehad met Ergys Agasi, een leider van de georganiseerde misdaad, aan wie ze geheime informatie zou hebben doorgegeven. De zaak versterkt het wantrouwen van de jongeren tegenover de regering. Het aftreden van Edi Rama blijft een van hun belangrijkste eisen, net als voor de deelnemers aan de 'roze flamingo-revolutie', die zich bij de bijeenkomsten van de jongeren aansluiten.
In de dagen na 13 oktober breidt de mobilisatie zich uit naar verschillende steden en sluiten middelbare scholieren zich aan bij de studenten. De demonstraties worden gekenmerkt door confrontaties: groepen richten zich op openbare gebouwen, banken en panden die in verband worden gebracht met de oligarchen, terwijl de politie traangas, waterkanonnen en rubberkogels inzet. Het aantal aanhoudingen neemt toe, ook onder minderjarigen.
Een mengelmoes van kapitalisme en totalitair communisme
Al op 18 oktober lanceren docenten in het hoger onderwijs een petitie ter ondersteuning van de studenten. Daarin wordt geëist dat er een einde komt aan het politiegeweld, dat Edi Rama aftreedt en dat er een interim-regering wordt gevormd. Op 3 november had de petitie meer dan 1.500 handtekeningen verzameld. Op 21 oktober roept de vakbond van universitair personeel (SPUSH) op tot een boycot van de colleges aan de openbare universiteiten, uit solidariteit met de studenten en tegen de repressie.
De Democratische Partij van Sali Berisha probeert munt te slaan uit de protesten, maar een deel van de demonstranten weigert zich hiervoor te laten misbruiken. Op straat wordt de leus die al door 'de revolutie van de roze flamingo’s' werd gescandeerd, overgenomen: ' Rama de gevangenis in, Berisha de gevangenis in'. In een land waar het politieke leven al meer dan dertig jaar wordt gedomineerd door de Socialistische Partij en de Democratische Partij, drukt die leus een afwijzing uit van beide partijen die de macht onderling verdelen. Er klinken oproepen tot een hervorming van het politieke systeem, tot een interim-regering en tot de oprichting van burgervergaderingen, zonder dat er zich tot nu toe een gemeenschappelijk en gestructureerd alternatief heeft afgetekend.
Die moeilijkheid om een alternatief op te bouwen is niet alleen een Albanese aangelegenheid, ook al is ze diep geworteld in de geschiedenis van het land, die gekenmerkt wordt door de stalinistische dictatuur en vervolgens door de teleurstellende beloften van de overgang naar het kapitalisme. Rejn, een 18-jarige architectuurstudente, beschrijft in een interview met Reporterre het huidige regime als 'een brij van kapitalisme en totalitair communisme'.
De dictatuur, die zich op het communisme beriep, heeft de idealen van emancipatie en gelijkheid, waarvan ze beweerde de drager te zijn, blijvend in diskrediet gebracht. De val ervan, begin jaren negentig, wekte hoop op nieuwe vrijheden, maar ook op toenemende welvaart en gelijke kansen. Voor een deel van de jongeren botsen die beloften vandaag de dag echter op de concentratie van rijkdom, cliëntelisme, oligarchie en het gebrek aan perspectief. De afwijzing van die sociale orde vertaalt zich echter maar moeilijk in een politiek alternatief, aangezien de erfenis van de dictatuur nog steeds zwaar weegt op het vocabulaire en de plannen van links.
Geconfronteerd met de protesten weigert Edi Rama af te treden en spreekt hij zijn steun uit voor de ordestrijdkrachten. Op 17 oktober werden verschillende demonstranten en journalisten geraakt door rubberkogels. Zeven politieagenten werden geschorst wegens vermeend machtsmisbruik en onevenredig gebruik van geweld. Toch kondigde Rama twee dagen later een premie van 2.500 euro aan voor elke agent die in de frontlinie ingezet wordt, evenals een loonsverhoging met ingang van januari 2027.
Een nerveus regime dat zijn tanden laat zien
De steun aan de politie gaat gepaard met een retoriek die erop gericht is de mobilisatie in diskrediet te brengen. Rama beschuldigt buitenlandse actoren ervan Albanië te willen destabiliseren en de toetreding tot de Europese Unie te willen belemmeren. Op 19 oktober wijst hij met de vinger naar Rusland en Iran, evenals naar Antifa. Om die laatste beschuldiging te onderbouwen, aarzelt hij niet om Donald Trump aan te halen, waarbij hij eraan herinnert dat de Amerikaanse president Antifa een 'terroristische organisatie' heeft genoemd.
Rama dreigt studenten die worden beschuldigd van geweld tegen de politie hun beurzen en overheidssteun te ontnemen. Aan de ouders van minderjarigen die betrokken zijn bij vernielingen belooft hij dat ze de schade zullen moeten vergoeden, waarbij hij beweert dat de rekening hen 'tot het bittere einde' zal achtervolgen. Hij dreigt ook leraren te schorsen of te ontslaan die hun professionele autoriteit zouden misbruiken om minderjarigen aan te zetten tot demonstreren of hun deelname te organiseren. Onder het mom van het beschermen van jongeren breiden deze aankondigingen de intimidatie uit naar hun familie- en schoolomgeving.
