Wat mensen aan de linkerkant ook over Burnham zeggen, één ding is duidelijk: activisten in de arbeidersbeweging bespreken nu kwesties die onder het regime van Starmer en McSweeney waren begraven.

Darren Jones en de lobbygroep Labour Together zetten zich krachtig in om te voorkomen dat Ed Miliband minister van Financiën wordt met zijn ‘net zero’-agenda. De ervaren baron Alf Dubs, die als vluchteling voor de Holocaust naar Groot-Brittannië kwam, heeft Burnham nu opgeroepen om Shabana Mahmood te ontslaan en haar anti-migratiebeleid te schrappen.

Dit is het moment waarop Labour een nieuwe start kan maken en we een deel van de afschuwelijke taal die politici gebruiken om vluchtelingen te beschrijven – ‘indringers’, ‘een eiland van vreemdelingen’, ‘ons land verscheuren’ – tot het verleden kunnen laten behoren. We kunnen geen nieuwe start maken door beleid mee te nemen dat door velen in de Parliamentary Labour Party (PLP) niet wordt gesteund, aangevoerd door een minister van Binnenlandse Zaken die de meningen verdeelt, Guardian 26 juni.

De productieve staat

Een beleidsdocument getiteld The Productive State van Mainstream – de Labour-dissidentengroep die Burnhams opmars naar de macht heeft gestimuleerd – biedt ons een vernietigende kritiek op de schade die privatisering aan onze samenleving heeft toegebracht. Het schetst een reformistisch kader voor verandering dat eerder volledig werd afgewezen door Starmer en zijn bondgenoten. Zo hebben de ministers van Starmer bijvoorbeeld consequent geweigerd om de watervoorziening weer in publieke handen te brengen. Een gedetailleerde analyse door Simon Pearson van het Mainstream/Commonwealth-document en de beperkingen daarvan is momenteel beschikbaar op de website van Anti*Capitalist Resistance. Paul Novak, leider van het Trade Union Congress, heeft Burnham verwelkomd en opgeroepen tot een echte doorstart ten gunste van de werkende bevolking.

De huidige hittegolf leidt tot een debat binnen en tussen de grote vakbonden over verdere boringen in de Noordzee. Unite-voorzitter Sharon Graham heeft kritiek geuit op het feit dat Miliband minister van Financiën zou worden en ging zelfs zo ver dat ze zei dat hij 'een strop om het creëren van banen' zou leggen. Natuurlijk groeit de 'net zero'-economie sterk en kan die gemakkelijk de banen vervangen die verloren gaan bij de afbouw van de fossiele brandstofindustrie in de Noordzee.

Ja, Burnham zou wel eens volledig kunnen omslaan naar een soort continuïteit met de regering Starmer, maar de politieke ruimte waarin we opereren is in ieder geval veranderd.

De ondernemers en de rechtse pers sluiten zich aan bij de Labour-rechtse vleugel en haar apparaat. Zo steunen ze bijvoorbeeld Streeting als minister van Financiën en zetten ze Ed Miliband in een kwaad daglicht. Rocco Forte, een magnaat in de horeca, heeft specifiek opgeroepen om Miliband tegen te houden. Als Burnham sommige of alle voorstellen uit Productive State overneemt, zal hij zeker onder aanhoudende aanvallen komen te staan van nationaal en internationaal kapitaal dat de overheidsuitgaven wil beperken en de belastingen wil verhogen. Burnham heeft al wijzigingen in de vermogenswinstbelasting en enkele andere voorstellen om geld in te zamelen geopperd, die door het team van Starmer werden verworpen.

Waarom is deze discussie over Burnham belangrijk?

Veel socialisten zien het als hun missie om samen met gelijkgestemden een partij op te bouwen die leiding kan geven aan en kan deelnemen aan een massabeweging om een eco-socialistisch alternatief voor het kapitalisme op te bouwen. Maar de omstandigheden waarin we dat doen, veranderen naarmate de sociaal-economische en politieke krachten veranderen. De mensen die zich aangetrokken voelen tot onze ideeën, kunnen uit verschillende stromingen komen en zich mobiliseren rond diverse kwesties. We hebben geen keuze wie die radicaliserende mensen zijn – we moeten naar hen toe gaan. Ons verhaal moet aansluiten bij hun discours en taalgebruik. We moeten samenwerken met mensen die over het algemeen rechts van ons staan.

Voor ultralinkse sekten met hun tijdloze methode en definitieve programma’s verandert er nooit iets – veroordeel iedereen behalve jezelf en bouw je eigen partij op.

