De laatste tijd is het raak. Het regent slecht nieuws over de FNV. De kersverse voorzitter van de Bouwbond is afgetreden vanwege een afpersingszaak. Volgens de Volkskrant is er bij de AbvaKabo sprake van een miljoenendans om vergoedingen voor vergaderingen (vacatiegelden). De onderwijsbond AOB wijst unaniem de vernieuwing af en De Telegraaf bericht dat het bestuur van de AbvaKabo radicaliseert onder invloed van de SP. De bond ligt overhoop met zijn eigen ondernemingsraad. Dat geldt ook voor vakcentrale FNV die moet reorganiseren waarbij er van gedwongen overplaatsingen sprake zal zijn. Is het allemaal echt zo erg?

Er zijn natuurlijk mensen die geen belang hebben bij een sterke vakbond, die de FNV liever zien verdwijnen dan zich versterken. Die liever het polderen zien dan leden die in actie komen. Daarnaast is er de verwording van de journalistiek die de lezers boeit met spectaculaire verhalen, altijd op zoek naar primeurs waarbij de feiten opgeklopt en uitvergroot worden. Dat speelt allemaal een rol bij de berichtgeving over de FNV en de aangesloten bonden.

Een echt veranderingsproces
Het rommelt al een aantal jaren binnen de FNV, daarbij gaat het om een echte strijd om verandering. Het voortdurende verlies van leden en de steeds hardere gevolgen van de crisis noodzaken daartoe, die vragen om protest. Niet voor niets spelen de meest harde conflicten in de schoonmaak, de onderkant van de arbeidsmarkt, en de zorg, keihard getroffen door bezuinigingen. Het gaat om posities en om een ander beleid. Deze zaken spelen door elkaar heen. De discussie en strijd binnen de FNV gaat dus ergens over.

De vakbonden binnen de FNV bestaan uit twee delen. Aan de ene kant de verenigingen van leden en actieve (kader) leden. Daarnaast staat een werkorganisatie: bestuurders en andere professionals die het door de leden, de vereniging bepaalde beleid uitvoeren. Dat is een structuur die meer dan 100 jaar oud is en waar bewust voor is gekozen. Net zoals de leden binnen de vereniging het niet met elkaar eens kunnen zijn, kunnen ook bestuurders van de werkorganisatie het niet eens zijn met besluiten van de vereniging.

Onder de leden en kaderleden is er altijd een stroming die meer voor een activistische benadering is. Er zijn ook leden en kaderleden die allereerst naar het eigen belang kijken, die weinig op hebben met solidariteit. Kaderleden die de makkelijk weg kiezen, die snel ja zeggen tegen hun werkgever en hem helpen de 'problemen' op het werk op te lossen. Er zijn kaderleden die willen vechten voor elke baan en die voor elke uitzendkracht opkomen. Politieke overtuiging speelt hierbij een rol. Maar lidmaatschap van de SP is geen garantie voor ‘goed’ net als lidmaatschap van de PvdA geen garantie voor ‘slecht’ is.

Zo is het ook met bestuurders en anderen in de werkorganisatie. Daar zijn dezelfde verschillen van opvatting. Een bestuurder kan redelijk zijn eigen keuzes maken, is redelijk vrij in het bepalen van prioriteiten in zijn overvolle agenda, ook al moet hij doen wat de vereniging, de leden willen. De organizers die de laatste jaren in dienst zijn gekomen hebben soms het bedje aardig opgeschud. Het is van alle tijden dat het bij het organiseren van werknemers soms hard tegen hard gaat. Dat geldt in de schoonmaak, waar de werkgevers jaren de arbeidsvoorwaarden en lonen onder druk hebben gezet door steeds maar nieuwe aanbestedingen en dat gebeurt nu in de zorg. Ook een sector waar de klappen vallen, waar flink bezuinigd wordt en waar de bond een vreemde was op de werkvloer. Rechten die bij Hoogovens normaal zijn, moeten in het Sarphatihuis bevochten worden. Sommige bestuurders zijn er blij mee dat dit eindelijk gebeurt. Anderen hebben daar moeite mee.

De FNV zelf en de aangesloten bonden hebben goede arbeidsvoorwaarden. Je kan er van 9 tot 5 je werk doen, of je kan je uit de naad werken. De bond is een werkgever met gewone werknemers. Alleen hebben deze werknemers veel contacten met de pers, die hebben ze voor hun werk nodig. Dat netwerk kan ook gebruikt worden voor je eigen belang, als je rustige leven wordt bedreigd.

Er zijn bestuurders die hun eigen manier van werken en hun eigen belangen dusdanig van belang vinden dat er gelekt wordt met nieuws dat geen nieuws is. Dat speelde een rol bij de berichtgeving in de Volkskrant over de vacatiegelden en de daarop volgende verhalen over baantjes toewijzen en miljoenendans. Dat er dan een kersverse bouwvoorzitter goed de weg is kwijt geraakt komt goed van pas. Met dit soort nieuws is te leven. Erger is het als actieplannen in de zorg bij de werkgevers belanden. Dan worden de bond en de belangen van leden echt geschaad. Terecht wordt er binnen de bonden door bestuurders en kaderleden op alle niveaus met kracht tegen geprotesteerd.

