Heb je de Olympische Spelen gezien?

04.08.2021
Dick Thomas Johnson (Wikimedia Commons)

Zo kort na de grote impact die het Europese kampioenschap voetbal hier heeft gehad, is het interessant om na te denken over de Olympische Spelen, de ideologische betekenis en functie ervan. [leestijd: 6 minuten]

De Britse pers probeert dezelfde nationalistische vurigheid op te wekken over een ruiter die goud wint in de paardendressuur als over Engeland dat de finale van het Europese voetbal haalt, maar dat werkt niet echt. Veel mensen kennen de betekenis van dressuur niet eens (althans de beleefde paardensport) en kunnen zich voorstellen dat het winnen van die medaille niet helemaal hetzelfde is als het winnen van een medaille op de 100 meter sprint. Ik bedoel, hoeveel landen hebben de traditie of, nog belangrijker, de middelen om mee te doen aan hippische evenementen? Een medailletabel wordt gezien als de patriottische scheidsrechter van alles, zonder rekening te houden met de grootte en de middelen van elk land of met het aantal mensen dat daadwerkelijk een bepaalde sport beoefent. Zeker, je kunt niet om de nationalistische hype heen. Maar in tegenstelling tot voetbal wordt er veel meer rekening gehouden met de prestaties van atleten uit andere landen en wordt er op zijn minst lippendienst bewezen aan het internationalisme van de Olympische idealen.

Waarom worden ze eigenlijk gehouden, gezien de risico's van covid? Financiële overwegingen hebben zeker zwaarder gewogen dan eventuele gezondheidsproblemen. De spelen zijn doorgegaan in het licht van een wereldwijde pandemie en tegen de wil van de meerderheid van het Japanse volk. Geld praat altijd, er zijn enorme bedragen aan commerciële sponsoring die in de overvolle kassen van het Internationaal Olympisch Comité vloeien. In de aanloop naar de selectie van de locaties is er een grote hoeveelheid schaamteloze en subtielere smeerlapperij van landen die de spelen graag willen organiseren. De - meestal mannelijke - topsporters die de internationale sport leiden, willen niet voorbijgaan aan de zakcentjes en freebies die verbonden zijn aan de selectie van de locaties of aan de Spelen zelf. Ondanks de terugtrekking van Toyota als sponsor vanwege de Japanse opinie zijn de grote bedrijven - die vaak uitgesproken ongezonde producten verkopen - dol op een evenement dat een wereldwijd publiek in 206 landen aantrekt.

Vergeleken met voetbal zijn de Spelen internationaler en meer inclusief. 11.000 atleten nemen deel en ondanks de dood van de amateurstatus in alle sporten, zijn er nog steeds veel deelnemers die de ervaring van hun leven hebben zonder veel kans op een podium of op een financiële beloning. Er wordt geen geld gegeven voor de medailles, ook al voorzien sommige nationale federaties in aanmoedigingspremies als onderdeel van de contracten van de atleten. Er zijn commerciële beloningen voor de allerbeste atleten in het veld - Usain Bolt is een uitstekend voorbeeld - en sommige medaillewinnaars kunnen hun inkomsten uit sponsoring uitbreiden, maar dat is een kleine minderheid. Tot op zekere hoogte bestaan sommige kernwaarden die met sport verbonden zijn nog steeds op de Olympische Spelen - proberen je persoonlijke topniveau te verbeteren, contact leggen met mensen over de hele wereld, bewegingen en vaardigheden uitvoeren op vaak spectaculair mooie manieren, werken in een team en gewoon genieten van iets waar je goed in bent en wat je graag doet.

Natuurlijk is het leven in onze ongelijke en uitbuitende samenleving nooit zo eenvoudig en de druk om koste wat kost te winnen - die door de kapitalistische ideologie dagelijks wordt gevoed - leidt ertoe dat atleten, vaak onder druk van hun coaches, prestatiebevorderende middelen gaan gebruiken. Wie kan een van de snelste 100-meterwedstrijden ooit in Seoel (1988) vergeten die werd 'gewonnen' door Ben Johnson, die werd gediskwalificeerd wegens het gebruik van prestatiebevorderende middelen. Van nog eens vijf van de acht finalisten werd later bewezen dat ze soortgelijke middelen hadden gebruikt. Slechts drie van de tien snelste 100 meter hardlopers aller tijden zijn 'schoon' bevonden - Usain Bolt was een van hen. Lang voor het herstel van het kapitalisme in Rusland en Oost-Europa waren de atleten daar net zo afhankelijk, zo niet afhankelijker, van het gebruik van drugs om hun prestaties te verbeteren. Vooral Oost-Duitse vrouwen kregen testosteron om hun snelheid en kracht te verbeteren. Niet-kapitalistische, door de overheid gecontroleerde sport sloot aan bij de heersende wereldideologie, maar ook bij de opvatting dat sportief succes op de een of andere manier de superioriteit van die post-kapitalistische samenlevingen bewees.

Sommige coaches hebben hun macht over jongere atleten ook gebruikt om hen seksueel te misbruiken. De nationale bonden hebben zich in het verleden terughoudend opgesteld om over dergelijke gevallen openheid van zaken te geven. Gelukkig is het dankzij de moedige houding van sommige gymnasten in de VS en elders nu moeilijker om dit te verbergen. Jonge atleten die zich volledig inzetten om op hun best te presteren, zijn kwetsbaar voor de eisen van de topcoaches die een verschil kunnen maken voor hun kansen op succes.

