Interview met Gilbert Achcar ter gelegenheid van de publicatie van zijn nieuwste boek [1] en zijn tournee door Franstalig Zwitserland, die solidaritéS mede heeft georganiseerd.

Verre van de illusies die hij koestert, in hoeverre vormt het twintig punten tellende 'vredesplan' voor Gaza van president Trump een nieuwe stap om de Palestijnse kwestie en de rechten van het Palestijnse volk af te wikkelen? Wat zouden volgens jou de fundamentele basisprincipes moeten zijn van een echt 'vredesplan' om de rechten van het Palestijnse volk te waarborgen?

Het eerste kenmerk van dat ‘vredesplan’ is dat het het meest slordige plan is in de geschiedenis van het Israëlisch-Arabische conflict, zoals ik onlangs heb beschreven in Le Monde diplomatique (november 2025). Daarom bestaat er grote scepsis over de haalbaarheid ervan, temeer omdat de belangrijkste protagonisten er uiteenlopende interpretaties aan geven.

Het is heel duidelijk dat dit ‘plan-Trump’ het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk negeert. Het voorziet in een langdurige voortzetting van de Israëlische bezetting van Gaza – in een 'veiligheidszone' langs de grens van de enclave, op zijn minst – en plaatst de rest van het gebied onder het quasi-koloniale toezicht van een raad van bestuur, de zogenaamde 'Vredesraad', voorgezeten door Donald Trump zelf.

Die raad zou onder meer bestaan uit de voormalige Britse premier Tony Blair, partner van de Verenigde Staten bij de invasie van Irak in 2003, wiens cv zowel in Kosovo als in Irak onder meer het bestuur omvat dat geïnspireerd is op de koloniale mandaten van de Volkenbond (de voorloper van de VN).

Het recht van het Palestijnse volk op zelfbeschikking en een Palestijnse staat wordt alleen genoemd in de vorm van een toekomstscenario dat alleen zal worden overwogen als de Palestijnse Autoriteit (PA) wordt 'hervormd' naar de zin van Israël en de Verenigde Staten. Als we bedenken dat de huidige PA al door de overgrote meerderheid van de Palestijnen wordt verafschuwd omdat ze wordt gezien als onderdanig aan de bezetter, kunnen we ons voorstellen hoe een in die zin 'hervormde' PA eruit zou zien.

Om een vreedzame regeling van de Israëlisch-Palestijnse betrekkingen op een overtuigende en duurzame manier tot stand te brengen, zou die regeling als uitgangspunt de rechten van het Palestijnse volk moeten nemen: zelfbeschikking, terugkeer en compensatie van vluchtelingen, en gelijke rechten. Kortom, er moet een einde komen aan het zionisme als koloniaal project dat, zoals alle projecten van die aard, gebaseerd is op een racistische minachting voor de inheemse bevolking en gericht is op een staat die op etnisch-religieuze basis is gedefinieerd als een 'Joodse' staat. Alleen dan zal het voor de Joods-Israëlische bevolking mogelijk zijn om vreedzaam en op voet van gelijkheid samen te leven met de Palestijnse bevolking.

In dat perspectief zou het volgende nodig zijn: de vrijlating van alle Palestijnse gevangenen die door Israël worden vastgehouden; de volledige en onvoorwaardelijke terugtrekking van het Israëlische leger uit alle sinds 1967 bezette gebieden, dat wil zeggen de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, en Gaza (en natuurlijk ook de andere bezette Arabische gebieden in Syrië en Libanon); de evacuatie van de zionistische kolonisten; de ontmanteling van de scheidingsmuur; en echte gelijkheid in rechten voor Palestijnen met de Israëlische nationaliteit, die vandaag de dag tweederangsburgers zijn in de staat Israël.

Op kortere termijn zou in Gaza, naast de terugtrekking van de bezetter, Israël en zijn Amerikaanse beschermheer moeten worden verplicht tot het betalen van een enorme schadevergoeding, zodat het gebied dat door de genocidale en zeer destructieve oorlog van het Israëlische leger is verwoest, kan worden herbouwd en hersteld.

In plaats daarvan zijn Donald Trump, zijn zonen en hun familiebedrijf, zijn schoonzoon Jared Kushner, zijn vriend Steve Witkoff en zijn eigen zoon, allemaal vastgoedontwikkelaars, van plan om de Arabische oliemonarchieën te laten betalen voor een wederopbouw waar ze zelf veel voordeel uit zouden halen. Dat geeft aan hoe ver we nog verwijderd zijn van een echt 'vredesplan'.

In je boek spreek je over een 'aankondiging van genocide' als je het hebt over de tragedie die de Palestijnen sinds 7 oktober 2023 meemaken, waarbij je met name de nadruk legt op het koloniale karakter van het zionistische politieke project. Kun je de grote lijnen daarvan voor ons samenvatten?

De genocidale oorlog in Gaza past volledig in een geschiedenis die begint met de oprichting van de zionistische beweging in Bazel aan het einde van de 19e eeuw, rond een project dat was opgezet als een nevenproject van de Europese koloniale expansie, die toen op zijn hoogtepunt was. Verschillende koloniale kolonisatieprojecten in de geschiedenis hebben tot genocide geleid: denk maar aan Noord-Amerika en Australazië, om twee bekende voorbeelden te noemen.

