Het land is opnieuw lamgelegd door stakingen. Tienduizenden arbeiders en arbeidsters hebben op dinsdag 12 mei in Brussel gedemonstreerd, aan de vooravond van de start van de debatten over de programmawet en de pensioenhervorming [zie het artikel van Mateo Alaluf dat op 12 februari 2026 op de site van A l'encontre is gepubliceerd]. Sinds de vorming van de regering, waarvan de twee grote rechtse partijen de ruggengraat vormen (de Vlaamse nationalisten van de N-VA en de ‘getrumpiseerde’ Franstalige liberalen van de MR-Mouvement réformateur), mobiliseert het gemeenschappelijk vakbondsfront (Algemene Belgische Vakbond-FGTB, Confederatie van Christelijke Vakbonden-CSC en Algemene Confederatie van Liberale Vakbonden-CGSLB) onophoudelijk en met succes. Het conflict richt zich in de eerste plaats tegen de federale regering, maar ook tegen de gefedereerde entiteiten, met name wat het onderwijs betreft.

De sociale beweging is al anderhalf jaar aan de gang. Doordat de algemene stakingen en grote nationale betogingen met tussenpozen plaatsvinden, kunnen de vakbonden hun actie op de lange termijn voortzetten. De diverse sectorale of lokale betogingen, stakingen en demonstraties vullen de ruimte tussen de grote mobilisaties op. Zo werd de betoging van dinsdag 12 mei voorafgegaan door een lange staking bij de Post, een staking in de gevangenissen en de indiening van een stakingsaankondiging door de socialistische vakbond (CGSP) van de politie. De leerkrachten en studenten hebben besloten de beweging tot eind mei in de scholen voort te zetten en de vakbonden hebben ermee ingestemd de beweging te ondersteunen.

De oprichting van het collectief Mars Attacks!, een grassrootsbeweging die 'afgekookte onderhandelingen' weigert en de intrekking van alle hervormingen eist, weerspiegelt de gemoedstoestand van de demonstranten en draagt bij tot de radicalisering van de beweging. [Zie hier een voorbeeld van een door Mars Attacks! georganiseerde mobilisatie van leerkrachten]

Om de valkuil van 'vruchteloze oppositie' te vermijden, heeft het gezamenlijke vakbondsfront fiscale en parafiscale maatregelen voorgesteld om de inkomsten te verhogen met het oog op het afbouwen van de overheidsschuld, als alternatief voor het plan van de regering. Meer nog: terwijl vakbonden en ondernemers al lange tijd geen overeenstemming meer kunnen bereiken, zijn ze het voor het eerst eens geworden over een gemeenschappelijk alternatief voorstel voor de gedeeltelijke bevriezing van de loonindexering. Dat wordt echter allemaal met een handgebaar van tafel geveegd. De regering is vastbesloten om alles wat de samenleving vormt af te breken: sociale zekerheid, pensioenen en arbeidsrecht.

Welke balans kunnen we opmaken van deze langdurige vakbondsacties? Bij haar vorming beloofde de regeringscoalitie radicale hervormingen die de staatsschuld zouden saneren door de sociale uitgaven te verminderen en de belasting op arbeid te verlagen. Dat zou de koopkracht verbeteren zonder de belastinginkomsten te verhogen. Afgezien van een symbolische hervorming van de werkloosheidsuitkeringen, waardoor langdurig werklozen massaal van uitkeringen zijn uitgesloten en nu ten laste komen van de bijstand, wat leidt tot een toename van de armoede, lijken de resultaten van het regeringsbeleid, in vergelijking met de verwachtingen, bijzonder teleurstellend.

Hoewel de balans niet in overeenstemming is met de verwachtingen van de regering, lijkt die van de sociale beweging, die massaal en vastberaden is, erg zwak. Bepaalde maatregelen konden weliswaar marginaal worden aangepast en de stemming over de programmatische wet, die met name de gedeeltelijke bevriezing van de loonindexering en een verhoging van de accijnzen op gas bevat, kon worden uitgesteld. Ze zal echter in de komende dagen worden aangenomen. Belangrijker is dat de pensioenhervorming, de belangrijkste maatregel van het regeringsprogramma, die zal leiden tot een aanzienlijke verslechtering van de situatie van de arbeiders en met name van de arbeidsters, opnieuw is uitgesteld. Maar voor hoe lang? Temeer daar de regering nu al bezuinigingsmaatregelen aankondigt in het kader van de opstelling van de begroting voor 2027. Om hieraan het hoofd te bieden heeft het gezamenlijke vakbondsfront blijk gegeven van zijn vermogen tot langdurige mobilisatie, maar het lijdt onder een gebrek aan politiek perspectief.

De bulldozerachtige hervormingen, de brutale methoden en de minachting, ja zelfs de ontkenning van de sociale beweging zijn er in de loop van deze 15 maanden niet in geslaagd de mobilisatie de kop in te drukken. Geconfronteerd met de wil van de regering om elke legitimiteit van de mobilisatie en zelfs van het sociaal overleg te ontkennen, staat de beweging nu op een keerpunt. Kan ze zich tevredenstellen met het louter voortzetten van de ingezette acties? Moeten de acties daarentegen worden geheroriënteerd of verscherpt? Tussen en binnen de organisaties zijn de meningen verre van eensgezind, ook al gaat de beweging verder als een gemeenschappelijk front. Men kan niettemin, in het najaar, met het oog op de goedkeuring van de ergste maatregelen van sociale achteruitgang die het land ooit heeft gekend, een heet sociaal najaar verwachten.

Mateo Alaluf is emeritus hoogleraar sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (ULB), auteur van het boek Le socialisme malade de la social-démocratie, uitgegeven door Syllepse en Page deux, maart 2021 en een van de leiders van het Institut Marcel Liebman.

Dit artikel stond op A l'encontre. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.