Op 4 en 5 juni kwamen honderden afgevaardigden van vakbond FNV bij elkaar voor een congres over het meerjarenbeleid van de bond. Het is het eerste congres sinds jaren en de eerste serieuze krachtmeting sinds de ingreep van de Ondernemingsraad in de bondsorganisatie. Wat zegt het congres over de koers van de bond? Hoe zou de FNV met meningsverschillen tussen leden moeten omgaan? En wat is de weg vooruit voor de grootste vakbond van Nederland? Kort na het congres sprak Patrick van Klink namens Grenzeloos, met Margot Kranenburg, Mark Hopman en Sjarrel Massop over deze en andere vragen.

Kunnen jullie je even kort voorstellen?

Mark: Ik ben Mark Hopman, 34 jaar en woon in Rotterdam. Ik ben vertegenwoordiger in de Bondsraad namens de Metaal en werk bij Siemens. Verder ben ik politiek actief bij PRO.

Margot: Ik ben Margot Kranenburg. Ik woon in Rotterdam-West en ben actief voor Lokaal FNV, het Netwerk Vrouwen en de sector Overheid, onderdeel Gemeenten.

Sjarrel: Mijn naam is Sjarrel Massop, ik woon in Amersfoort. Ik ben actief in de sector Senioren, bij vakbondsblad Solidariteit en bij Grenzeloos.

Er zijn al een aantal evaluaties van het congres verschenen. De overeenkomst tussen die evaluaties is dat ze vrij positief terugkijken op de sfeer van het congres: er is goed geluisterd en de inzet van alle aanwezigen was om de conflicten die de afgelopen jaren hebben gespeeld in de FNV achter ons te laten. Hoe hebben jullie het congres ervaren?

Mark: Ik ben vooral binnen mijn eigen sector gebleven op het congres. We zijn niet uitermate kritisch geweest het afgelopen jaar. Ik had wel het gevoel dat er een consensus was om dezelfde kant op te gaan. Daar ben ik heel blij mee. Het is niet mijn eerste congres en in het verleden heb ik het wel eens anders ervaren. Het voelde als één grote, sterke arbeidersfamilie en daar was ik wel van onder de indruk. Zeker als je kijkt naar de grote meningsverschillen, onder andere over militarisering. De spanning die er misschien was, was heel snel weg te nemen.

Margot: De sfeer was goed, dat is volgens mij ook bewust doel geweest van de congresorganisatie. Het bestuur was dus bijzonder meegaand in het aanpassen van allerlei tekstvoorstellen. Alle 54 tekstvoorstellen zijn aangenomen, wat deels te maken had met de houding van het bestuur. Maar er kwam ook nauwelijks discussie op gang, doordat eerst over het tekstvoorstel werd gestemd en daarna pas over de amendementen. Voor veel mensen was het een eerste congres, ook voor de organisatie, want sinds 2017 is er geen besluitvormend congres geweest.

Sjarrel: Ik was niet negatief over dit congres. Ik had ook wel zoiets van: hier kunnen we niet ongelooflijk veel van verwachten. Het wordt een bijzonder congres met een geheel nieuw bestuur zonder veel vakbondservaring – behalve in de zin dat een aantal van hen uit de werkorganisatie komen. De aanloop was ook anders dan bij andere congressen. Met een volledig nieuw bestuur dat nog geen echt idee had van waar ze naartoe moesten. Dat getuigt het begin met een enorm magere congresresolutie. Dat was aanleiding om gigantisch te amenderen.

Daar zat nog wat anders bij. De afgelopen jaren zijn er geen spectaculaire acties geweest – met uitzondering van de pensioenstrijd en de strijd in de winkelstraat. Plus het feit dat de FNV sectoren voor een groot deel versnipperd zijn en grotendeels behoorlijk zwak. Dat maakt dat het voor het bestuur behoorlijk moeilijk was om dat allemaal in beweging te krijgen.

Het congres is door een aantal mensen wel goed voorbereid, maar dat is allemaal versnipperd gebeurd en heeft geen enorme politieke lading gekregen. Er waren twee bijzonder belangrijke punten en daar is het ook spannend over geweest: militarisering en de automatische prijscompensatie (APC). Bij de eerste of tweede resolutie kwam over APC het antwoord op de vraag of daar ook een wettelijke regeling voor moet komen: 'we gaan erover nadenken.' Terwijl op het congres de stemming heerste: hier moeten we wat mee. De stemming was ook heel kritiek. Veel mensen vallen tegenwoordig niet meer onder een cao of worden niet vanzelfsprekend actief in hun sector op basis van vakbondsonderhandelingen over bijvoorbeeld een cao.

Mark, jij zit in de Bondsraad voor de sector Metaal. De discussie over militarisering ligt in de sector ook op jullie bordje. Aan de ene kant past militarisering niet bij onze grondslagen als bond. Aan de andere kant zeggen veel mensen: 'dat gaat ons werk opleveren.'

