Er is een grote mobilisatie van jongeren aan de gang. Die maakt deel uit van een reeks acties die al tien jaar aan de gang zijn. Er staat veel op het spel, zowel wat betreft de toekomst van jongeren als de algemene politieke vooruitzichten voor het land.

Sinds afgelopen zomer beleeft Marokko een golf van volksstrijd die het einde markeert van een relatieve rust die werd veroorzaakt door de onderdrukking van de Rif-Jerada Hirak in 2017. Die onderdrukking werd gevolgd door een aanval op de vrijheid van meningsuiting met als doel alle kritische stemmen het zwijgen op te leggen door journalisten, bloggers en gebruikers van sociale media op te sluiten. De repressie dwong de strijdbeweging om in 2018 een nieuwe vorm aan te nemen, wat resulteerde in een succesvolle campagne om een aantal consumentenproducten te boycotten gericht tegen grote bedrijven, waaronder de oliemaatschappij die eigendom is van de minister-president van de marionettenregering.

Tien jaar verzet

Een deel van de ontevredenheid van de bevolking werd ook geabsorbeerd door de wisseling van de marionettenregering, die 10 jaar lang werd geleid door de islamisten van de Rechtvaardigheids- en Ontwikkelingspartij, die net als haar voorgangers de dictaten van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank rigoureus toepaste.

Het arbeiders- en volksverzet ging door in de vorm van sectorale schermutselingen, protesten van medische studenten en van enkele kleine universitaire onderwijsinstellingenDe coördinatie van docenten met tijdelijke contracten heeft een voortrekkersrol gespeeld in de strijd tegen onzekere arbeidsomstandigheden in het onderwijs.

Vervolgens was er de grote opstand in de vakbeweging van de leraren tegen het beleid van vakbondsleiders die samenwerkten met de staat om een nieuwe fase van de neoliberale aanval op het beroep van leraar door te drukken. Leerkrachten organiseerden zich in netwerken, waar de vakbondsleden zich bij aansloten en waar ook niet-vakbondsleden deel van uitmaakten.

De Hirak in het onderwijs duurde drie maanden. Maar de realiteit van de vakbeweging, die extreem gefragmenteerd is en samenwerkt met de overheid als ‘sociale partners’, en de afwezigheid van een noemenswaardige linkse vakbeweging, verhinderden dat de beweging zich kon uitbreidden naar de gezondheidssector en de lokale overheid met de mogelijkheid van een algemene staking.

Groeiende ontevredenheid

Na de aardbeving in het Haouz-gebergte in september 2023 kwam er een volksstrijdbeweging op gang, maar ook die werd onderdrukt en sommige leiders werden gevangengezet. Door de gevolgen van de klimaatverandering hebben veel regio's te kampen met problemen met de drinkwatervoorziening, wat in verschillende huishoudens heeft geleid tot groeiende strijd, vooral op het platteland, maar die kon niet worden gecoördineerd door de zwakte van linkse krachten.

Met het uitbreken van de genocide van de Palestijnen in Gaza ontstond een nationale solidariteitsbeweging die erin slaagde tienduizenden burgers op straat te krijgen in demonstraties en betogingen, vooral in Rabat (nationale marsen) en in grote steden als Casablanca en Tanger.

De nieuwe sprong voorwaarts was de grote demonstratie die de plattelandsbewoners van Aït Bouguemez in het Grote Atlasgebergte in juli 2025 organiseerden om verbeteringen te eisen op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, wegen en toegang tot internet. De demonstratie duurde twee dagen en er werd enige vooruitgang geboekt. Een golf van soortgelijke demonstraties trok vervolgens door de Azilal regio. Een andere uitbraak vond in september plaats met de demonstratie van de inwoners van Taounate (provincie Fès). Door het beleid om de openbare gezondheidszorg te ontmantelen ten gunste van een snelgroeiende particuliere sector, staan gezondheidseisen nu op de voorgrond van de protesten. Die protesten bereikten een hoogtepunt op 14 september voor het Hassan II ziekenhuis in Agadir (door de burgers het 'ziekenhuis des doods' genoemd), tijdens een massale demonstratie die een grote nationale impact had.

