“De oorlogen in Afghanistan en Irak waren een schoolvoorbeeld van overmoed, ver buiten wat de Verenigde Staten daadwerkelijk aankonden, en in beide landen mislukte het imperium. Maar wie denkt dat het Amerikaanse imperium ten einde is, droomt. De VS blijven een buitengewoon machtige staat, nog steeds de machtigste ter wereld, nog steeds in staat tot enorme verwoesting.” Socialistisch wetenschapper Gilbert Achcar over de erfenis van de oorlog tegen het terrorisme en de Arabische Lente.

Gilbert Achcar, waar was u op 11 september 2001?

Ik was thuis in Parijs; het was mijn partner die me erop attent maakte dat er iets belangrijks gaande was, dus ging ik bij haar zitten om televisie te kijken. Wat ik zag was afschuwelijk. Naast de afschuwelijke aard van de misdaad zelf, was mijn grootste angst de gevolgen ervan voor het Midden-Oosten. Het was me duidelijk dat dit zou leiden tot de inzet van Amerikaanse troepen in de regio, aangezien de regering-Bush al van plan was Irak binnen te vallen. Ik was me er volledig van bewust dat dit chaos zou veroorzaken en uiteindelijk zou uitlopen op een nederlaag voor de Verenigde Staten.

Voordat we ingaan op de wereldwijde gevolgen van de aanslag, welke impact hebben 9/11 en de oorlog tegen het terrorisme gehad binnen het Westen?

Het resultaat is catastrofaal geweest. Sinds 9/11 zijn we getuige geweest van een reeks moorddadige aanslagen, van de Bataclan tot Berlijn, en elk daarvan diende als voorwendsel om een ​​toch al formidabel repressief apparaat te versterken. Extreemrechts heeft deze aanslagen meedogenloos uitgebuit; in zekere zin zijn ze een permanente levensader geworden voor de extreemrechtse politiek. Tegenwoordig is de drijvende ideologie van extreemrechts anti-islamitisch racisme, het is de moslimmigrant, niet de Jood, die de centrale figuur van dreiging is geworden. Antisemitisme is zeker niet verdwenen, maar het is niet langer de drijvende ideologie van extreemrechts.

En hoe zou u de situatie in het Midden-Oosten na vijfentwintig jaar omschrijven?

Het Midden-Oosten is in chaos en repressie vervallen. Zoals vanaf het begin te voorspellen was, was een opvallend neveneffect van de Amerikaanse interventies na 9/11 de versterking van Iran, de grootste begunstigde van de destabilisatie in de regio. Teheran profiteerde ten volle van de Amerikaanse bezetting van Irak; het waren immers de Verenigde Staten die pro-Iraanse Iraakse partijen in de regering installeerden, waardoor een door Teheran gedomineerde corridor ontstond die van Iran via Irak naar Syrië liep, en van Syrië naar Hezbollah in Libanon. Diezelfde regionale destabilisatie stelde Iran ook in staat de Houthi's te helpen de controle over Noord-Jemen te grijpen. Een van de onderliggende oorzaken van de recente Amerikaans-Israëlische aanval op Iran is precies de invloed die het Iraanse regime heeft verworven als gevolg van de Amerikaanse interventie na 9/11. En kijk naar Iran zelf, waar het regime zijn eigen bevolking afslacht. De brute repressie en openbare executies zijn bedoeld om de bevolking angst aan te jagen en tot zwijgen te brengen. We zijn terechtgekomen in een langdurige destabilisatie van de regio, die momenteel waarschijnlijk het meest instabiele deel van de wereld is. Het is een zeer betreurenswaardige situatie. 

Toen in 2011 demonstraties uitbraken op het Tahrirplein in Caïro en wat later de Arabische Lente zou worden genoemd begon, was u tamelijk optimistisch. In uw boek The People Want uit 2012 was uw analyse nog relatief hoopvol, een standpunt dat u herzag in Morbid Symptoms uit 2016. Hoe is uw analyse van de Arabische Lente in de loop der tijd veranderd?