In de sector wordt dat helemaal niet besproken. Misschien dat er groepjes vooraf buiten de sectorraad om afspraken maken. De enige discussie die we hebben gehad, was op het congres zelf. Dat was ik, samen met een paar mensen om mij heen, vanuit de gedachte: 'dit moeten we niet willen.' Het speelt niet zo in de metaal als je misschien zou verwachten. Veel truckbedrijven, zoals DAF en Scania, staan op omvallen. We zien dat Defensie al opdracht heeft gegeven voor trucks.

Hoe ga je als FNV om met meningsverschillen? Aan de ene kant heb je leden die bij sectoren werken die denken gebaat te zijn bij militarisering, aan de andere kant heb je leden die actief zijn bij de vredesbeweging of Vakbondsleden Solidair met Palestina. Hoe moet de FNV die mensen met elkaar in contact brengen of de discussie daarover organiseren?

Sjarrel: Wat speelt, is dat het vorige bestuur korte metten heeft gemaakt met een oud project dat al een tijd gaande was: sectoralisatie. Dat project is nu weer een beetje aan het ontdooien en ik denk dat dat belangrijk is. Tegelijkertijd zie je nu dat het oude Ledenparlement en de nieuwe Bondsraad ook een andere rol gaan krijgen. Ze worden niet zozeer inhoudelijk betrokken bij het geheel, maar meer als bewakers van de procedures. Nu staat alleen het RDSA-project (Reglement Directe Sectorale Afdelingen) op de planning: hoe ga je de organisatie aansturen? Dat is geen inhoudelijke discussie. Maar dat moet wel snel gaan gebeuren.

Vakbondsactiviteiten moeten op een andere manier. Ik denk dat het belangrijk is om verbindingen te gaan leggen tussen sectoren, op thema’s als vrede, uitsluiting, klimaat, om de hele vakbeweging op één lijn te gaan krijgen en in beweging te gaan krijgen.

Mark: De observatie van Sjarrel deel ik niet. Het bestuur heeft al laten weten dat de komende twee jaar de statuten niet gaan veranderen. Dus we gaan het niet over de statuten hebben, maar over de inhoud. Wel is een verandering dat het agendarecht nu uitgaat van de sectoren, niet van de Bondraadsleden. Wel steun ik Sjarrel erin dat de sectoren het initiatief moeten nemen. Zeker in de metaal zijn we goed bezet. Sectoren als Zorg & Welzijn en Overheid, die zijn nauwelijks bezet. Dan kun je er ook weinig input ophalen. We hebben als FNV meer dan 900.000 leden, die maken allemaal keuzes in waar ze actief zijn. Je moet luisteren naar mensen met een mening. Mensen zitten in de sectoren omdat ze iets willen doen. Dat doen ze in de sectoren maar ook in de netwerken.

Dus in de netwerken, maar ook in de discussie tussen de sectoren, zie je veel kansen voor leden om zich in te zetten voor thema’s waar ze zich geïnspireerd voor voelen. Je hebt ook lokale netwerken. De samenwerking tussen sectoren en die netwerken loopt best stroef. Margot, kun jij ingaan op wat Sjarrel en Mark hierover gezegd hebben, ook vanuit jouw positie als lid van een lokaal netwerk?

Dat is nog steeds een moeizame verbinding, die tussen de lokale netwerken en de sectoren. De lokalen willen wel, maar de sectoren – en dan met name hun bestuurders – houden dat af, zo is mijn ervaring. Maar je zou het er juist over moeten hebben hoe je elkaar kunt versterken bij sector overstijgende acties, zoals de WW en de WIA. Dat is nu allemaal top-down gedreven.

Rondom de RVU (eerder stoppen met werken) is het een beetje ontstaan, om meer te organiseren vanuit sectoren en leden samen. Er zijn stakingsraden georganiseerd met leden en bestuurders uit verschillende sectoren. De lokale netwerken waren daar niet bij betrokken. Wat er nu gebeurt in het land, dat is bedacht door bestuurders. De acties zoals van zaterdag 27 juni in Rotterdam zijn door het bestuur bedacht, met kraampjes en sprekers. De leden mogen flyeren, ze lopen met hele stapels. Sommige leden vinden dat prima, maar anderen willen meer organiseren en nadenken over hoe we beter kunnen mobiliseren.

Die bijeenkomsten op de pleinen staan verder af van de stakingen in het Openbaar vervoer waar solidariteit voor georganiseerd werd door Wij Reizen Samen, waar ook leden van  Milieudefensie en Extinction Rebellion bij zijn aangesloten. Sjarrel, jij noemde zelf de verbinding tussen sectoren, het versterken van sectoren en het activeren van leden als belangrijke punten voor de komende tijd. Hoe zie jij de solidariteitsinitiatieven als Wij Reizen Samen en de stakersraden waarover Margot het had binnen die visie?

Ik zie dat zeker. Ik heb regelmatig contact met mensen van Spoor en Streekvervoer, die actie hebben gevoerd. Die kunnen het ook waarderen dat vanuit andere sectoren solidariteit komt. Die lijn moeten we denk ik doorzetten; mensen die strijd voeren het gevoel geven dat ze er niet alleen in staan. Dat is niet de cultuur die de afgelopen jaren in de vakbeweging heeft plaatsgevonden. Ik denk dat zo’n netwerk als Wij Reizen Samen daar een fantastische rol in kan spelen.

