Zoals de Engelse historicus Edward P. Thompson zegt, is een nucleaire oorlog niet alleen denkbaar, maar is hij al twee keer bedacht en uitgevoerd, tegen de bevolking van Hiroshima en Nagasaki. Het onvoorstelbare, zegt Thompson, lijkt te zijn dat het ons overkomt, maar niet dat we het anderen aandoen, schrijft Manuel Sacristán, in 'Het gevaar van een oorlog met kernwapens', El País, 16/01/1983.

De gezamenlijke verklaring van de NAVO, ondertekend op 25 juni in Den Haag, kort na de twaalfdaagse oorlog tegen Iran, bevestigt de ondergeschikte rol van de Europese mogendheden – met Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk voorop – in de strategie van Trump om Europa opnieuw te militariseren in een context van interimperialistische concurrentie en medeverantwoordelijkheid van het trans-Atlantische blok voor de genocide die de staat Israël blijft plegen tegen het Palestijnse volk.

Bovendien vond de top plaats na de agressie die eerst Israël en daarna de VS tegen Iran hebben gepleegd. Daarbij maakten ze gebruik van het bekende argument dat het Iraanse regime kernwapens zou maken, net zoals in 2003 met Irak. Opnieuw hebben beide landen een oorlog gevoerd die volgens het internationaal recht onwettig en illegaal is, met de steun van hun Europese bondgenoten. Die voeren opnieuw met hun inmiddels klassieke Orwelliaanse taal het 'legitieme recht op zelfverdediging' aan van de agressieve staten, die beide kernwapens hebben. In de felicitaties voor deze aanval viel de huidige secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, op. Zijn slaafsheid en vleierij jegens Trump, met zijn belofte dat Europa GROOTS zal betalen, zoals het hoort, en dat het hun overwinning zal zijn', lijkt geen grenzen te kennen [1].

Het triomfalisme van de Amerikaanse leider over de resultaten van zijn aanval op Iran is discutabel. Zelfs officiële rapporten betwijfelen of de Iraanse uraniumverrijkings- en opslagfaciliteiten zijn vernietigd. Het is echter duidelijk dat een mogelijke hervatting van die aanvallen in een geostrategisch belangrijk gebied een permanente dreiging zal blijven, vooral van de kant van Netanyahu, die vastbesloten is om zich met geweld op te dringen als dominante macht in de regio. Het verschil met 2003 is dat toen Frankrijk en Duitsland zich verzetten tegen het trio van de Azoren (Bush, Blair en Aznar) in de oorlog tegen Irak. Nu hebben hun huidige leiders op een beschamende manier de rol van vazallen aangenomen van iemand die hen nog steeds als concurrenten op handelsgebied beschouwt.

Macron moest dat cynisch toegeven toen hij vaststelde dat 'we als bondgenoten niet kunnen zeggen dat we meer moeten uitgeven en een handelsoorlog moeten beginnen, dat is echt niet logisch'.

Het belangrijkste punt van de verklaring van Den Haag was ongetwijfeld de afspraak om de totale uitgaven naar 5 procent van het bbp te verhogen, verdeeld over defensie in strikte zin: 3,5 procent, en kritieke infrastructuur, cyberveiligheid en andere: 1,5 procent tegen 2035. In 2029 zullen die worden getoetst. Dat betekent 510 miljard euro extra per jaar voor de Europese landen. Natuurlijk zal dat weer leiden tot bezuinigingen op sociale uitgaven in essentiële sectoren zoals gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen en zorg voor hulpbehoevenden. En, zoals we in bijna alle landen zien, tot het verwaarlozen van een fundamenteel recht zoals het recht op fatsoenlijke huisvesting.

Alleen Pedro Sánchez heeft geprobeerd zich van de overeenkomst te distantiëren door zich te beroepen op de flexibiliteit die de secretaris-generaal van de NAVO op dubbelzinnige wijze heeft toegezegd, namelijk dat in zijn geval een beperking tot 2,1 procent van het jaarlijkse bbp mogelijk is [2]. Hij probeert hen er zo van te overtuigen dat dat percentage voldoende is om te voldoen aan de doelstellingen van de militaire capaciteiten die de NAVO van de Spaanse staat eist. Het blijft echter een toezegging om de militaire uitgaven te verhogen. Dat is ondanks de irritatie van Trump, evenzeer bekritiseerbaar en bovendien niet meer dan een cosmetische maatregel voor intern gebruik om de onrust onder zijn partners in de Spaanse regering te neutraliseren [3]. Want zijn ondertekening van de verklaring en zijn volharding dat hij een 'betrouwbare partner' blijft in de NAVO bevestigen dat hij hetzelfde militaristische project deelt als zijn bondgenoten [4].