Toen de Arabische Lente uitbrak, hield ik vol dat deze geworteld was in een diepe structurele crisis en dat deze daarom niet als een vluchtige episode, maar als het begin van een lang historisch proces moest worden gezien. Het duidelijkste symptoom van de sociale en economische verlamming in de regio is dat het Midden-Oosten en Noord-Afrika al decennialang de hoogste jeugdwerkloosheidscijfers ter wereld kennen, een direct gevolg van de botsing tussen neoliberale economie en het type staat en heersend systeem daar. Ik heb altijd volgehouden dat er, wat er ook gebeurt, geen terugkeer mogelijk is naar de despotische stabiliteit die in het Midden-Oosten en Noord-Afrika heerste vóór 2011. 

Aanvankelijk werden de opstanden overal geïnitieerd door progressieve krachten, maar de regio werd, en wordt tot op zekere hoogte nog steeds, gekenmerkt door het bestaan ​​van reactionaire stromingen die zich verzetten tegen de oude regimes. Religieuze fundamentalisten zijn niet progressief; ze zijn reactionair in hun sociale en culturele programma's. Wat we zagen was dus geen simpele tweedeling tussen revolutie en contrarevolutie, maar het werd duidelijk dat er een driehoek bestond: één revolutionair kamp en twee verschillende vormen van contrarevolutie, de oude regimes aan de ene kant en rechtse religieuze fundamentalistische krachten die de macht wilden grijpen aan de andere kant. 

Maar de hoop die de Arabische Lente wekte, is de grond ingeboord. We hebben burgeroorlogen zien uitbreken, dictaturen zien terugkeren in een nog wredere vorm dan voorheen, en de voortzetting van de Amerikaanse oorlogen in de regio, met als hoogtepunt de door de VS en Israël geleide genocide in Gaza en de aanval op Iran. De situatie van het Palestijnse volk heeft een historisch dieptepunt bereikt; die is nog nooit zo slecht geweest. De aanvallen van Hamas behoren tot de grootste misrekeningen in de geschiedenis van de antikoloniale strijd. Naar mijn mening is dit alles het gevolg van de afwezigheid van een geloofwaardig politiek alternatief in de regio: er is geen progressieve kracht opgestaan ​​die in staat is de massale woede, die voortkomt uit de sociale en economische crisis, om te zetten in betekenisvolle verandering. Dat falen heeft geleid tot een politieke blokkade bovenop de bestaande sociale en economische problemen.

Hoe zou u de huidige situatie van de islamistische pool van de door u beschreven driehoek beoordelen?

Toen de opstanden begonnen, waren de progressieve krachten die ze hadden ontketend organisatorisch te zwak om een ​​echt alternatief te vormen voor de bestaande regeringen. In dat vacuüm stapte de Moslimbroederschap, die decennialang in de oppositie had gezeten en nu haar kans greep door zich als alternatief te presenteren. Direct na 2011 profiteerde de Broederschap van het moment en won verkiezingen in Egypte en Tunesië. Maar ondanks al haar beweringen bood ze geen sociaal of economisch alternatief: haar project is fundamenteel ideologisch en politiek, in plaats van sociaaleconomisch. Het vertegenwoordigde geen echt sociaal alternatief voor wat al bestond, en haar politieke project stortte dan ook in. Tegen 2013 en 2014 was de Moslimbroederschap overal verslagen, met de militaire coup in Egypte en de politieke crisis in Tunesië. Toen de tweede golf van opstanden in 2019 aanbrak – in Soedan, Algerije, Irak en Libanon – maakten de islamitische fundamentalistische krachten er geen deel meer van uit; ze waren eerder verweven met de bestaande regimes.

U zei dat de soennitische islamistische strijdkrachten grotendeels verslagen waren, maar in Syrië heeft Ahmed al-Sharaa, voormalig leider van de islamistische groepering Hay'at Tahrir al-Sham, nu de controle over de staat en consolideert hij zijn macht. Zelfs de Koerdische YPG in het noordoosten heeft ermee ingestemd zich in het Syrische leger te integreren. Wijst dat er niet op dat de soennitische islamisten op sommige plaatsen wel degelijk succes hebben geboekt?