Tijdens de opkomst van Corbyn zijn velen van ons lid geworden van Labour. De radicalisering bij de Groenen betekent dat we ons op een andere manier tot hen verhouden dan vijf jaar geleden. Het einde van Starmer en het begin van een Burnham-project is geen herhaling van Corbyn, maar betekent wel dat we ons opnieuw moeten aanpassen. Als hij daadwerkelijk progressieve belastingen, evenredige vertegenwoordiging, nieuwe decentralisatie of het beëindigen van geprivatiseerde nutsbedrijven voorstelt, moeten we daarop reageren. We hebben iets bij te dragen.

Wij zetten ons in voor alles wat het leven van de arbeidersklasse verbetert. Tegelijkertijd veroordelen we elke voortzetting van het beleid van Starmer inzake Palestina, Trump, defensie-uitgaven, migranten, het negeren van groene kwesties, democratische rechten of transrechten en voeren we campagne daartegen

Twee onjuiste standpunten over wat Burnham vertegenwoordigt:

a. Hij is precies hetzelfde als Starmer

Josh Simons’ ‘Labour Together’ heeft nog steeds de touwtjes in handen en er zal beleidsmatig niets veranderen; de Labour-machine zal Burnham opslokken en sturen, waarna hij al zijn beloften weer zal terugdraaien. De situatie van de werkende mensen zal geen spat verbeteren en hij zal de deur blijven openzetten voor een hervormingsregering. Onze enige taak is zijn continuïteit met Starmer aan de kaak te stellen. Zoals een artikel in Socialist Worker stelde: Labour ruilt de ene centrist in voor de andere

b. Er is een nieuw, samenhangend alternatief van gematigd links ontstaan

We zullen een enorme toename zien van publiek eigendom en publieke zeggenschap, een democratische revolutie met een nieuw kiesstelsel, burgervergaderingen en decentralisatie, inclusief een Engels parlement. De Labour-partij zal nieuw leven worden ingeblazen door een echt politiek debat en het einde van de heksenjachten. Dat zal Reform een halt toeroepen en een Labour-regering voor een tweede termijn terugbrengen. John McDonnell drukt met zijn tranen bij de overwinning van Burnham deels die visie uit. Anthony Barnett heeft in New Statesman een artikel geschreven in die trant.

Als ecosocialisten zijn we het niet eens met de simplistische reactie van beide standpunten. We moeten genuanceerder zijn en de complexiteit van de politieke verschuivingen die gaande zijn, begrijpen.

Tegenstrijdige indicatoren

Het is op dit moment erg moeilijk om de toekomst te voorspellen. Er zijn tegenstrijdige signalen. Het team van Burnham zegt dat Reeves eruit ligt, maar tegelijkertijd heeft hun leider overleg gepleegd met Jim O’Neill, voormalig manager bij Goldman Sachs. Hij heeft voorgesteld om de ‘triple lock’ af te schaffen en in te zetten op orthodoxe neoliberale economische beleidslijnen. Ook zijn er andere economen van de Bank of England aangetrokken. De Blair-aanhanger James Purnell, die aan het hoofd stond van een groot lobby- en adviesbureau dat bedrijven als Amazon adviseerde, is aangesteld als stafchef. We moeten wachten op de volledige samenstelling van het kabinet voordat een goede beoordeling mogelijk is

We kunnen Burnham niet alleen definiëren op basis van zijn verleden als minister in de regeringen van Blair en Brown of zelfs als uitdager van Corbyn voor het partijleiderschap. Je moet ook rekening houden met zijn werk in Manchester en het feit dat politici kunnen veranderen – en dat ook doen. Tony Benn begon onder Wilson in het centrum van de Labour-politiek.

Burnham is niet helemaal het lege vat zonder politieke basis dat Starmer was. Die laatste liet zich gemakkelijk sturen door Labour Together en de partijmachine. Burnham heeft een project, op een manier die Starmer nooit had. Het is misschien beperkt, tegenstrijdig en zal uiteindelijk niet veel veranderen. De nieuwe leider heeft gesproken over de ‘politiek van de plaats’, ‘Manchesterisme’ en het model voor het opbouwen van gemeenschapsrijkdom in Preston. Dat verschilt van Starmer’s ondergeschikte samenwerking met het grootkapitaal. Burnham heeft zijn achterban opgebouwd om het leiderschap te veroveren via de mainstream en de gematigde linkervleugel, op een manier die Starmer nooit heeft gedaan. Starmer werd aangedreven door de McSweeny/Mandelson-matrix, die de hele achterbanopbouw binnen het partijapparaat voor hun rekening nam. Burnham heeft zich grotendeels buiten die groep gehouden.