Het racisme dat inherent is aan koloniale ondernemingen is dus altijd potentieel genocidaal. Om dat potentieel te realiseren, vooral in onze tijd, zijn specifieke politieke omstandigheden nodig. Die houden verband met een ander potentieel dat inherent is aan het koloniale project, namelijk de neiging om af te glijden naar extreemrechts.

Zoals veel intellectuelen die kritisch stonden tegenover het zionisme hadden voorspeld, werd die tendens al snel werkelijkheid in de staat Israël. Na een eerste periode waarin die staat werd geregeerd door de sociaaldemocratische vleugel van de zionistische beweging, kwam de neofascistische vleugel, de Likud, in 1977 aan de macht en heeft sindsdien vrijwel onafgebroken geregeerd.

De huidige regering van Benjamin Netanyahu is een coalitie tussen Likud en nog rechtsere groeperingen, die een Israëlische specialist op het gebied van de Shoah in het dagblad Haaretz zonder aarzelen als neonazi's bestempelde.

In je boek heb je het over de vooruitzichten voor een bevrijdingsstrategie voor het Palestijnse volk, waarbij je met name de nadruk legt op twee fundamentele punten die gebaseerd zijn op de massastrijd en het regionale kader. Kun je daar wat meer over vertellen?

Zoals elke strategie moet ook een bevrijdingsstrategie gebaseerd zijn op een analyse van de situatie ter plaatse en de krachtsverhoudingen. Ze moet gebaseerd zijn op de specifieke omstandigheden. Het Palestijnse verzet, dat in 1964 ontstond, heeft zich lange tijd laten inspireren door de Algerijnse bevrijdingsstrijd, zonder aandacht te schenken aan de grote verschillen tussen Algerije, waar de Europese kolonisten een minderheid vormden, en Palestina, waar de Joods-Israëlische bevolking een grote meerderheid vormt binnen de officiële grenzen van de staat Israël en bijna even groot is als de Palestijnse bevolking op het hele grondgebied tussen de Jordaan en de Middellandse Zee.

Wat betreft de onevenredigheid van de militaire krachten: die is extreem. Daarom is een strategie die erop gericht is het zionisme militair te verslaan gedoemd te mislukken en kan die alleen maar leiden tot een verergering van het Palestijnse leed – dat vandaag de dag zijn hoogtepunt heeft bereikt met de genocide die volgde op de operatie van 7 oktober 2023, met bovendien de toegenomen dreiging van een nieuwe etnische zuivering die de Nakba van 1948 compleet maakt.

Gezien de specifieke omstandigheden van de Palestijnse strijd kan die alleen zegevieren als een groot deel van de Joods-Israëlische bevolking voor de zaak gewonnen kan worden, net zoals de zwarte Amerikanen alleen overwinningen hebben behaald door middel van een geweldloze massabeweging voor burgerrechten. Daarom benadruk ik dat een strategie voor de Palestijnse strijd alleen zin heeft als ze erop gericht is een steeds groter deel van de Joods-Israëlische bevolking los te maken van het zionisme. De strategie van Hamas heeft het tegenovergestelde effect.

Wat zijn uiteindelijk de taken van links op internationaal niveau bij de ondersteuning van de Palestijnse zaak?

Dat is de andere potentiële hefboom waarover de Palestijnse strijd beschikt en die ontwikkeld moet worden. Hij moet steunen op internationale solidariteit. De gruwelen van de genocidale oorlog die Israël in Gaza voert, hebben uiteindelijk geleid tot een grote solidariteitsbeweging met de Palestijnen in de westerse landen, traditionele steunpilaren van de zionistische staat. Dat is des te belangrijker omdat die solidariteit ook tot uiting komt in de belangrijkste steunpilaar van Israël, de Verenigde Staten, en dan vooral bij Amerikaanse Joden, en in het bijzonder bij de Joods-Amerikaanse jongeren.

Maar om die solidariteit te cultiveren, is ook een strategie nodig die steunt op de democratische en humanistische waarden die de morele superioriteit van de onderdrukten ten opzichte van hun onderdrukkers vormen. Internationaal links moet bijdragen aan de versterking van een dergelijke strategie door zich meer dan ooit in te zetten voor de boycot-, desinvesterings- en sanctiebeweging (BDS), die meer dan ooit aan de orde is in het licht van een genocidale staat.

We moeten van de staten blijven eisen dat ze de diplomatieke en handelsbetrekkingen, en zeker ook de militaire betrekkingen, met de staat Israël verbreken. Het opvoeren van die druk is een essentieel onderdeel van een echt vredesplan.

Noot

1. Gilbert Achcar, The Genocide in World-Historical Perspective; Saqi Books, 2025.

Foto: Huizen verwoest na Israëlische bombardementen op een woonwijk in het vluchtelingenkamp Al Shati, Gaza-stad, 29 oktober 2025.

Dit artikel stond op solidaritéS. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.