Die dreigementen gaan ook gepaard met een poging om de demonstranten in het openbaar in diskrediet te brengen. Op 23 oktober verspreidt Rama foto’s van 45 personen die hij voorstelt als delinquenten die zich voordoen als studenten. Onder hen bevindt zich een 20-jarige geneeskundestudent, die wordt beschuldigd van de productie en verkoop van verdovende middelen. Die ontkent de beschuldigingen en legt zijn studieresultaten voor. Desgevraagd door BIRN (Balkan Investigative Reporting Network, een onafhankelijk netwerk van onderzoeksjournalisten dat zich bezighoudt met de Balkan en Zuidoost-Europa) levert de dienst van de premier geen enkel bewijs ter onderbouwing van die beschuldigingen. Op 29 oktober spannen drie andere demonstranten een rechtszaak aan tegen Rama wegens belediging en laster.
Tegelijkertijd doet Rama alsof hij bereid is tot dialoog: hij filmt zichzelf terwijl hij stoelen neerzet voor het regeringsgebouw om de demonstranten uit te nodigen om te komen praten. Ze gooien de stoelen omver en wijzen het aanbod af. 'We willen niet praten met iemand die op ons neerkijkt', legt Tedi, een biologiestudent, uit. Na maanden van protesten zonder dat er op hun eisen is gereageerd, blijven de demonstranten bij hun eis: het aftreden van de premier.
Eind oktober registreert BIRN ongeveer 320 arrestaties tijdens de demonstraties in Tirana, waarvan er zo’n veertig betrekking hebben op minderjarigen. Een twaalftal mensen is in voorlopige hechtenis genomen en acht zijn onder huisarrest geplaatst. Het aantal gewonden blijft onzeker. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldt op 30 oktober ongeveer honderd gewonde demonstranten, een cijfer dat met de nodige voorzichtigheid moet worden bekeken. Het anarcho-syndicalistische collectief GASP (Grupi Anarko-Sindikalist i Prishtinës, afkomstig uit Kosovo) meldde op 18 oktober al meer dan 110 gewonden en maakt melding van verschillende ernstige verwondingen tijdens de demonstratie van 24 oktober. Op die dag werd de 28-jarige Erjon Vishkulli in zijn linkeroog geraakt door een rubberen kogel. Het voorval werd gefilmd en het openbaar ministerie van Tirana heeft een onderzoek ingesteld naar zijn verwonding.
De chantage rond de toetreding
De toetreding tot de Europese Unie neemt een centrale plaats in binnen de strategie van Edi Rama. Door zich te profileren als de man die Albanië naar de toetreding kan leiden, probeert hij zijn naam in de geschiedenis van het land te schrijven. Hij gebruikt die belofte ook om druk uit te oefenen op de beweging. Door de demonstranten te beschuldigen dat ze in de kaart spelen van buitenlandse krachten die de onderhandelingen zouden willen saboteren, probeert hij het massale verzet tegen zijn regering om te zetten in een bedreiging voor de Europese toekomst van Albanië.
Dat perspectief dient ook de belangen van de Albanese oligarchen. Een ruimere toegang tot de Europese markt zou grote concerns nieuwe afzetmarkten en nieuwe investeringsmogelijkheden bieden. De vraag is aan wie die openstelling ten goede zou komen, terwijl de jongeren de straat opgaan om betere studieomstandigheden, banen en de mogelijkheid om waardig in eigen land te leven te eisen.
Geconfronteerd met de repressie heeft de Europese Unie zich beperkt tot oproepen tot terughoudendheid en eerbiediging van het recht om te demonstreren. De jongeren van de Albanese diaspora moeten zich organiseren om de steun te verkrijgen van de Europese linkse en democratische krachten, zodat die het politiegeweld veroordelen en de eisen van de jongeren in Albanië ondersteunen. Ze moeten vooral banden smeden met de jongeren die vandaag de dag in Frankrijk, Spanje, Italië, Portugal, Duitsland, enzovoort, in actie komen tegen bezuinigingen, voor betere levensomstandigheden, hoogwaardige openbare diensten en echte gelijke kansen. De val van het totalitaire stalinistische regime heeft nieuwe vrijheden mogelijk gemaakt, maar de daaropvolgende overgang is vooral de oligarchen van het land ten goede gekomen. Om die vrijheden voor iedereen werkelijkheid te laten worden, moet nu de strijd voor gelijkheid worden gewonnen.
Door de straat op te gaan, hekelen de Albanese jongeren in de eerste plaats een politiek systeem dat ze als corrupt en leugenachtig beschouwen. Door toegankelijk onderwijs, banen en de mogelijkheid om waardig in eigen land te leven te eisen, stellen ze ook de kwestie aan de orde van de verdeling van de rijkdom in een Albanië dat een paradijs voor de oligarchen en een hel voor de jongeren is geworden. Die eisen kunnen de weg vrijmaken voor een heroverweging van de kapitalistische orde en als uitgangspunt dienen voor gezamenlijke strijd met jongeren die in andere Europese landen in actie komen. De toekomst van Albanië, binnen of buiten de Europese Unie – dat is aan de Albanezen om te beslissen – behoort toe aan degenen die er wonen en die strijden om het land te veranderen en niet aan Edi Rama.
KASh is een antikapitalistisch Albanees collectief in de diaspora.
Dit artikel stond op Marx21. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.
Reactie toevoegen