‘De revolutie van de waardigheid heet het Wereld Sociaal Forum welkom’, zo werden de rond de 50.000 deelnemers aan het WSF in Tunis begroet op spandoeken in het Frans, Arabisch, Spaans en Engels. Van 26 tot 30 maart vond in Tunesië het elfde WSF plaats. De aanvankelijke euforie na de revolutie in Tunesië, die het startsein was voor de Arabische revolutie, is aanzienlijk afgenomen na de verkiezingsoverwinning van de islamisten in oktober 2011 en de moord op de linkse oppositieleider Chokri Belaïd in februari 2013. De hoop was dat het WSF Tunesisch links nieuwe energie zou geven.

De openingsdemonstratie liet de verscheidenheid aan deelnemende groepen uit alle delen van de wereld en uit het hele progressieve spectrum zien. De Bond van Werkloze Academici, naast de vakbondsfederatie UGTT. De Liga voor Mensenrechten, een van de Tunesische organisatoren van het WSF, hief de slogan van de Tunesische revolutie: ‘werk, vrijheid, waardigheid’. Deze drie organisaties speelden een belangrijke rol in de revolutie van 2011. De verscheidenheid leidde ook tot botsingen. Zo vonden er gedurende het Forum verhitte discussies plaats over de burgeroorlog in Syrië. Groepen uit de Westelijke Sahara en nationalistische Marokkaanse organisaties konden evenmin met elkaar opschieten.

Bij de afsluiting van de demonstratie konden alle sprekers op applaus rekenen als zij Chokri Belaïd aanhaalden. Zijn dood, waarschijnlijk het werk van fundamentalisten, bracht duizenden mensen op de been. Er is veel teleurstelling over hoe weinig er veranderd is sinds de revolutie en veel mensen maken zich zorgen over het oprukken van de islamisten. ‘We hebben het recht veroverd om te demonstreren en onze mening te geven, maar meer niet’, stelde een activiste van het Tunesische netwerk Dostourna dat zich inzet voor burgerrechten en een democratische, seculiere staat. Volgens haar is de opkomst van salafistische fundamentalisten een van de grootste problemen in Tunesië; ‘de salafisten zijn een minderheid maar ze worden sterker en de regering staat dat toe’. Ook op het WSF was de spanning tussen seculiere en religieuze organisaties voortdurend zichtbaar. Voor de revolutie was religie in Tunesië niet zo’n centraal thema. Het seculiere regime van Ben Ali vervolgde zowel de linkse als de islamistische oppositie.. Nu worden de tegenstellingen zichtbaar en omdat de regerende Ennahda-partij de islamisten steunt, bevindt links zich in het defensief.

Op leeftijd
Naast de specifiek Arabische en Tunesische thema’s speelden ook de ‘traditionele’ WSF thema’s natuurlijk een grote rol. Deze zijn ondertussen zeer divers geworden, meer dan de strijd tegen neoliberale globalisering in het algemeen gaat het nu om thema’s als vrije media, migratie, de schuld van derde wereld landen, klimaatverandering en ecologische landbouw. Hier, aan de grenzen van de Europese Unie, was ook de Europese uitsluiting van migranten een belangrijk thema. Maar ook de vluchtelingenstromen binnen West-Afrika waren een belangrijk punt – het gaat hier om een veelvoud van het aantal mensen dat naar Europa trekt maar er is veel minder aandacht voor in de media. De discussies over strategieën voor een sociale oplossing voor de klimaatcrisis waren echter een grote teleurstelling. Volgens veel deelnemers zit hier nauwelijks vooruitgang in en worden bij elk Forum dezelfde discussies herhaald.

Het WSF is op leeftijd. Veel deelnemers behoren tot een activistische jetset die vaak professioneel aan politiek doet. Het Forum heeft, in het commentaar van de Duitse activist Tadzio Müller, de beweging waaruit het voorkwam overleefd. Nieuwe bewegingen van de afgelopen jaren zoals Occupy en de Indignado’s waren weinig zichtbaar. Daarbij bleven de klassieke WSF-thema’s relatief los staan van de lokale thema’s, hoeveel uitwisseling tussen de twee daadwerkelijk plaatsvond is moeilijk te zeggen. De taalbarrière was zeker een hindernis in het creëren van dergelijke dwarsverbanden. In veel workshops liet de vertaling van en naar het Arabisch veel te wensen over of ontbrak ze volledig.

De verscheidenheid aan thema’s en groepen is een kenmerk van het WSF en het is een bewuste keuze om zeer verschillende meningen naast elkaar te laten staan. Toch werd na een paar dagen de behoefte aan een politieke consensus die verder gaat dan het basisprincipe van ‘geen partijen, geen regeringen, geen guerrilla’s’ voelbaar. De politieke openheid moet niet inhouden dat alles maar welkom is, bijvoorbeeld de Iraanse propagandagroep die portretten van Khomeini ophing en met foto’s van dode Palestijnen de ‘werkelijke Holocaust’ wilde aankaarten. Zeker niet alle deelnemers zullen zich in deze propaganda kunnen vinden maar solidariteit met Palestina was een van de weinig thema’s waar bijna iedereen in Tunis het eens kon worden. Ook de afsluitende demonstratie van het WSF had als thema ‘Vrijheid voor Palestina’. In tegenstelling tot de conflicten in Syrië, Tunesië of de Westelijke Sahara lijkt het in het conflict Palestina-Israël duidelijk te zijn wie de boosdoeners en wie de goeden zijn.

Toekomst
Ondanks alle problemen zien veel mensen het effect van het WSF op de Tunesische progressieve bewegingen als positief. Dat zal nodig zijn, want het idee dat Tunesië een nieuwe revolutie nodig heeft was algemeen. Het Forum bracht democratische, seculiere krachten samen en heeft hen geholpen internationale bondgenoten te vinden. Ook voor ‘internationaal’ links was het goed dat het WSF in Tunis plaatsvond waar het met nieuwe thema’s en tegenstrijdigheden geconfronteerd werd. De thematische en regionale uitbreiding van het WSF maakt het proces gecompliceerder – maar daarmee ook realistischer.

Dit is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in Analyse & Kritik. Zeitung für linke Debatte und Praxis.