De parlementsverkiezingen van 26 juni bracht niet het succes voor Unidos Podemos (de samenwerking van Podemos met onder andere Izquierda Unida) die velen gehoopt en verwacht hadden. Het streven om de sociaal democraten van de PSOE voorbij te streven en zo het initiatief te kunnen nemen voor een linkse wending werd niet gehaald. Podemos Unidos eindigde op de derde plaats. Wij publiceren hier een analyse van deze tegenslag door Manuel Gari, activist van Podemos en lid van onze zusterorganisatie Anticapitalistas.

De reeks verkiezingen sinds de opkomst van 15M, de beweging van de Indignados op 15 mei 2011, waardoor de opkomst mogelijk werd van een nieuwe massale politieke kracht die zich verzet tegen het neoliberalisme is bijna afgesloten. Er resten alleen nog de verkiezingen voor het Baskische en het Galicische Parlement. Achter ons liggen de Europese verkiezingen (2014); de verkiezingen voor het grootste deel van de autonome regio's (2015); de gemeenteraadsverkiezingen (2015) en de twee verkiezingen voor het parlement en de senaat op 20 december die uitliepen op een machtsevenwicht waardoor er geen regering gevormd kon worden. Datzelfde gebeurde bij de verkiezingen van 26 juni 2016, die we hier becommentariëren. De opkomst daalde van 73,20 % in december naar 69,84 % in juni.

Het eerste dat opvalt is dat de [rechtse] Partido Popular de meeste stemmen heeft gekregen: 7.906.185 stemmen (33,28 %) en 137 zetels. Dat is een toename ten opzichte van het resultaat in december (7.215.752 stemmen, 123 zetels) als gevolg van een belangrijke stemmenverschuiving van bijna 377.000 van Ciudadanos [de nieuwe liberale partij] en van meer dan 100.000 van de PSOE naar de PP. Maar de PP haalde niet de absolute meerderheid zoals in 2011 toen ze met 10.866.566 stemmen (44,63%) 186 zetels behaalde.

Een eerste overdenking: ondanks de corruptieschandalen en het bezuinigingsbeleid blijft er in de Spaanse samenleving nog steeds een sterke rechtse aanhang die de PP trouw blijft. Is dit een draai naar rechts? Ik denk het niet, het is eerder de bevestiging van het feit dat een deel van de maatschappij haar onzekerheid en angst op een conservatieve manier vertaalt en nog steeds weinig getuigt van een democratische geest. Dit is bevorderd door het feit dat we er niet in geslaagd zijn om een breuk met het regime van 1978 op gang te brengen en doordat sociale mobilisaties tegen de bezuinigingen in de gezondheidszorg, onderwijs enzovoort uitbleven. De sociale beweging was de grote afwezige.

Het meest bewuste deel van de sociale bewegingen richtten al haar illusies op de verkiezingen. Die zijn natuurlijk belangrijk, maar ze zijn op zichzelf niet in staat om de situatie te deblokkeren. Helaas is het goed mogelijk dat er een nieuwe PP-regering gevormd wordt in de min of meer verkapte vorm van een grote coalitie op zijn Spaans.

De Spaanse socialistische Partij (PSOE) verloor 100.000 stemmen en haalde met 22,83% van de uitgebrachte stemmen 85 zetels, vijf minder dan in december. De PSOE haalde in deze verkiezingen wel haar belangrijkste doel namelijk om niet in stemmen, noch in zetels door Unidos Podemos ingehaald te worden. Maar de interne crisis van de partij, die de ruggengraat vormde van de Spaanse politiek sinds het midden van de jaren 70, is heel diep. Ze beschikt niet over een project en slaagde er niet in haar electorale basis onder de jeugd in de steden te vernieuwen. Maar ze slaagde er wel in haar activisten in te zetten tijdens de campagne en deze zijn erin geslaagd de oude sociale banden van de partij met brede lagen van de werkende bevolking te activeren. De PSOE zal geconfronteerd worden met interne scheuringen als haar leiding de vorming van een PP-regering toelaat. De financiële machten en de oude garde van de partij zijn voorstander van een weg die garant staat voor regeerbaarheid in deze Brexit-periode en ze zijn voorstander van het beslissingsrecht in Catalonië; van nieuwe bezuinigingen op de begroting die als noodzakelijk beschouwd worden; van terugbetaling van de aanzienlijke staatsschuld en van hervormingen om zich aan te passen aan de budgettaire normen van de EU. De PSOE is niet op weg een nieuw PASOK te worden 1, maar kent wel tal van moeilijkheden.