Er zijn andere zaken die ook belangrijk zijn, zoals bestaansonzekerheid. Dat kan op heel veel manieren met elkaar verbonden worden. Dat is een behoorlijke uitdaging, maar het kán! Zeker als je bedenkt dat de traditionele rol van de vakbeweging is uitgespeeld: het verbeteren van arbeidsvoorwaarden. De meeste werkenden in Nederland vallen niet meer onder een cao. De vakbond moet zich dat gaan realiseren.

Mark: Je moet ook dieper kijken: hoe zijn we in deze shitshow beland? Dat heeft alleen maar te maken met politieke keuzes. Ik heb FNV nog nooit het standpunt horen innemen: PVV, FvD, dat is teringzooi. Als je daarvoor stemt, dan stem je tégen de vakbond. Het begint met politiek stelling nemen. Er zijn gewoon partijen die het heel goed doen omdat ze heel populistisch zijn, heel veel beloven maar niks waarmaken omdat ze hun waarden verkopen voor de macht. Nu ook D66… Zolang we politici daar niet voor verantwoordelijk houden – daar kun je met netwerkjes niets aan doen.

Margot: Mark heeft wel gelijk in zijn analyse, maar ik vind niet dat de vakbeweging een politiek standpunt moet innemen. De keuze is aan de mensen, de inhoud moet mensen overtuigen. De vakbeweging staat voor een rechtvaardig idee van werk en inkomen. Vervolgens is het aan de mensen om te kiezen wat ze willen. We moeten niet onze eigen leden gaan afbranden. Heel veel mensen met een huis stemmen VVD, wat ook onze achterban is. Veel mensen met een arbeidsachtergrond zijn een jaar of 10-15 geleden overgestapt naar de PVV, om redenen. Die moet je niet zwart gaan maken. De FNV spreekt zich daar niet tegen uit.

Ik denk dat dit ook zaken zijn die achter de discussies zitten over APC, militarisering en klimaat. Uiteindelijk kom je op ongelijkheid,  de scheefgroei en hoe je die moet aanpakken. Dat is niet alleen een aanpak die gebaseerd is op betere lonen of betere arbeidsvoorwaarden, maar ook op sociale zekerheid en de vraag in wat voor land we willen leven. Hoe gaan we ervoor zorgen dat binnen de FNV de bredere discussie gevoerd wordt over de vraag: hoe bereiken we die betere samenleving waar we óók voor staan? Hoe kunnen we de discussie wat meer die kant op krijgen en wat minder alleen over cao, loonstijging en de specifieke sector?

Mark: Wat het nieuwe bestuur al heel goed doet, is het aanjagen van het publieke debat, bijvoorbeeld door aan te schuiven bij talkshowtafels. Mensen praten op werk met elkaar over dat soort optredens. Zo veel mogelijk publieke optredens waarbij je inhoudelijk sterke mensen hun zegje laat doen, dat werkt, ook op de werkvloer. Geef je leden ook de opdracht om dat op hun werkplek te doen. Op dit moment hebben we een enorm potentieel voor organisatie. Als er geen concessies worden gedaan door de regering met betrekking tot bezuinigingen op de sociale zekerheid, dan kunnen we gaan staken

Margot: Ik denk dat de FNV veel te winnen heeft met het oprekken van de strijd tegen de bezuinigingen. Daarom zijn we in het begin wat afgeremd, om dit conflict zo lang mogelijk in de lucht te houden, want dat levert leden op. Mensen worden nu lid, omdat FNV dit op de kaart zet en in actie komt. Ik zie niet op heel korte termijn een sociaal akkoord uit de lucht vallen, al was ik daar in het begin wel een beetje bang voor. Nu denk ik: de strategie is om het zo lang mogelijk te laten duren om zo veel mogelijk leden aan ons te binden.

Het positieve is: het verschil wordt groot gemaakt, veel mensen worden lid. De uitdaging wordt: hoe houd je mensen actief en betrokken?

Margot: Dat is altijd de uitdaging. Je moet investeren in het betrekken van nieuwe leden bij de FNV. Niet alleen een welkomstpakketje sturen, maar ook actiever de mensen benaderen. Daar ligt ook een rol voor bestuurders, want zij weten wie de nieuwe leden zijn. Dat was in de reorganisatie die het vorige bestuur heeft voorgesteld ook één van de rollen die nieuwe bestuurders moesten krijgen: nieuwe aanwas en het betrekken van leden. Je moet gaan investeren in onboarding-achtige dingen. Daar moet meer menskracht in. Ook campagnes en acties, niet alleen naar bedrijven maar ook de politiek.

Mark: Ik ben inmiddels vijf jaar lid van GroenLinks, waar ik ook kartrekker ben geweest van de permanente campagne en het zogenaamde bel team in onze gemeente. Dat wordt alleen maar getrokken door vrijwilligers. Met een groepje van 10 gingen we dan een avondje in de week nieuwe leden bellen. Je kunt je alleen maar voorstellen wat een professionele organisatie kan doen, door nieuwe leden te bellen, maar bijvoorbeeld ook even te bellen als iemand jarig is.