In september opende het nieuwe Suriname Museum in Amsterdam zijn deuren. Het initiatief voor het museum komt voort uit een lang gevoelde behoefte binnen de Surinaamse gemeenschap aan een eigen plek waar de geschiedenis, het cultureel erfgoed, en de band tussen Suriname en Nederland op authentieke wijze wordt weergegeven. 

Het Suriname Museum is gevestigd in een voormalig schoolgebouw van maar liefst 1600 m² aan de Zeeburgerdijk. Het is in beheer van Stichting Hugo Olijfveldhuis en oorspronkelijk in het leven geroepen door Vereniging Ons Suriname (VOS). De VOS werd opgericht in 1919 en is daarmee de oudste Surinaamse vereniging in Nederland. De oprichting van het museum werd in 2021 formeel besloten. Met de opening in 2025 is het Suriname Museum het enige museum in Nederland dat exclusief gewijd is aan de Surinaams-Nederlandse geschiedenis en cultuur.

Het museum stelt in zijn beleidsplan dat Nederlanders, inclusief derde- en vierde-generatie Surinaamse Nederlanders, weinig over de geschiedenis van Suriname en de nauwe verwevenheid met Nederland weten. Daarom wordt de geschiedenis hier verteld vanuit het perspectief van de Surinaamse diaspora. De stemmen van voorouders en de hedendaagse Surinaamse gemeenschap staan centraal.

Dit perspectief betekent ook een bewuste dekolonisatie van de geschiedschrijving: het herwinnen van eigen verhalen, symbolen en objecten die te vaak door anderen zijn geïnterpreteerd of toegeëigend. Het museum wil daarmee bijdragen aan de ‘bevrijding’ van volkenkundige objecten en persoonlijke verhalen uit een koloniale context.

Nederlands kolonialisme

Een belangrijk thema van het museum is de onderdrukking als gevolg van Nederlands kolonialisme, evenals het verzet daartegen. We zien de eerste pogingen om de inheemse bevolking in de zeventiende eeuw tot slaaf te maken onder leiding van de Engelsen en later Nederlandse kolonisatoren maar ook het inheemse verzet daartegen. Ook is er aandacht voor het ontstaan van de marronsamenlevingen. eigen gemeenschappen die tot slaafgemaakten oprichtten vanuit gewapend verzet.

Een ander thema dat wordt belicht is de verdeel- en heersstrategie van de kolonisatoren en de Nederlandse heersende klasse. Dat gebeurde onder meer door marronleiders tegen anderen op te zetten, of door verdragen te sluiten met de inheemse bevolking – en later marronleiders – die daarna geschonden werden, of door na de afschaffing van de slavernij in 1863 Chinese, Hindoestaanse en Javaanse arbeiders te verleiden naar Suriname te komen en ze vervolgens uit te buiten.

Het is meer dan terecht dat Anton de Kom een eigen hoek heeft gekregen. Hij joeg als geen ander deze heersende klasse in de jaren 1930 de stuipen op het lijf door een bindende factor te zijn in de strijd van deze verschillende groepen tegen uitbuiting. De Kom gaf politiek richting aan die strijd door te pleiten voor nationale zelfbeschikking onder arbeiderszelfbestuur. Dit idee, waar hij baanbrekend werk in heeft verricht door zijn contacten met de communistische beweging, kan wellicht in de toekomst nog verder belicht worden.

Vereniging Ons Suriname

Het museum werkt namelijk nauw samen met The Black Archives, dat het archief van de voornoemde VOS beheert. De VOS werd opgericht in 1919 en was oorspronkelijk bedoeld als een vereniging van Surinamers in Nederland. Ze zette zich in voor onderlinge steun, emancipatie en maatschappelijke vooruitgang en was sterk beïnvloed door anti-koloniale en sociaal bewuste denkbeelden in de jaren 1920 en 1930. Later, vooral na de Tweede Wereldoorlog, werd de VOS een belangrijk sociaal en cultureel centrum voor Surinamers in Nederland.

Volgens de toelichtende tekst van het museum – te lezen in de grote hal op de eerste verdieping, naast het wassen beeld van De Kom – ontwikkelde VOS zich onder invloed van Otto en Hermina Huiswoud tot een centrum van antikoloniaal en sociaal activisme. Otto was medeoprichter van de Communistische Partij van de Verenigde Staten in 1919 en Hermina was daar actief in de zwarte emancipatiebeweging. Zij gaven de vereniging een internationale oriëntatie en brachten Surinamers in contact met toonaangevende denkers.

Belangrijke figuren zoals De Kom hadden connecties met de vereniging. In de jaren 1960 en 1970 speelde VOS een rol in de onafhankelijkheidsbeweging en later in de Surinaamse diaspora-cultuur. The Black Archives – met haar 10.000 boeken en manuscripten tellende ‘Huiswoud’-collectie over zwarte emancipatie en anti-koloniale strijd – krijgt ook ruimte in het gerenoveerde pand van het museum aan de Zeeburgerdijk.

Museum in ontwikkeling

Wat het Suriname Museum bijzonder maakt, is de omvang en volledigheid van de presentatie. Het museum vertelt het verhaal van Suriname vanuit alle bevolkingsgroepen. De tentoonstellingen zijn chronologisch opgebouwd als een reis door de tijd: van het ontstaan van Suriname tot het heden. Bezoekers worden geleid door zalen, kamers en kelderruimtes die elk een specifieke periode of bevolkingsgroep vertegenwoordigen.

De inrichting is rijk en zintuiglijk. Objecten, kunstwerken, artefacten, documenten, foto’s, video’s en geluidsfragmenten illustreren de verhalen. Elke ruimte bevat een multimediale zuil die dient als gids met uitleg over de oorsprong, gebruiken, religie, kleding en taal van de betreffende bevolkingsgroep. Daarmee wordt context gegeven aan de historische processen van slavernij, kolonisatie en migratie. De kelderruimte bijvoorbeeld is gewijd aan de Afrikaanse diaspora en bevat een replica van een slavenschip, waarmee de bezoeker een idee krijgt van de ontvoering, opsluiting en het transport van Afrikanen naar Suriname.

Het museum is een project in ontwikkeling. De vaste collectie groeit nog gestaag. Veel Surinaams erfgoed is verspreid: in huizen, op zolders, bij families, in archieven of museale depots in Nederland en Suriname. De tentoonstelling Meet Su Meet Us markeert het begin van het samenbrengen van dat erfgoed.

De collectie omvat uiteenlopende voorwerpen – van kunstwerken, documenten, gebruiksvoorwerpen, kleding, brieven en spirituele objecten tot liederen, gezegden en familieverhalen. Samen vertellen deze objecten de geschiedenis van de precolumbiaanse tijd, de slavernij en koloniale periode, de contractarbeid, de strijd voor onafhankelijkheid en de doorwerking van dat verleden in het heden.

Door materieel en immaterieel erfgoed te bundelen, wil het museum bijdragen aan de herwaardering van Surinaamse cultuur en het herstel van historische rechtvaardigheid. De bezoekerservaring is niet alleen educatief, maar ook emotioneel en spiritueel: een confrontatie met pijnlijke geschiedenis én een viering van veerkracht en creativiteit. Dit kunnen we goed gebruiken in een tijd waarin de strijd tegen oprukkend extreemrechts geweld, racisme en imperialistische onderdrukking nog even actueel is als de periodes die het museum belicht.

Foto: Bijeenkomst van het Surinamecomite onder het motto van Suriname onafhankelijk in de Brakke Grond 1971.

Overgenomen van socialisme_*nu.