Paul Le Blancs recensie van A User’s Guide to DSA: 5 Debates That Define the Democratic Socialists bewijst een nuttige dienst, omdat hij de Democratic Socialists of America (DSA) serieus neemt. Dat alleen al is een welkome stap. Een te groot deel van socialistisch links doet de DSA af als hopeloos reformistisch of romantiseert de organisatie als de kiem van een massale arbeiderspartij. Le Blanc doet geen van beide.

In plaats daarvan brengt hij de debatten in kaart en identificeert hij de verschillende stromingen. Hij erkent de democratische vitaliteit van de organisatie en laat zien dat de DSA nu een centraal strijdtoneel is waarop de toekomst van het socialisme in de Verenigde Staten wordt betwist. De DSA serieus nemen betekent ook haar beperkingen erkennen. De DSA is op dit moment niet een partij die gericht is op een alomvattende socialistische transformatie.

In plaats daarvan functioneert ze als een combinatie van een op verkiezingen gerichte groep, een activisten-netwerk, een debatforum en een educatieve organisatie. Die combinatie geeft de DSA haar belang, maar legt ook reële beperkingen op aan wat ze kan bereiken. De vraag is niet of de DSA ertoe doet — dat doet ze duidelijk. De vraag is of de DSA zich kan ontwikkelen tot meer dan een project dat erop gericht is de Democratische Partij binnen het bestaande politieke systeem naar links te verschuiven.

Het probleem van de Democratische Partij

De belangrijkste vraag blijft de relatie van de DSA met de Democratische Partij. A User’s Guide to DSA somt de gebruikelijke opties op: blijven, later vertrekken, nu vertrekken, voorlopig de kieslijst gebruiken, of een nieuwe partij oprichten. Die debatten zijn belangrijk, maar kunnen afleiden van de kern van de zaak. De Democratische Partij is niet louter een politieke partij. Het is een centraal mechanisme waarmee het Amerikaanse kapitalisme sociale bewegingen inpalmt, de arbeiderspolitiek in goede banen leidt, protesten in toom houdt en radicale eisen omzet in compromissen die verenigbaar zijn met het systeem. Dat is geen toeval — die functies zijn in de partij ingebouwd.

Het gaat dus niet alleen om de vraag of socialisten zich als Democraten verkiesbaar moeten stellen. De vraag is of de partij meer wint door socialisten op te nemen dan socialisten winnen door gebruik te maken van haar kieslijst en infrastructuur. Kandidaten beginnen misschien met duidelijke programma’s, sterke principes en echte energie vanuit de basis. Maar na de verkiezingen worden ze geconfronteerd met de gebruikelijke druk van het kapitalistische bestuur: donateurs, mediaverhalen, hiërarchieën binnen commissies, onderhandelingen over wetgeving, partijdiscipline en de eis om ‘serieus’ of ‘verantwoordelijk’ over te komen. In de praktijk betekent ‘verantwoordelijk’ meestal: functioneren binnen kapitalistische grenzen — niet het opbouwen van een onafhankelijke arbeidersorganisatie.

Dat gaat niet alleen over individuele misstappen. Het gaat over hoe het systeem werkt. De staat kan radicalen veranderen in hervormingsmanagers zonder hen altijd met geweld te hoeven verslaan — soms geeft ze hen gewoon een zetel in een commissie.

Verkiezingen en klassenmacht

Dat is geen oproep aan socialisten om verkiezingen te mijden. Verkiezingscampagnes kunnen socialistische ideeën verspreiden, de kapitalistische hypocrisie aan de kaak stellen, hervormingen bewerkstelligen en openingen creëren voor klassenstrijd. Figuren als Bernie Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez, Rashida Tlaib en Zohran Mamdani hebben ertoe bijgedragen het socialisme onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Die verschuiving in zichtbaarheid is van belang. Toch vertaalt een toegenomen bewustzijn van het socialisme zich niet automatisch in daadwerkelijke socialistische macht.

Een socialist in een politieke functie die geen actieve steun geniet van georganiseerde arbeiders en anderen, zal zich waarschijnlijk aanpassen aan het systeem. De echte basis is niet de persoon in die functie, maar het vermogen van arbeiders, huurders, studenten, immigranten en anderen om zich te organiseren en in actie te komen. Dat betekent dat vakbonden, basisgroepen, huurdersorganisaties, stakingscomités, anti-oorlogscoalities, netwerken ter verdediging van immigranten, socialistische scholing en democratische actiegroepen van essentieel belang zijn. Verkiezingen moeten dat werk ondersteunen, niet vervangen.

Het risico voor de DSA is dat verkiezingen de belangrijkste focus worden. Campagnes zijn spannend: ze brengen geld op, krijgen media-aandacht en kunnen winnen. Organiseren op het werk of met huurders gaat langzamer en is moeilijker, en politieke vorming krijgt vaak minder aandacht. Het opbouwen van sterke arbeidersgroepen is niet zo spannend als de verkiezingsavond. Maar zonder die groepen is de socialistische politiek te veel afhankelijk van individuen en verkiezingscycli.