De overwinning van de islamitische fundamentalisten in Syrië is enigszins ironisch, omdat deze een neveneffect was van Israëls oorlogen in Libanon. Door Hezbollah een verwoestende slag toe te brengen, vernietigde Israël de laatste pijler die het Syrische regime overeind hield. Dat regime was voorheen afhankelijk van militaire steun van Iran en Rusland, maar na de invasie van Oekraïne raakte Rusland daar zo verstrikt dat het het grootste deel van zijn troepen uit Syrië terugtrok. Toen Israël Hezbollahs vermogen om namens Iran te interveniëren had lamgelegd, konden de fundamentalistische krachten die Idlib in het noorden controleerden relatief gemakkelijk oprukken. Het Assad-regime stortte in, net zoals de regering in Kabul in 2021.

Sindsdien heeft Al-Sharaa zich echter proberen te profileren als een gematigde politicus. Hij doet er alles aan om door het Westen geaccepteerd te worden. Tot nu toe heeft hij geen grote stappen ondernomen om de sharia in te voeren, hoewel er tekenen zijn van islamisering van de staat en de samenleving. Dat is niet hetzelfde als de manier waarop ze de provincie Idlib tot 2024 regeerden, en al helemaal niet zoals Daesh, de zogenaamde Islamitische Staat of ISIS, delen van Syrië en Irak regeerde en zijn zogenaamde kalifaat uitriep.

Kortom, je zou zeggen dat het islamistische project is mislukt?

Het had nooit kunnen slagen, omdat het geen echt alternatief biedt voor de onderliggende crisis. Hetzelfde geldt voor al-Sharaa: hij kopieert simpelweg het sociaaleconomische beleid van andere Arabische staten, wat nu al een acute sociale crisis in Syrië veroorzaakt, een crisis die zal leiden tot toenemende onvrede, nog afgezien van de onopgeloste problemen waarmee de minderheden in het land te kampen hebben.

Waarom hebben de Koerden in Rojava ermee ingestemd zich bij de Syrische staat aan te sluiten? Tegelijkertijd heeft de PKK in Turkije ingestemd met ontwapening en vredesbesprekingen met Erdoğan aangeknoopt. Waarom hebben Koerdische bewegingen in beide landen hun machtsbasis opgegeven?

Vooral in het geval van Syrië was dat natuurlijk omdat de Verenigde Staten hen in de steek lieten. Nadat IS was verslagen, had Washington de Koerden niet meer nodig. Trump toonde geen interesse meer om hen te steunen. 

Erdoğan verliest intussen sinds 2015 electoraal terrein en probeert met alle mogelijke middelen aan de macht te blijven: hij onderdrukt de oppositie, arresteert kopstukken en bemoeit zich zelfs met de leiding van de CHP. Zijn toenadering tot de Koerden is een andere soortgelijke manoeuvre: een gok dat de Koerdische beweging niet dezelfde rol zal spelen als in 2015, toen ze de dominantie van de AKP in het parlement bedreigde.

De Koerdische leider Öcalan pleit al jaren voor een compromis met Ankara. Het is duidelijk geworden dat de gewapende strategie van de PKK heeft gefaald. Turkije heeft immers het op één na grootste leger binnen de NAVO. Nadat hij de strategie van de beweging zo lang op gewapende strijd had gericht, heeft Öcalan deze nu volledig de andere kant op gestuurd, richting compromis. Maar ik ben er niet van overtuigd dat dit ook zal lukken. De onderdrukking van het Koerdische volk is niet afgenomen en er zijn geen echte garanties voor Koerden in Turkije of Syrië. Er bestaan ​​meningsverschillen binnen zowel de Turkse als de Syrische tak van de beweging, en sommige leden zijn verbitterd over de voortdurende zelfontbinding en waarschuwen voor wat er nog zou kunnen volgen.

De overeenkomst met de Syrische regering voorziet in de ontbinding van de Syrische Democratische Strijdkrachten en hun integratie in het Syrische leger, maar dit blijft grotendeels theoretisch. Wie voert in de praktijk het bevel over de strijdkrachten? Blijft het commando in de Koerdisch bestuurde gebieden in Rojava, of neemt Damascus de controle over het noordoosten over? Dit proces zal op veel obstakels stuiten, niet in de laatste plaats de rol van vrouwen. Feminisme is van cruciaal belang geweest voor de Koerdische strijd, maar vrouwen die vechten in legeronderdelen zoals de YPJ hebben geen plaats in al-Sharaa's maatschappijvisie.