Over macht en posities
De FNV is een federatie van verschillende bonden. De AOB, de onderwijsbond, is een bond die binnen die federatie als middelgrote bond aardig op de wip zit. Ze heeft binnen de federatie meer stemmen dan ze op basis van evenredige vertegenwoordiging zou hebben. Daar is bewust voor gekozen bij de oprichting van de FNV. De twee grootste bonden (Bondgenoten en AbvaKabo) hebben samen minder dan helft van de stemmen ook al hebben ze samen meer dan helft van de leden van de FNV, en men wilde niet dat twee bonden de anderen konden overstemmen. Dat ging goed totdat Agnes Jongerius bij het pensioenakkoord de zaken op de spits dreef en haar zin doordreef tegen de mening van de twee grootste bonden in. Dat kon zij doen doordat ze al die andere bonden en bondjes (in totaal 19) achter zich kreeg.

Binnen het nieuwe ledenparlement van de FNV heeft de AOB minder stemmen dan nu binnen de federatie. Bovendien komt de zeggenschap bij de leden te liggen en niet bij vertegenwoordigers van de werkorganisatie. In de federatieraad, nu het hoogste orgaan binnen de FNV hebben alleen de voorzitters van de bonden zitting. Die krijgen in de nieuwe FNV slechts een adviserende rol. Dat betekent inleveren van macht voor de voorzitters. Dat vindt niet elke voorzitter leuk. In de discussie is regelmatig door de AOB geroepen dat de grote bonden Bondgenoten en AbvaKabo hun macht niet op willen geven. Dit klinkt uit de mond van Walter Drescher, de voorzitter van de AOB een beetje dubbel.

Bij de AOB speelt ook de angst dat ze in de toekomst door de grote bonden gedwongen wordt tot wat genoemd wordt de ‘ongedeelde FNV’. De leden van Bondgenoten, Bouw, AbvaKabo en Kiem worden rechtstreeks lid van de FNV. De andere 15 bonden worden als zelfstandige vereniging lid.

Die angst voor het opgaan in de FNV speelde al toen het Nederlands Genootschap van Leraren met de ABOP fuseerde tot AOB. De stropdassen van het NGL konden het met hun ene jurist niet meer bolwerken en moesten wel fuseren met de onderwijsbond van de FNV. Maar het was natuurlijk niet de bedoeling dat je als leraar de bond belde, je iemand uit de bouw aan de telefoon krijgt, zoals in het redactioneel van het onderwijsblad van december 2006 werd uitgelegd.

De AOB heeft tijdens de discussie over de nieuwe vakbeweging aangegeven er geen bezwaar tegen te hebben als de nieuwe sectorbonden een gezamenlijke werkorganisatie vormen. In dezelfde brief aan Jetta Klijnsma, over het rapport van de kwartiermakers, gaf ze aan ook geen bezwaar te hebben tegen rechtstreeks lidmaatschap van leden van de nieuw te vormen koepel.

Nu vindt de AOB het plan om de werkorganisaties van de grote bonden te laten fuseren met de werkorganisatie van de FNV ineens in tegenspraak met de in Dalfsen afgesproken ambitie dat de grote bonden (de verenigingen) zich zouden opsplitsen in sectoren. Hoe dichter het einde van de wedstrijd nadert hoe zenuwachtiger men lijkt te worden. Unaniem besloten de 70 op een ledenvergadering aanwezige AOB leden (van de 88000 leden) hun bestuur te steunen. De vergadering was een week tevoren aangekondigd via een brief die de angst voor de grote bonden er nog eens inwreef. Maar de angst om echt uit de FNV te stappen is groter. Men wil nieuwe toezeggingen die de onafhankelijkheid van de AOB waarborgen. Er is al een ‘side letter’ gemaakt bij de statuten waarin duidelijke garanties gegeven worden. En er is later een toelichting bij die side letter geschreven.

De ANBO van directeur Liane de Haan zong het zelfde liedje over de grote bonden die het laken naar zich toetrokken. Zij is met haar leden inmiddels wel uit de FNV gestapt. Niet tot onverdeeld genoegen van al haar leden. Daar zijn de protesten tegen ondemocratische besluitvorming van enkele 'oude kaderleden die hun macht niet op willen geven' al te horen. Als de Haan ook vol blijft houden dat ze graag in gesprek wil blijven gaan met staatssecretaris Jetta Klijnsma in plaats van het protest te organiseren blijft ze wel consequent. Haar leden hebben hiervoor een alternatief bij de FNV en zelfs bij de koepel van ouderenorganisaties die hardop denken aan actie tegen de bezuinigingen van dit kabinet. Bij dit neoliberale beleid is de gezelligheid gauw weg. Mensen kiezen vroeg of laat voor verzet. Een directeur of voorzitter houdt ze niet tegen. Dat leert ons de geschiedenis.