Die dynamiek roept een andere cruciale vraag op: de rol van de staat bij het bepalen van de uitkomsten. Een wijdverbreid probleem binnen de DSA is een onduidelijk begrip van de staat. De staat is geen neutrale instelling. Het kiezen van betere mensen verandert op zichzelf niets aan de kernfuncties van de staat: het beschermen van eigendomsverhoudingen en het handhaven van de bestaande orde. Rechtbanken, politie, gevangenissen, het leger en overheidsinstanties verdwijnen niet als socialisten aan de macht komen. Zelfs als hervormingen worden aangenomen, moeten ze worden uitgevoerd door instellingen die nog steeds volgens de regels van het kapitalisme functioneren.

Om die reden moet de socialistische strategie verder gaan dan het aannemen van wetten. De arbeidersklasse kan niet zomaar de bestaande staat overnemen en die beter besturen. Ze kan haar eigen democratische macht opbouwen door middel van strijd. Dat is geen argument tegen hervormingen. Hervormingen zijn belangrijk als ze mensen mondiger maken, levens verbeteren en klassenverschillen blootleggen. Maar hervormingen zijn misleidend als ze de overtuiging voeden dat het socialisme zich geleidelijk binnen het kapitalisme kan ontwikkelen door simpelweg de openbare diensten te verbeteren. Socialisme gaat niet alleen over betere diensten — het gaat over democratische heerschappij van de arbeidersklasse over productie, distributie en de samenleving.

De democratische vitaliteit van de DSA — en de grenzen daarvan

Le Blanc ziet het interne pluralisme van de DSA terecht als een teken van vitaliteit. Het bestaan van fracties, debatten, resoluties en omstreden strategieën is geen schandaal. Dat is normaal in een levende socialistische organisatie. Toch garandeert interne diversiteit in opvattingen op zich niet dat de DSA een eensgezinde of duidelijke strategie heeft.

De DSA bestaat uit sociaaldemocraten, marxisten, verkiezingsgerichte leden, vakbondsactivisten, anti-imperialisten en anderen. Sommigen zien socialisme slechts als een betere verzorgingsstaat. Die verscheidenheid kan helpen, maar maakt het ook moeilijk om vooruit te komen.

Elke serieuze socialistische organisatie moet fundamentele vragen beantwoorden: Wat is de weg naar de macht? Wat is de rol van verkiezingen? Wat is de relatie tussen hervormingen en revolutie? Wat is klassenonafhankelijkheid? Welke verplichtingen hebben door de organisatie gesteunde gekozen functionarissen ten opzichte van de organisatie? Hoe verhoudt de DSA zich tot vakbonden, sociale bewegingen en de Democratische Partij?

Arbeid: de strategische kern

De sterkste en belangrijkste debatten binnen de DSA gaan over arbeid. Joe Burns wijst er in A User’s Guide to DSA op dat zelfs de sterkste vakbond nog steeds binnen het kapitalisme opereert. Die realiteit maakt vakbonden niet onbelangrijk. Vakbonden zijn noodzakelijk, maar ze zijn niet voldoende.

Ze kunnen strijden voor lonen, werktijden, veiligheid, waardigheid en zeggenschap op de werkvloer. Maar ze leiden niet automatisch tot socialistische politiek. Een staking kan het bewustzijn vergroten, maar kan ook beperkt blijven tot eisen voor het dagelijks brood, tenzij socialisten helpen de strijd op de werkplek te verbinden met de strijd tegen de kapitalistische heerschappij.

Daarom is de strategie van de gewone leden belangrijk. Socialisten moeten arbeiders niet zien als mensen die door experts moeten worden georganiseerd. Ze moeten ook niet aannemen dat plotselinge actie voldoende is. Het doel is om binnen vakbonden democratische groepen op te bouwen die bazen en vakbondsleiders die zich tegen verandering verzetten, kunnen uitdagen. De arbeidersklasse heeft geen helden nodig — ze moet georganiseerd zijn, duidelijk zijn over haar doelen en zeker zijn van haar eigen kracht.

Klasse, ras en onderdrukking

Le Blanc benadrukt ook een van de sterke punten van de DSA: het brede inzicht dat klassenstrijd niet los kan worden gezien van de strijd tegen racisme, seksisme, xenofobie, onderdrukking van queer mensen en imperialistisch geweld. Dat is geen identiteitspolitiek. Het is fundamenteel marxisme. Het kapitalisme exploiteert een arbeidersklasse die verdeeld is door ras, geslacht, burgerschap, seksualiteit en geografie. Die verdeeldheid is niet onbelangrijk. Het zijn de middelen waarmee het kapitalisme de controle handhaaft.