Gezien de naar rechts gerichte trend die je in deze zeer verschillende staten hebt beschreven, bewegen ze zich dan wel echt allemaal in dezelfde richting?

Niet op regionaal niveau. De meeste Arabische staten blijven traditionele despotische regimes; ze zijn niet zozeer naar rechts opgeschoven, maar hebben die positie altijd al ingenomen. Het Iraanse regime kan evenmin zinvol als extreemrechts worden beschreven. Wat ik op mondiaal niveau neofascisme zou noemen, vertegenwoordigd door krachten als de AfD in Duitsland, de Rassemblement National in Frankrijk en de MAGA-beweging rond Donald Trump, vindt zijn duidelijkste regionale equivalent in de regering-Netanyahu, die de uiterste rand van extreemrechts al heeft bereikt. En dan is er nog Erdoğans eigen verschuiving naar extreemrechts binnen het Turkse regime.

In uw boek The Clash of Barbarisms uit 2002 , over de directe nasleep van 9/11, beschreef u een dynamiek waarbij reactionaire krachten in verschillende contexten elkaar voeden en radicaliseren. Dat is vijfentwintig jaar geleden. Is dit proces vertraagd, of is het simpelweg doorgegaan?

Ik heb Samuel Huntingtons idee van de zogenaamde 'botsing der beschavingen' bestreden met de these van een 'botsing der barbarijen'. De oorlogen tussen westerse imperialistische mogendheden en islamitische fundamentalistische krachten waren geen botsingen tussen beschavingen, maar barbaarse tendensen die inherent waren aan de beschaving van beide partijen. Dit is nog steeds gaande; het is afschuwelijk om te zien hoe de Israëlische regering steeds verder naar extreemrechts afglijdt en welke oorlogen zij sinds 7 oktober heeft gevoerd. 

Dat proces heeft zijn hoogtepunt bereikt met Gaza. Ik beschreef Gaza als de eerste genocide gepleegd door een industrieel ontwikkelde staat sinds 1945, sinds de nederlaag van nazi-Duitsland. Er zijn sindsdien andere genocides geweest, waaronder die in Rwanda, maar geen enkele uitgevoerd door een geïndustrialiseerde staat die gesteund werd door westerse mogendheden.

U hebt geschreven dat Gaza het definitieve einde van de westerse liberale orde markeert. Waarom niet al bij de invasie van Irak in 2003?

Omdat de invasie van Irak werd tegengewerkt door figuren als Gerhard Schröder en Jacques Chirac, en zelfs door sommige stemmen binnen Washington, bleef de illusie bestaan ​​dat liberale krachten uiteindelijk hun koers zouden corrigeren. Barack Obama had immers een deel van zijn politieke identiteit gebaseerd op zijn verzet tegen de invasie van Irak en hanteerde het principe om alleen deel te nemen aan een oorlog met steun van de VN. Hij greep pas in Libië in nadat de Veiligheidsraad de no-flyzone had ingesteld. Die illusie van een liberale, op regels gebaseerde orde bleef bestaan ​​en werd later gebruikt tegen Rusland vanwege de invasie van Oekraïne. Maar het contrast tussen de reacties van westerse regeringen op Oekraïne en die op Gaza betekende de definitieve doodsteek voor die orde.

U noemt dat Chirac en Schröder zich verzetten tegen de oorlog in Irak, maar dat ze wel overvliegrechten verleenden en op andere manieren samenwerkten. Was dat verzet oprecht of grotendeels symbolisch? 

