De balans van de groene revolutie in Afrika is negatief voor de boerenbevolking en voor het milieu. Daarentegen heeft ze de vestiging van multinationals op het continent bevorderd.

Het is twintig jaar geleden dat Bill Gates via zijn stichting zijn groene revolutie voor Afrika lanceerde onder de naam Alliantie voor een Groene Revolutie in Afrika (AGRA). Volgens hem ging het erom de Afrikaanse landbouw te moderniseren, de hongersnood te bestrijden en de levensstandaard van de boeren te verbeteren.

Productivistische ideologie

Het basisidee is eenvoudig: om honger te bestrijden, moet de landbouwproductiviteit worden verhoogd. Maar hongersnoden worden in de eerste plaats veroorzaakt door oorlogen, die de landbouwactiviteit ontwrichten, of door een ongelijke verdeling van de beschikbare voedselvoorraden.

AGRA pleitte voor intensieve landbouw op basis van monoculturen, de aankoop van gemodificeerd zaad dat bestand zou zijn tegen klimatologische schommelingen, en het grootschalige gebruik van chemische productiemiddelen.

De uitgevoerde studies komen allemaal tot dezelfde conclusie: de gestelde doelen zijn bij lange na niet bereikt. De bodems zijn aangetast, plattelandsgezinnen zijn verarmd door opbrengsten die ver onder de verwachtingen lagen, waardoor de aankoop van nieuw zaad en meststoffen onmogelijk werd. Tegelijkertijd zijn lokale voedselgewassen zoals gierst en sorghum – die droogtebestendig zijn en een hoge voedingswaarde hebben – in verval geraakt.

Zoals de bisschop van Durban over de voorstanders van AGRA opmerkte: 'Ze doen zich voor als redders van de hongerigen en de armen, maar ze hebben jammerlijk gefaald in hun doelstellingen vanwege hun industrialisatiemodel, dat de bodem aantast, de biodiversiteit vernietigt en de winst van bedrijven voorrang geeft ten koste van de bevolking. Dat is immoreel en onrechtvaardig.'

Andere opties smoren

Dankzij zijn financiële macht heeft Bill Gates ook veel Afrikaanse staten verhinderd een alternatieve weg in te slaan: die van de agro-ecologie. In tegenstelling tot wat de agrovoedingsindustrie vaak beweert, is agro-ecologie geen stap terug naar de landbouw van vroeger. Integendeel, het combineert de kennis van de boerenwereld met moderne wetenschappelijke inzichten.

Dat type landbouw respecteert het milieu en biedt de bevolking een garantie op voedselsoevereiniteit. Het bevordert ook de verbetering van het zaad door middel van een geleidelijke selectie die wordt uitgewisseld op informele markten. Het is ongetwijfeld dat aspect – de autonomie van de producenten en de onafhankelijkheid ten opzichte van de industriële markt – dat het kapitalistische ecosysteem van de wereldlandbouw het meest stoort.

AGRA heeft opdracht gegeven voor een evaluatiestudie, uitgevoerd door het adviesbureau Mathematica. Net als andere analyses bevestigt die de zwakke resultaten. Maar ze benadrukt als positief punt de penetratie van de Afrikaanse markt door genetisch gemodificeerd zaad, kunstmatige productiemiddelen en pesticiden die door westerse multinationals worden geproduceerd. Maar misschien was dat uiteindelijk wel het echte doel van die groene revolutie.

Paul Martial is lid van de Nouveau Parti Anticapitaliste – l’Anticapitaliste, onze zusterorganisatie in Frankrijk. Hij is redacteur van Afriques en Lutte.

Dit artikel stond op l'Anticapitaliste. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.