Dat betekent natuurlijk niet dat het voormalige Labour Together-team niet zal proberen aan te sluiten bij Burnham en hem onder hun controle te houden. Het sluit evenmin uit dat Burnham sommigen van hen in zijn team opneemt als blijk van een nieuwe oecumenische, brede benadering. Hij zou zelfs iemand van de Socialist Campaign Group kunnen integreren. Die laatste groep had een goede lijst met eisen opgesteld die Burnham zou kunnen overnemen en die zijn project zouden radicaliseren.

Geen opmars van Burnham

Momenteel zijn er geen tekenen van een terugkeer naar Labour die vergelijkbaar is met de opmars van Corbyn. De socialisten die bij Labour zijn gebleven, zullen echter tot op zekere hoogte worden aangemoedigd door de overwinning van Burnham. De ondergang van Your Party zal hen verder overtuigen van hun standpunt, zodat er wellicht een zekere heropleving van het debat en de activiteiten binnen de partij zal plaatsvinden.

Gezien Burnhams slechte standpunten over migranten, Palestina, defensie-uitgaven, democratische protestrechten en een volledig groen programma is het onwaarschijnlijk dat hij ook maar één van de duizenden die zich bij de Groenen hebben aangesloten, terug naar Labour zal halen.

Een kroning lijkt nu waarschijnlijk en dat betekent dat de kans op een uitgebreide discussie over Burnhams ideeën in dit stadium al bij voorbaat is verkeken. De Socialist Campaign Group begon met kritiek op het gebrek aan debat, maar John McDonnell accepteerde min of meer dat er niets aan te doen was en dat we er maar mee verder moesten. De Burnham-beweging wordt nog steeds sterk van bovenaf gedomineerd door de leider en de parlementsleden; er zijn geen echte democratische structuren die zijn handelen aan banden leggen.

Kan Burnham Reform bij de volgende algemene verkiezingen tegenhouden, zoals hij in Makerfield deed? Er waren uitzonderlijke omstandigheden, aangezien je op Burnham kon stemmen, Reform kon tegenhouden en Starmer kwijt kon raken. Kiezers van de Groenen en de Liberaal-Democraten deden dat en hun partijen voerden geen campagne. Burnham ging het racisme van Reform niet frontaal te lijf, zoals de Groenen dat in Gorton deden. Hij wist dat hij ook zonder dat kon winnen. Toch kun je Burnham niet in 600 kiesdistricten klonen en krijgen we twee jaar van zijn regering, waarbij zijn glans mogelijk wat zal zijn vervaagd.

Veel mensen die enthousiast zijn over Burnham vergeten dat extreemrechts bij de tussentijdse verkiezingen nog steeds 40 procent haalde. Uit een peiling blijkt dat 43 procent van de Britten geen verschil voelde na het vertrek van Starmer. Slechts 20 procent was een beetje of meer optimistisch. Zijn ‘noordelijke’ aanpak zal in Londen en de rest van het zuiden wellicht ook niet zo goed aanslaan. John Curtice, de verkiezingsspecialist, heeft gesuggereerd dat de dreiging van Reform nog steeds actueel is. Een andere peiling geeft Labour een voorsprong van 3 procentpunten op Reform als naar de leiders wordt verwezen, maar Labour ligt nog steeds 4 punten achter als mensen wordt gevraagd te kiezen tussen Labour of Reform.

Reform zou kunnen worden tegengehouden als Burnham daadwerkelijk de veranderingen zou doorvoeren die momenteel door een deel van zijn team worden besproken. Door de controle over de nutsbedrijven over te nemen en een progressief belastingstelsel in te voeren, zou zijn regering de energiekosten voor de meeste gezinnen kunnen verlagen. Als zijn radicale uitspraken over het bouwen van meer sociale woningen werkelijkheid zouden worden, zou ook dat de kiezers van gedachten kunnen doen veranderen. Maar zal Burnham weerstand bieden aan de tegenaanval van de ondernemers tegen radicale hervormingen? Alleen het samenstellen van een breed samengesteld kabinet van rechts en links is niet voldoende.

Wij socialisten zullen onze campagnes en eisen moeten aanpassen aan de nieuwe politieke kwesties en debatten die zich aandienen. We moeten nog steeds ons eco-socialistisch alternatief opbouwen, onafhankelijk van de Labourpartij en de Groenen. Een heropleving van zelfs ‘gematigd linkse’ ideeën biedt ons de kans om samen te werken met bredere krachten rond kwesties die sinds het einde van het Corbyn-project alleen nog in veel kleinere kringen zijn besproken.

Dit artikel stond op Anti*Capitalist Resistance. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.