Ten tijde van de invasie van Irak stonden de Verenigde Staten op het hoogtepunt van hun wereldwijde hegemonie, waardoor noch Chirac noch Schröder het aandurfden Washington te provoceren door het gebruik van hun luchtruim of militaire samenwerking te ontzeggen. Toch hadden ze beiden reële belangen op het spel staan. Frankrijk had zwaar geïnvesteerd in zijn relatie met het regime van Saddam Hoessein en begreep dat het die investering zou verliezen door een Amerikaanse invasie. Schröder van zijn kant besefte dat de Duitse publieke opinie sterk tegen de oorlog was gekant en zag zo een gemakkelijke manier om populair te worden. Wat Gaza betreft, hebben we geen enkel verzet gezien tegen Israëls volstrekt disproportionele reactie op 7 oktober. Het laatste restje liberale fatsoen is verdwenen. De aanvallen van Hamas leidden tot een intensivering van de instrumentalisering van de herinnering aan de Holocaust, waardoor westerse regeringen maandenlang geen kritische houding ten opzichte van Israël konden aannemen.

Dat is een verrassend idealistische bewering voor een marxist. Gelooft u dat dit een kwestie van cultureel erfgoed is in plaats van materieel belang?

De Verenigde Staten hebben een duidelijk materieel belang bij hun bondgenootschap met Israël als onderaannemer die de Amerikaanse hegemonie in de regio handhaaft. De steun van Europese regeringen aan Israël heeft veel minder te maken met materiële belangen. Het uitgangspunt van hun standpunt over Gaza is ideologisch, namelijk de manier waarop 7 oktober werd voorgesteld als de grootste massamoord op Joden sinds de Holocaust. Deze zin werd keer op keer herhaald. De aanval onder leiding van Hamas veroorzaakte een golf van schok en sympathie, en westerse regeringen schaarden zich achter Israëls zogenaamde recht op zelfverdediging. Pas maanden later, toen de omvang van de verwoesting niet langer te negeren was en duidelijk werd hoe disproportioneel de Israëlische reactie was, begonnen ze te pleiten voor een staakt-het-vuren.

Materieel gezien is het zeker niet in het belang van de liberale Europese regeringen om een ​​regering als die van Netanyahu in Israël aan de macht te hebben; het levert hen immers talloze problemen op. Netanyahu heeft totaal geen sympathie voor de liberale Europese regeringen en laat dat ook steeds weer blijken. Zelfs het Verenigd Koninkrijk kampt nu met spanningen met Israël. Europa ligt geografisch veel dichter bij het Midden-Oosten dan de Verenigde Staten, dus alles wat er in de regio gebeurt, heeft directe gevolgen voor Europa. Dat simpele feit laat zien dat er een duidelijke divergentie bestaat tussen de belangen van de verschillende westerse mogendheden in het Midden-Oosten. Maar Europa is ondergeschikt aan de Verenigde Staten. Dat is een nogal eigenaardige strategische positie voor de Europeanen. Een handvol regeringen, waaronder Spanje en Ierland, heeft het aangedurfd zich uit te spreken tegen het beleid van de Israëlische regering. Daarmee vertegenwoordigen zij wellicht de Europese belangen beter dan degenen die zwijgen.

De neoconservatieven stonden erom bekend dat ze de Amerikaanse belangen nastreefden zonder veel rekening te houden met anderen. De neoconservatieven waren zeer dominant in de directe nasleep van 9/11, maar nu spreekt bijna niemand meer over hen. Wat was hun project, en is het geslaagd?

De neoconservatieven staan ​​vooral bekend om hun doctrine van 'regimeverandering', het idee dat de Verenigde Staten de missie hadden om wereldwijd een liberale democratische staatsvorm op te leggen. De illusie van het herbouwen van een Iraakse staat naar Westers model leidde ertoe dat de bezettingsmacht het bestaande staatsapparaat volledig ontmantelde. En dit leidde tot chaos. Het was een totale mislukking als poging om met geweld een 'liberale' orde op te leggen. 

Washington week vervolgens af van zijn ogenschijnlijk democratische project voor Irak, dat in werkelijkheid pro-Iraanse actoren meer macht had gegeven, en koos voor een pragmatischere aanpak gebaseerd op tribale structuren en de terugtrekking van zijn troepen. Nog voordat de bezetting formeel eindigde, had Iran al meer invloed in Irak verworven dan de Verenigde Staten zelf. Hieruit werden de zogenaamde lessen van Irak getrokken: de fout, zo meende men, bestond erin de dictatoriale staat te ontmantelen, die intact had moeten blijven en alleen een andere koers had moeten varen, zoals begin dit jaar in Venezuela gebeurde.