Laten we het nu over UP, Unidos Podemos hebben. Laten we eerst zeggen dat alle voorspellingen het bij het verkeerde eind hadden: ze zagen allemaal UP op de tweede plaats eindigen, ná de PP en vóór PSOE. Maar dat was alleen in Baskenland en Catalonië het geval.
De coalitie tussen Izquierda Unida en Podemos heeft niet de verwachte resultaten opgeleverd. Deze coalitie was en blijft een strategische noodzaak voor de opbouw van de volkseenheid, maar bij deze eerste verkiezingsdeelname haalde ze dezelfde 71 zetels die de twee organisaties samen in december behaalden. Wat aantal stemmen betreft was er een daling van 6.100.000 stemmen (24,3 %) als je de resultaten van december vergelijkt met de 5.049.734 stemmen (21,6 %) nu in juni. Waarschijnlijk leed Unidos Podemos sterk onder de lagere opkomst.

Het resultaat is prima als we er rekening mee houden dat het de eerste maal in de geschiedenis van het land is sinds 1977 dat een kracht die zich verzet tegen het neoliberalisme meer dan een vijfde van de stemmen behaalt en de meerderheid krijgt onder de kiezers die jonger zijn dan 30 jaar. Het resultaat is echter ontgoochelend in het licht van de foute voorspelling van een ‘voorbijstreven’ van de PSOE en de hoop om de PP van de macht af te houden. In het hoofd van velen werd het correcte doel: de PP uit de regering jagen en zelf regeren, een vrijwel zekere voorspelling.

Het is nu tijd voor bezinning en discussie binnen Podemos, Izquierda Unida en natuurlijk binnen Anticapitalistas. Ik suggereer hier slechts enkele punten voor deze discussie.

1. Zonder belangrijke inbreng van volksmobilisaties zijn electorale overwinningen van voorbijgaande aard.

2. Vooruitgang is niet rechtlijnig, de krachtsverhoudingen tussen de sociale klassen nopen er toe om laverend vooruit te gaan.

3. Het discours van Podemos dat erop gericht was – onder het motto van politieke en sociale verandering – termen als ‘vaderland’ te gebruiken of zich te beroepen op de sociaaldemocratie, is er niet in geslaagd het bewustzijn onder de bevolking te laten toenemen van het huidige steeds meer gelaten onbehagen naar een drang tot verandering.

4. Een abstract appèl doen op ‘links’ tegenover rechts en daarbij een plaats toekennen aan de PSOE alsof daar een kracht tot verandering vanuit zou kunnen gaan, heeft geen positief resultaat opgeleverd voor de opbouw van een nieuwe volksmacht die uit gaat van het reële niveau van bewustzijn en organisatie van de massa na jaren waarin links ofwel alleen maar principes verkondigde of, erger nog, zich met de PSOE associeerde.

5. Het is noodzakelijk het proces van samengaan in Unidos Podemos te verdiepen. Het is essentieel om binnen Izquierda Unida en Podemos het debat te voeren over een programma voor sociale en politieke verandering, en over nieuwe vormen van politieke massaorganisatie die in staat zijn enthousiasme en hoop te creëren bij de activisten, die na de aankondiging van de resultaten op de pleinen bijeenbleven onder het roepen van Si se puede.
Daar, en nergens anders bevindt zich het politieke kapitaal van Unidos Podemos, een kapitaal dat heel wat belangrijker is dan de woordspelletjes en het nietszeggend discours van universitaire elites die zich opwerpen als bouwers van een ‘volk’.

6. De gehele leiding van Unidos Podemos, maar in het bijzonder de twee belangrijkste leiders Alberto Garzón (Isquierda Unida) en Pablo Iglesias (Podemos), hebben een enorme verantwoordelijkheid: een nieuwe Vista Alegre (vrolijk vooruitzicht) te ontwikkelen 2 maar deze keer voor een nieuwe eenheidsformatie met een blik op de toekomst.

Noten
1. PASOK, de Griekse sociaaldemocratische partij die in de voorbije jaren ineenschrompelde van 44% naar 3% van de kiezers.
2. Dit is een verwijzing naar het stichtingscongres van Podemos in oktober 2014.

Manuel Gari is econoom, redacteur van Viento Sur, lid van Anticapitalistas en actief binnen Podemos. Dit artikel verscheen op de website Viento Sur. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.