Daarbij komt nog dat de Spaanse regering geen enkele kritiek heeft geuit op het mogelijke gebruik door de VS van de bases in Rota en Morón voor zijn aanval op Iran. Dat maakt de Spaanse staat medeplichtig aan de onwettige en illegale oorlog tegen dat land. Het herinnert ons aan de belofte die de regering van Felipe González in het referendum van 1986 heeft gebroken om het 'ja' te krijgen. Het ‘ja’ zou zorgen voor een 'geleidelijke vermindering van de militaire aanwezigheid van de Verenigde Staten in Spanje'. Die clausule is niet alleen gehandhaafd, maar in het geval van Rota zelfs uitgebreid onder de regeringen van Rodríguez Zapatero en Pedro Sánchez.

Grotere militarisering en nuclearisering van het kapitalisme op wereldschaal

De grote winnaar van de sprong voorwaarts in de militarisering van Europa zal ongetwijfeld het Amerikaanse militair-industriële complex zijn. De Europese legers kopen daar 64 procent van hun wapens. Hoewel Groot-Brittannië en Frankrijk grote militaire en nucleaire mogendheden zijn, zullen zij de komende jaren niet kunnen voldoen aan de behoeften van de Europese landen om de in de verklaring vastgestelde doelstellingen te verwezenlijken.

Andere belangrijke dingen in de verklaring zijn echter over het hoofd gezien. Misschien wel het belangrijkste staat in punt 1, waar, zoals sommige media hebben opgemerkt en ondanks de gebruikelijke retoriek over de waarden die het westerse blok zegt te verdedigen, deze keer geen melding wordt gemaakt van de verdediging van de mensenrechten en de rechtsstaat. Dat lijkt geen toeval. Want het valt moeilijk te verbergen dat vrijwel alle ondertekenende staten, met de VS, Turkije en Hongarije voorop, zich schuldig maken aan schendingen van die beginselen. Het is dan ook niet verrassend dat de EU tijdens haar bijeenkomst na de NAVO-top haar besluit over de opschorting van de associatieovereenkomst met de staat Israël heeft uitgesteld [5].

Een ander controversieel punt is de verwijzing naar artikel 5 van het NAVO-verdrag in de verklaring. Al vóór de bijeenkomst trok Trump zelf dat artikel in twijfel; hij had er geen moeite mee om te zeggen dat de daarin uitgesproken solidariteit met elk aangevallen land op verschillende manieren kan worden geïnterpreteerd. Dat kan in de toekomst een excuus zijn om zich afzijdig te houden bij conflicten die niet passen bij zijn eigen geostrategische belangen op Europees grondgebied (waar hij nog steeds een belangrijke militaire aanwezigheid heeft) of, zoals hij al meer dan eens heeft laten doorschemeren, bij zijn eigen plannen met Groenland...

In de verklaring wordt, zoals te verwachten was, de 'langetermijndreiging die Rusland vormt voor de Euro-Atlantische veiligheid' veroordeeld. De Russische invasie van Oekraïne wordt echter niet genoemd, hoewel de 'soevereine en duurzame verbintenis om Oekraïne te steunen' wordt bevestigd. Een kleine verandering van toon die bevestigt dat het niet om democratie en mensenrechten gaat voor de NAVO in die regio, maar om hun eigen belangen.

Kortom, de leider van MAGA komt als winnaar uit de bus op deze top: hij slaagt erin de verantwoordelijkheid voor toekomstige conflicten in Europa af te schuiven op zijn bondgenoten. Zo kan de VS zich concentreren op de Indo-Pacifische regio en China. Hij garandeert grote winsten voor de militaire industrie van zijn land en hij weet de verdeeldheid in zijn eigen gelederen als gevolg van zijn directe betrokkenheid in het Midden-Oosten met de aanval op Iran te temperen... Tot de volgende crisis.

Dat Trump erin geslaagd is zijn zin door te drijven op deze top, betekent echter niet dat hij ook maar enige vooruitgang boekt in zijn plan om de oude wereldorde om te gooien en zo het verval van de VS als grote hegemonie te stoppen. Dat verval blijft zich op verschillende fronten manifesteren. Trump probeert het tegen te gaan met kortetermijnmaatregelen die nog steeds niet de resultaten opleveren waarop het sociale blok dat hem aan de macht heeft geholpen, had gehoopt. Het bewijs hiervoor is dat de conflicten die hij binnen enkele weken zou oplossen – de Russische invasie van Oekraïne, het conflict tussen Israël en het Palestijnse volk en nu ook tegen Iran – maar blijven voortduren.