Binnen rechts-Amerika bestaat momenteel een kloof tussen interventionisten en isolationisten. Trumps aanpak lijkt zowel qua methode als qua doel af te wijken van beide kampen. Hoe zou u deze tweedeling karakteriseren?

Extreemrechts in Amerika kent van oudsher een isolationistische en een oorlogszuchtige stroming. Trump heeft geprobeerd deze verschillende stromingen, van isolationisten tot aanhangers van complottheorieën, samen te brengen en tegelijkertijd al deze groepen aan te spreken. Dit verklaart de vele tegenstrijdigheden in zijn gedrag. Trump is een Frankenstein-monster van rechts in Amerika, samengesteld uit al deze uiteenlopende elementen. Maar één ding is zeker: hij heeft geen enkel respect voor democratie. Hij bestrijdt de democratie in eigen land, in de Verenigde Staten! Het zal dan ook niemand verbazen dat hij geen poging doet om democratie elders te promoten.

Het debat beperken tot een simpele tegenstelling tussen wel of geen interventie miskent in elk geval de nuances van het imperialistische beleid. Het type interventie is van enorm belang. In plaats van regimes die als schurkenstaten worden beschouwd te vervangen, probeert de VS ze tegenwoordig te behouden door ze simpelweg tot samenwerking te dwingen. Voordat Trump aantrad, omarmde hij expliciet deze les van Irak en bekritiseerde hij publiekelijk de illusie van "regimeverandering". Zijn aanpak in Venezuela sluit hier volledig bij aan: hij zette Maduro af en de rest van het regime werd simpelweg gedwongen met Washington samen te werken, zonder enige poging om democratische verkiezingen af ​​te dwingen of de zogenaamde liberale oppositie terug te halen. Zelfs in Cuba, waar Marco Rubio bijzonder in geïnteresseerd is, onderhandelt Washington met figuren binnen het regime; de ​​kleinzoon van Raúl Castro behoort tot de belangrijkste gesprekspartners! En dat is ook wat Trump in Iran probeerde te bereiken. Hij geloofde dat hij het regime tot samenwerking kon dwingen, maar zijn acties hebben juist de hardliners versterkt in plaats van degenen die bereid zouden zijn tot een compromis.

Waar laat dat de Amerikaanse liberalen, die gevangen zitten tussen deze concurrerende kampen?

Ze zijn volledig gedesoriënteerd en weten niet welke positie ze moeten innemen. Juist daarom zien we een heropleving van links: mensen erkennen dat het halfslachtige liberalisme van de gevestigde orde niet langer geloofwaardig is en zoeken naar radicalere antwoorden op hun sociale, economische en politieke omstandigheden, zelfs ter verdediging van de democratie zelf. Liberalen hebben zich bijvoorbeeld veel te laf getoond om een ​​frontale uitdaging aan te gaan tegen de aanhoudende verstikking van Cuba. Wat daar gebeurt, is misdadig. Decennia van embargo hebben nu geleid tot regelrechte hongersnood onder de bevolking, en dit lokt veel minder internationale reactie uit dan het verdient, niet alleen van regeringen, maar ook van massabewegingen, die veel meer solidariteit met het Cubaanse volk zouden moeten tonen. Deze sancties straffen de bevolking meer dan het regime.

Uw boek 'The New Cold War' uit 2023 behandelt de Russische invasie van Oekraïne. Beschouwt u de Russische aanval als een gevolg op de lange termijn van de oorlog tegen het terrorisme en het neoconsevatieveninterventionisme?