Het protest werd gevolgd door oproepen tot protesten van jongeren, gericht op gezondheidszorg en onderwijs. Dit fenomeen is het eerste in zijn soort in het land en, ver van de invloed van bestaande activistische krachten, is het juist de uitdrukking van een generatie die het slachtoffer is geworden van het meedogenloze neoliberale beleid dat hen niets anders bezorgt dan werkloosheid en baanonzekerheid. Dat breekt met de traditie van jongerenstrijd die al 20 jaar wordt belichaamd door de Nationale Vereniging van Werkloze Afgestudeerden, die de strijd van jongeren voor het recht op werk leidde.

Op 27 en 28 september slaagden de jongeren van generatie Z 212, zoals ze zichzelf noemen, erin om de krachten te trotseren die gemobiliseerd waren om hen te onderdrukken en organiseerden demonstraties in grote steden, met name Tanger en Casablanca waarbij ze de snelweg blokkeerden die de stad met de hoofdstad verbindt. Het spektakel van die demonstraties die de repressiekrachten trotseren zal een stimulerend effect hebben op jongeren, wat zich zou kunnen vertalen in nieuwe strijd.

Tot nu toe heeft de staat een officieel stilzwijgen bewaard, terwijl de media een intensieve campagne tegen jongeren hebben gevoerd, waarbij vaak werd gesuggereerd dat ze worden gemanipuleerd door extremistische of buitenlandse krachten.

Wat is de positie van de arbeidersbeweging en links als geheel?

Linkse activisten spelen een actieve rol in veel strijdbewegingen (met uitzondering van de golf die deze zomer door de Azilal regio trok en natuurlijk de Generatie Z beweging), maar de twee belangrijkste linkse partijen (de Federatie van Democratisch Links en de Verenigde Socialistische Partij) zijn niet toegewijd aan een strijdprogramma en stellen zich vaak tevreden met het waarschuwen van de leiders voor de ernst van de sociale spanningen en hen op te roepen om de situatie te hervormen. Wat radicaal links betreft, dat lijdt onder een gebrek aan organisatorische kracht en zelfs een gebrek aan politieke vooruitzichten.

De arbeidersbeweging, die bij gebrek aan een sterke arbeiderspartij uitsluitend op vakbonden is gebaseerd, bevindt zich in de slechtste situatie door de samenwerking van haar bureaucratische leiders met de staat ('sociaal partnerschap') om haar neoliberale en zelfs repressieve plannen door te drukken, zoals het geval was met de historische nederlaag door de wet die het stakingsrecht van alle inhoud ontdoet en die binnenkort van kracht wordt.

Marokko zal nooit meer hetzelfde zijn na september 2025

Wat is gelanceerd onder de naam Generation Z 212 is een nieuwe frisse wind, waarvan het belang ligt in de intrede van jongeren in de arena van de strijd, met een algemeen perspectief dat verder gaat dan sectorale belangen. Zullen jongeren vormen van zelforganisatie vinden die hun beweging buiten de virtuele wereld structureren? Zal de beweging evolueren naar een globaal politiek perspectief dat verder gaat dan sociale eisen (gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, enzovoort)?

Dat zal afhangen van de vakbeweging en haar betrokkenheid bij sectoren waar veel jongeren werken, zoals de auto-industrie, bekabeling, callcenters, platforms voor koeriersdiensten, enzovoort. Het zal ook afhangen van wat de linkse krachten doen. Sommigen van hen zullen de fatale fout maken om alleen maar van een afstand hun solidariteit te betuigen, de leiders aan te spreken en de verkiezingen af te wachten. De meer radicale krachten kunnen verlamd raken door hun neiging om neer te kijken op jongeren, maar ook door hun antidemocratische tradities in hun benadering van massabewegingen.

Hoe dan ook, we staan voor een geweldige kans om een breed antikapitalistisch links op te bouwen, en een mislukking zou de mogelijkheid openen om reactionaire islamistische perspectieven diep in de samenleving te versterken.

Revolutionairen hebben een historische verantwoordelijkheid om vooruitziend genoeg te zijn om alle vormen van sektarisme af te wijzen als ze hun rol als katalysator willen vervullen.

Foto: Demonstratie op 29 oktober 2023.

Dit artikel stond op Inprecor. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.