De Olympische bestuursorganen hebben altijd gedaan alsof politiek en sport gescheiden konden worden. Vandaar de toegeving aan het nazi-regime tijdens de Olympische Spelen van 1936 of de niet-veroordeling van het bloedbad van studenten in Mexico City in 1968. Toen John Carlos en Tommie Smith tijdens het Amerikaanse volkslied op het podium van de winnaars een gebalde vuist ophieven in een black power-groet, stak het Internationaal Olympisch Comité (IOC) geen vinger uit om hen te verdedigen en werkte het mee aan het besluit van de Amerikaanse Olympische instantie om hen naar huis te sturen. Hun toekomstige carrières en verdiensten werden vernietigd en ze kregen veel racistische pesterijen te verduren. Tijdens de laatste episodes van de Koude Oorlog boycotten de VS en sommige bondgenoten (ironisch genoeg niet Thatcher) de spelen van 1980 in Moskou en de USSR, Oost-Europa en Cuba namen in 1984 soortgelijke wraak in Los Angeles.

De verslaggeving over de spelen van Tokio is dit jaar beperkt door de commerciële deal die het IOC heeft gesloten met Discovery/Eurosport, hetgeen betekent dat de BBC in plaats van 3500 uur slechts ongeveer 350 uur verslaggeving zal hebben. Blijkbaar heeft de voortdurende druk van de Tories op de financiën van de BBC ertoe geleid dat ze niet meer konden bieden dan hun concurrenten voor de TV-deal. Vrij toegankelijke uitzendingen zijn van essentieel belang om iedereen, ongeacht zijn inkomen, de kans te geven de sporten te volgen die hij beoefent of waar hij graag naar kijkt. Al het gewauwel over de erfenis van grote sportevenementen die tot meer gezonde lichaamsbeweging leiden, wordt in de kiem gesmoord als degenen die vaak het meest onder zwaarlijvigheid te lijden hebben - de armsten - de wedstrijden niet eens kunnen zien. Geleidelijk aan zullen steeds meer sporten op abonnementszenders worden uitgezonden en dan alleen nog maar voor degenen die zich de hoge maandelijkse kosten kunnen veroorloven. De Labourpartij had de kwestie van de gratis sport veel sterker aan de orde kunnen stellen en met het nieuwe crickettoernooi 'Hundred' op BBC en Sky, dat kijkers trekt, blijkt dat er wel degelijk vraag is naar topsport op de ether en dat zou naar mijn mening een stemmentrekker zijn.

Twee hoogtepunten van de eerste paar dagen - vanuit het perspectief van het thuisland - waren de winst van Adam Peatty op de 100 meter schoolslag en Tom Daley die eindelijk goud won bij het synchroonduiken op zijn derde Olympische Spelen. Hun reacties na afloop liepen sterk uiteen. Peatty, die nu in meer dan zeven jaar ongeslagen is op dit onderdeel, ging maar door over hoe het winnen van goud op een zwemonderdeel gaat helpen om de 'Britse mentaliteit' te veranderen na alle ellende van de covid-pandemie en de lockdown. Dat is gewoon roddelblad-overdrijving. Daley, die tussen de Chinese en Russische winnaars van zilver en brons en hun begeleidende perscorps zat, sprak over zijn rol als openlijk homoseksuele deelnemer met een echtgenoot en kind. China en Rusland staan het homohuwelijk niet toe. Ik denk dat Tom Daley heel goed wist waar hij mee bezig was, dus petje af voor hem.

De medailletafel is altijd prominent aanwezig in alle persverslagen. Maar eigenlijk vertelt het je meer over de globale economische orde. Soms zijn er alternatieve medailletabellen op basis van bevolking of bruto binnenlands product. Hier krijg je een ander soort ranglijst waarin landen als Cuba, Jamaica, Australië of Nieuw-Zeeland het heel goed doen. Als je het bekijkt vanuit een vergelijking tussen de geavanceerde kapitalistische landen en het mondiale Zuiden, dan is het duidelijk dat de eerstgenoemde een ingebouwd voordeel hebben in een aantal sporten waar trainingsfaciliteiten, uitrusting en technische ondersteuning van cruciaal belang zijn. Naast paardrijden kunnen we dus wielrennen, roeien, zeilen, kajakken, schermen, tennis, golf en schieten noemen als slechts enkele sporten waar het mondiale Zuiden nooit echt aan bod komt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Groot-Brittannië het hier, gezien zijn positie in de kapitalistische wereldorde, vrij goed doet. Met andere woorden: Groot-Brittannië doet het goed in sporten waar je zit! Het globale Zuiden scoort beter waar de initiële kosten van de opleiding en het doen van de sport relatief laag zijn, zodat Afrikaanse en Caribische atleten domineren in een groot deel van de baan atletiek.

Met de verminderde dekking dit jaar is de lol van het ontdekken van nieuwe of onbekende sporten verminderd. Niet langer zult u worden meegesleept in het uitwerken van hoe er gescoord wordt in schermen, judo of dressuur. Evenmin kun je de kroeg vervelen als de nieuwe specialist van dergelijke sporten. Hoeveel van ons werken ook uit hoeveel beter of sneller zij zijn dan jij in een bepaalde sport. Ik heb uitgerekend dat de zwemmers minstens bijna drie keer zo snel waren!

Ondanks alle politiek word ik nog steeds geraakt door de schoonheid van een turner die door de lucht zeilt en krijg ik een kick van iemand die dolgelukkig is omdat hij zesde is geworden in een wedstrijd, maar wel een persoonlijk record heeft gehaald. Net als kunst heeft de beste sport een transcendente kwaliteit die tot niets anders herleidbaar is.

Dit artikel stond op Anti Capitalist Resistance. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.