Deze sprong voorwaarts vindt bovendien plaats in een 'mondiale context van een aanzienlijke economische vertraging tot stagnatie, in combinatie met een nog steeds relatief hoge inflatie, een verlammende schuldenlast voor het grootste deel van de wereldbevolking die van een inkomen moet leven, en een versnelde klimaatcrisis' [6]. Een reeks uitdagingen waarvoor het militarisme van Trump en de belangrijkste westerse leiders slechts een vlucht naar voren is. En die op zijn beurt de herbewapening van andere grote en middelgrote mogendheden in hun respectieve regio's zal stimuleren, altijd met het risico van een nucleaire escalatie van elk conflict waarbij een van de staten die over die massavernietigingswapens beschikt, betrokken is. De cynische rechtvaardiging van de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki door Trump zou voldoende moeten zijn om het historische kruispunt waarop we zijn beland serieus te nemen.

Een militarisme dat, dankzij de technologische vooruitgang op het gebied van kunstmatige intelligentie, de militair-industriële systemen verandert in een belangrijk instrument van een nieuwe fase van kapitalistische accumulatie, evenals van een veiligheids- en bewakingscultuur die zich over de hele wereld verspreidt en die, zoals Claude Serfati [7] terecht aan de kaak stelt, uiteindelijk net zo gevaarlijk kan worden voor de sociale meerderheden als oorlogen.

Hoewel we ons ervan bewust zijn dat we ons in moeilijke omstandigheden bevinden om een tegenoffensief van onderop te lanceren tegen deze reeks bedreigingen, is het dringend noodzakelijk om de eenheidsplatforms die zich aan het vormen zijn uit te bouwen en uit te breiden om deze nieuwe sprong voorwaarts te voorkomen. Het gaat er nu om deze taak aan te pakken op een manier die verder gaat dan kortetermijndenken, door middel van een langdurige mobilisatie op internationale schaal, in solidariteit met Palestina en alle volkeren die worden aangevallen, of dat nu in Oekraïne, het Midden-Oosten, Afrika of waar ook ter wereld is, en door die mobilisatie te plaatsen in een perspectief van breuk met het militarisme en van ontbinding van de NAVO en denuclearisatie van de planeet.

Die campagnes moeten worden gekoppeld aan campagnes die moeten worden opgezet op alle gebieden waar we het dominante discours over veiligheid ter discussie moeten stellen en daar een concept tegenover moeten stellen dat streeft naar een duurzaam en waardig leven op een leefbare planeet [8].

Noten

1. Daar voegde hij zinnen aan toe als: 'Je gaat bereiken wat GEEN ENKELE andere Amerikaanse president in decennia heeft bereikt'.

2. Hoewel we eigenlijk weten dat, zoals het Centre Delàs heeft bekritiseerd, er uitgaven zijn die verband houden met deze uitgaven, maar die meestal niet in deze rubriek worden opgenomen.

3. Hierover verwijs ik naar het artikel van Mario Espinosa in Viento Sur, 25/06/2025.

4. Bovendien is er geen garantie dat die flexibiliteit de komende jaren gerespecteerd zal worden, gezien de precaire situatie waarin Sánchez zich sinds het uitbreken van het corruptieschandaal rond de zogenaamde zaak Santos Cerdán in de Moncloa bevindt en waarvan de reikwijdte nog moet blijken uit de nieuwe hoofdstukken die de komende weken aan het licht kunnen komen.

5. Het is waar dat Pedro Sánchez tijdens de recente EU-bijeenkomst heeft gevraagd om opschorting van die overeenkomst, maar dit staat in contrast met de voortzetting van de wapenhandel met Israël, ondanks de eis van een volledig embargo' van meer dan 500 organisaties en zoals nu het geval is met een recente zaak.

6. Michael Roberts, Van de Rocky Mountains tot Stockholm: de G-7 negeert de wereldwijde crisis', sinpermiso, 16/06/2025.

7. Les systèmes militaro-industriels pourraient représenter des noyaux totalitaires de notre société', interview van Hélène Marra en Nicolas Menna met Claude Serfati, Inprecor, 733, juni 2025, p. 16. Ook van dezelfde schrijver: Meer destructief en winstgevender: Trumps plaatsing van het militair-industriële systeem van de VS', Viento Sur, 27/05/25.

8. Om concrete doelen te stellen voor deze uitdaging is het artikel van Tom Kucharz Tien alternatieven voor gemilitariseerde veiligheid', El Salto, 20/06/25, een aanrader.

Dit artikel stond op Viento Sur. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.