Socialisten moeten verder gaan dan het zien van socialisme als een simpele alliantie tussen onderdrukte groepen. De taak is niet om te kiezen tussen klasse en onderdrukking, maar om te begrijpen dat het confronteren van onderdrukking de arbeidersklasse helpt om te leren samen te handelen. De arbeidersklasse wordt niet verenigd door haar verdeeldheid te negeren — ze wordt verenigd door die onder ogen te zien en te overwinnen.

Internationalisme tegen kampisme

De discussies over imperialisme zijn van bijzonder groot belang. Socialisten in de VS hebben de primaire plicht om zich te verzetten tegen het Amerikaanse imperialisme. In de praktijk betekent dat onder meer het verzet tegen sancties, bezettingen, staatsgrepen, militaire steun aan koloniaal geweld en het tweepartijenstelsel dat het imperialisme in stand houdt. Verzet tegen imperialisme betekent echter niet dat men elke staat of groep moet steunen die zich tegen de VS keert. Dat is geen echt internationalisme.

Het gaat er niet om een kamp te kiezen, maar om in elk conflict de onafhankelijkheid van de klasse te behouden. Voor socialisten vereist dat ondubbelzinnig verzet tegen Israëlische apartheid, bezetting, etnische zuivering en genocide. Toch betekent steun voor de Palestijnse bevrijding niet dat men zich politiek aansluit bij Hamas of andere niet-socialistische krachten. Bevrijding hangt af van massale democratische strijd van onderop, versterkt door regionale solidariteit van de arbeidersklasse en de overwinning op het imperialisme.

De Lenin-kwestie

Le Blancs recensie sluit af met een verwijzing naar Vladimir Lenins nadruk op leren. Die nadruk is belangrijk: links heeft meer behoefte aan leren en minder aan preken van mensen die denken dat ze alles al weten. Lenin dwingt ons ook vragen te stellen over organisatie, breuk en staatsmacht.

De echte vraag voor de DSA is niet of mensen Leninisten moeten worden genoemd. Labels doen er niet zoveel toe. Waar het om gaat is of de DSA verder kan gaan dan praten, campagne voeren en verkiezingen, om een groep te worden die in staat is om op te treden in echte politieke crises.

Kan ze zich buiten verkiezingscycli om organiseren? Kan ze haar publieke vertegenwoordigers in het gareel houden? Kan ze zich verankeren op werkplekken en in gemeenschappen? Kan ze helpen bij het opbouwen van eenheidsfronten zonder uiteen te vallen in liberale coalities? Kan ze extreemrechts bestrijden zonder een aanhangsel van de Democratische Partij te worden? Kan ze zich verzetten tegen imperialisme zonder in kampisme te vervallen? Kan ze leden scholen om niet alleen correct te stemmen op het congres, maar ook strategisch te handelen in de strijd?

Dat zijn de vragen die ertoe doen.

Wat de DSA zou kunnen worden

De toekomst van de DSA staat nog niet vast – en juist daarom is het belangrijk. De DSA zou de linkervleugel van de Democratische Partij kunnen worden, die socialistische woorden gebruikt voor hervormingspolitiek. Ze zou een losse groep activisten kunnen worden, die zonder duidelijk plan van de ene campagne naar de andere gaat. Ze zou ook uit elkaar kunnen vallen vanwege meningsverschillen. Of ze zou deel kunnen uitmaken van het proces waardoor een echte socialistische partij in de VS ontstaat.

Om dat resultaat te bereiken is meer nodig dan groei, meer dan concurrentie binnen de fractie en meer dan verkiezingen. De DSA zal zich moeten losmaken van de afhankelijkheid van de Democratische Partij – eerst politiek, en daarna organisatorisch. Ze zal zich moeten richten op het organiseren van arbeiders, het werk voor huurders, anti-imperialistische actie, politieke vorming en echte democratie.

De DSA staat nog steeds op een kruispunt. Ze moet beslissen of ze een echt alternatief wil opbouwen dat geworteld is in de zelforganisatie van de arbeidersklasse, of dat ze verstrikt blijft in verkiezingen en wankele allianties. Om die uitdaging aan te gaan, moet de DSA ondubbelzinnig zijn over de staat, de Democratische Partij en het internationalisme. De prioriteit moet liggen bij het opbouwen van organisatie, duidelijkheid, onafhankelijkheid en echte macht. Het socialisme eist niets minder.

Socialisme is niet simpelweg een identiteit, een merk of een reeks lokale beleidsmaatregelen. Het moet letterlijk worden genomen. De DSA is een plek waar mensen proberen dat idee om te zetten in een georganiseerde kracht. Le Blancs recensie helpt ons te zien wat er gebeurt. Maar zien is slechts het begin. Daarna komt de moeilijkere taak: beslissen wat te doen. En in tegenstelling tot een symposium in een tijdschrift biedt de agenda van een DSA-congres geen onbeperkte debattijd.

Anthony Teso is lid van de Democratic Socialists of America, Tempest Collective en Solidarity, onze zusterorganisatie in de Verenigde Staten.

Dit artikel stond op Links. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.