In zekere zin liet de invasie van Irak in 2003 aan Rusland, China, aan iedereen, zien dat de Verenigde Staten zich niet zouden houden aan de regels van de orde die ze beweerden te verdedigen. De invasie van Irak was een flagrante schending van het internationaal recht. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie hadden de zaken heel anders kunnen verlopen; er werd gesproken over een 'vredesdividend' en dergelijke. In plaats daarvan maakten de VS bewust politieke keuzes die Rusland tegen zich in het harnas joegen, met name de uitbreiding van de NAVO. Ik geloof dat dit opzettelijk gebeurde. Washington wilde dat Rusland een afschrikwekkende figuur voor de rest van Europa zou blijven, zodat andere Europese staten een vazalrelatie met de VS zouden behouden. 

Helmut Kohl was aanvankelijk ook voorstander van expansie naar het oosten, omdat dit in het belang was van het Duitse kapitaal om hegemonie over Oost-Europa te vestigen. Maar toen Georgië en Oekraïne door George W. Bush werden uitgenodigd om zich bij de NAVO aan te sluiten, sprak Angela Merkel zich er juist tegen uit. Ook hier zien we weer een verschil tussen de Amerikaanse belangen en die van Europese staten zoals Duitsland. 

Dit alles rechtvaardigt echter op geen enkele wijze de invasie van Oekraïne, een verschrikkelijke misdaad waarvoor het Oekraïense volk, en in toenemende mate ook het Russische volk, de prijs betaalt. Poetin draagt ​​de grootste verantwoordelijkheid voor die catastrofe.

Terugkijkend op een kwart eeuw Amerikaanse imperialistische interventie en de oorlog tegen het terrorisme, waar staat de VS vandaag de dag?

Elke oorlog die de Verenigde Staten na 9/11 begonnen, was in zekere zin "verloren". Ik zet dat tussen aanhalingstekens, omdat Washington er wel degelijk in slaagde de regimes die het als doelwit had te vernietigen. De echte verliezers waren de burgerbevolkingen van deze landen, niet de Verenigde Staten zelf. Toch slaagde Amerika er in geen enkel geval in zijn eigen gestelde doelen te bereiken.

Dit is een klassiek voorbeeld van imperiale overmoed. Eind jaren tachtig schreef de Britse historicus Paul Kennedy een bestseller waarin hij de vrij voor de hand liggende constatering deed dat imperia ten onder gaan zodra ze meer op zich nemen dan ze aankunnen. Maar hij zat er naast met zijn interpretatie van het Reagan-tijdperk: Reagan slaagde erin zowel de Amerikaanse economie als de Amerikaanse hegemonie nieuw leven in te blazen. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie bezweek de regering-Bush echter aan hoogmoed. De oorlogen in Afghanistan en Irak waren een schoolvoorbeeld van overmoed, ver buiten wat de Verenigde Staten daadwerkelijk aankonden, en in beide landen mislukte het imperium. Maar wie denkt dat het Amerikaanse imperium ten einde is, droomt. De VS blijven een buitengewoon machtige staat, nog steeds de machtigste ter wereld, nog steeds in staat tot enorme verwoesting. De beperkingen ervan zijn echter nu veel duidelijker zichtbaar dan aan het begin van de eeuw.

Is er iets dat je hoop geeft in deze situatie?

Absoluut, ik blijf hoop houden, hoop geworteld in de nieuwe generatie en haar vermogen om nieuwe vormen van strijd te bedenken, zoals we onlangs hebben gezien met de Marokkaanse Gen Z-beweging, een buitengewoon moment, waarbij duizenden jongeren zich mobiliseerden en moderne technologie gebruikten om hun actie te coördineren. Ik maak een cruciaal onderscheid tussen optimisme en hoop; het zijn absoluut niet dezelfde dingen. Optimisme is het geloof dat de beste uitkomst zal plaatsvinden. Hoop is het geloof dat een betere uitkomst mogelijk is, zonder enige garantie. Ik kan blijven hopen, terwijl ik me er tegelijkertijd van bewust ben dat de bewijzen vandaag de dag sterk wijzen op pessimisme.

Dit artikel stond op Rosa Luxembourg Stiftung. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos

Gilbert Achcar is emeritus hoogleraar ontwikkelingsstudies en internationale betrekkingen aan SOAS, Universiteit van Londen. Hij is auteur van vele boeken in verschillende talen, waaronder recentelijk The Gaza Catastrophe: The Genocide in World-Historical Perspective